Spółka z siedzibą rejestrową na Cyprze, prowadząca rzeczywistą działalność w Polsce – to schemat, który przez lata był popularny wśród polskich przedsiębiorców. Gdy taka struktura traci płynność, pojawia się pytanie: które sądy są właściwe, które prawo stosować i kto ponosi odpowiedzialność za opóźnienie w złożeniu wniosku o upadłość?

Transgraniczne postępowanie upadłościowe z udziałem Polski i Cypru podlega Rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/848 w sprawie postępowania upadłościowego. Decydujące znaczenie ma ustalenie centrum głównych interesów dłużnika (COMI). Termin na złożenie wniosku o upadłość wynosi 30 dni od momentu zaistnienia stanu niewypłacalności – zgodnie z art. 21 ust. 1 Prawa upadłościowego.

Ten alert wyjaśnia trzy rzeczy: jak ustalić właściwość sądu w strukturach polsko-cypryjskich, kto jest narażony na odpowiedzialność osobistą oraz jakie działania należy podjąć natychmiast. Złożoność tej sytuacji nie zwalnia zarządu z obowiązku działania w ściśle określonych terminach.

Gdzie toczy się postępowanie – jak działa COMI w strukturach polsko-cypryjskich?

Rozporządzenie 2015/848 wprowadza zasadę, że postępowanie główne otwiera się tam, gdzie dłużnik ma swoje centrum głównych interesów. Dla spółek obowiązuje domniemanie, że COMI pokrywa się z siedzibą statutową. To domniemanie jest jednak wzruszalne – i w praktyce bardzo często wzruszane.

Polskie sądy – w tym Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy jako jeden z kluczowych sądów upadłościowych – coraz częściej badają, gdzie faktycznie podejmowane są decyzje zarządcze. Jeśli zarząd spółki cypryjskiej rezyduje w Polsce, tu odbywają się spotkania, tu zawierane są umowy i tu prowadzona jest księgowość, COMI może zostać przeniesione do Polski. Wówczas to polski sąd otworzy postępowanie główne.

Cypr z kolei może stać się miejscem postępowania wtórnego – ograniczonego do majątku znajdującego się na terytorium tego państwa. Cypryjski Department of Insolvency oraz tamtejsze sądy okręgowe stosują własne przepisy krajowe w zakresie postępowania wtórnego. W praktyce oznacza to równoległe obowiązki sprawozdawcze w dwóch jurysdykcjach jednocześnie.

Micro-case: spółka holdingowa z Nikozji, której jedynym aktywem operacyjnym była fabryka na Mazowszu, w 2023 r. przeszła przez postępowanie główne w Warszawie – cypryjski syndyk uczestniczył jako wierzyciel w polskim postępowaniu. Koszty obsługi prawnej w obu krajach przekroczyły szacunki o ponad 40%.

Ustalenie COMI to nie formalność. Błędna ocena na wczesnym etapie zamyka drogę do skutecznej restrukturyzacji i może skutkować odrzuceniem wniosku przez sąd niewłaściwy miejscowo.

Kto odpowiada i w jakim terminie – odpowiedzialność zarządu w strukturach transgranicznych?

Odpowiedzialność osobista członków zarządu to element, który w postępowaniach transgranicznych nabiera szczególnej ostrości. Polskie przepisy działają niezależnie od tego, gdzie zarejestrowana jest spółka – jeśli COMI jest w Polsce, stosuje się polskie prawo upadłościowe.

Zgodnie z art. 21 ust. 1 Prawa upadłościowego zarząd ma 30 dni na złożenie wniosku od momentu, gdy spółka stała się niewypłacalna. Stan niewypłacalności definiuje art. 11 ust. 1a Prawa upadłościowego – domniemanie powstaje, gdy opóźnienie w regulowaniu zobowiązań przekracza 3 miesiące. Przekroczenie 30-dniowego terminu uruchamia odpowiedzialność odszkodowawczą z art. 21 ust. 3 Prawa upadłościowego.

Równolegle działa art. 299 § 1 k.s.h. – jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, wierzyciele mogą kierować roszczenia bezpośrednio do członków zarządu. Dotyczy to zarówno polskich, jak i cypryjskich dyrektorów, jeśli spółka podlega polskiej jurysdykcji upadłościowej. Dodatkowe ryzyko niesie art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej – odpowiedzialność za zaległości podatkowe spółki spada na zarząd, gdy egzekucja z majątku spółki jest bezskuteczna.

Micro-case: dyrektor spółki cypryjskiej z biurem w Krakowie, który przez 5 miesięcy zwlekał ze złożeniem wniosku o upadłość, stanął w 2024 r. przed polskim sądem z roszczeniami wierzycieli przekraczającymi PLN 2,3 mln. Obrona w ramach white-collar defence wymagała wykazania braku winy – bez dokumentacji decyzji zarządczych było to niemal niemożliwe.

Zarząd może uwolnić się od odpowiedzialności na podstawie art. 299 § 2 k.s.h., wykazując terminowe złożenie wniosku, otwarcie restrukturyzacji lub brak szkody po stronie wierzyciela. Każda z tych przesłanek wymaga solidnej dokumentacji.

Warto rozważyć pre-pack – przygotowaną likwidację z wcześniej uzgodnionym nabywcą. W strukturach polsko-cypryjskich pre-pack może skrócić czas postępowania i ograniczyć straty dla wierzycieli. Wymaga jednak koordynacji między polskim syndykiem a cypryjskim doradcą restrukturyzacyjnym. Więcej o analogicznych mechanizmach w strukturach z innymi jurysdykcjami UE opisujemy w materiale o transgranicznym postępowaniu upadłościowym z udziałem Polski i Hiszpanii.

Jeśli spółka cypryjska jest jednocześnie podatnikiem VAT w Polsce, należy uwzględnić obowiązki wynikające z wdrożenia KSeF – terminy i konsekwencje dla spółek cypryjskich działających w Polsce omawia nasz alert o harmonogramie KSeF 2026/2027 dla spółek na Cyprze. Analogiczne kwestie dotyczące COMI i odpowiedzialności zarządu w innej jurysdykcji spoza strefy euro analizujemy w materiale o postępowaniu upadłościowym z udziałem Polski i Szwajcarii.

Konkretna sytuacja Państwa firmy – zwłaszcza gdy COMI jest sporne lub gdy zarząd działa w obu krajach jednocześnie – wymaga natychmiastowej oceny prawnej. Zwłoka jest nieodwracalna: każdy dzień po upływie 30-dniowego terminu zwiększa ryzyko osobistej odpowiedzialności majątkowej dyrektorów.

Jeśli Państwa spółka ma strukturę polsko-cypryjską i pojawia się ryzyko niewypłacalności – przeprowadzimy analizę COMI, ocenimy terminy i zaproponujemy ścieżkę restrukturyzacji lub pre-pack: info@kordeckipartners.com.

Co zrobić teraz – lista działań dla zarządu?

Złożoność transgraniczna nie może paraliżować decyzji. Poniżej lista działań, które zarząd powinien podjąć w ciągu najbliższych 14 dni od stwierdzenia ryzyka niewypłacalności.

  • Ustalić COMI – zebrać dokumentację potwierdzającą miejsce faktycznego zarządzania spółką (protokoły posiedzeń zarządu, umowy, korespondencja).
  • Zweryfikować termin 30-dniowy – ustalić datę, od której spółka spełnia przesłanki niewypłacalności z art. 11 Prawa upadłościowego.
  • Ocenić możliwość restrukturyzacji – sprawdzić, czy dostępne jest postępowanie o zatwierdzenie układu lub przyspieszone postępowanie układowe z art. 2 Prawa restrukturyzacyjnego.
  • Zabezpieczyć dokumentację zarządczą – każda decyzja podjęta w tym okresie powinna być protokołowana na potrzeby ewentualnej obrony z art. 299 § 2 k.s.h.
  • Skoordynować działania z cypryjskim doradcą – ustalić, czy na Cyprze konieczne jest równoległe postępowanie wtórne lub notyfikacja do Department of Insolvency.

Brak działania w tym oknie czasowym to nie opcja. Wierzyciele – w tym KAS w zakresie zaległości podatkowych – mają instrumenty prawne pozwalające na skierowanie roszczeń bezpośrednio do dyrektorów. Odpowiedzialność osobista nie jest abstrakcją, lecz realnym ryzykiem majątkowym.

Często zadawane pytania

P: Czy cypryjski dyrektor spółki odpowiada za długi według polskiego prawa, jeśli spółka ma COMI w Polsce?

O: Tak. Jeżeli polskie sądy ustalą COMI w Polsce, do postępowania upadłościowego stosuje się polskie prawo materialne. Oznacza to, że artykuł 299 paragraf 1 Kodeksu spółek handlowych może objąć każdego członka zarządu – niezależnie od jego rezydencji i obywatelstwa. Cypryjski dyrektor powinien niezwłocznie uzyskać polską opinię prawną, zanim upłynie 30-dniowy termin na złożenie wniosku.

P: Ile kosztuje i ile trwa postępowanie transgraniczne z udziałem Polski i Cypru?

O: Koszty zależą od wartości masy upadłościowej i liczby wierzycieli. Opłata sądowa od wniosku o ogłoszenie upadłości w Polsce wynosi 1 000 PLN. Całkowite koszty obsługi prawnej w obu jurysdykcjach mogą wynosić od kilkudziesięciu do kilkuset tysięcy złotych przy większych strukturach. Czas trwania postępowania głównego w Polsce to zwykle od 2 do 4 lat – postępowanie wtórne na Cyprze może toczyć się równolegle.

P: Czy można uniknąć ogłoszenia upadłości przez restrukturyzację, jeśli spółka ma siedzibę na Cyprze?

O: Tak, jeśli COMI jest w Polsce. Artykuł 3 ustęp 1 Prawa restrukturyzacyjnego dopuszcza wszczęcie restrukturyzacji wobec dłużnika zagrożonego niewypłacalnością – nie trzeba czekać na stan faktycznej niewypłacalności. Wcześniejsza interwencja jest bezpieczniejsza. Restrukturyzacja otwarta w Polsce zawiesza indywidualne postępowania egzekucyjne i daje zarządowi przestrzeń do negocjacji z wierzycielami.

O kancelarii: KORDECKI & Partners to kancelaria prawna z siedzibą w Warszawie i Krakowie, doradzająca klientom biznesowym w 30 jurysdykcjach. Zespół łączy doświadczenie w prawie polskim i międzynarodowym z praktycznym podejściem do restrukturyzacji i postępowań upadłościowych. Pracujemy z polskimi przedsiębiorcami, inwestorami zagranicznymi i działami prawnymi korporacji. W sprawie Państwa sytuacji: info@kordeckipartners.com.

Zastrzeżenie: Niniejsza publikacja służy wyłącznie celom informacyjnym i nie stanowi porady prawnej. Informacje zawarte w materiale nie powinny być traktowane jako substytut profesjonalnej porady prawnej dostosowanej do konkretnych okoliczności. KORDECKI & Partners nie ponosi odpowiedzialności za działania podjęte lub zaniechane na podstawie treści tego materiału. W sprawie porady dotyczącej Państwa konkretnej sytuacji prosimy o kontakt: info@kordeckipartners.com.