Polska sieć umów o unikaniu podwójnego opodatkowania obejmuje ponad 90 państw. Dla przedsiębiorcy prowadzącego działalność transgraniczną – czy to przez spółkę zależną w Holandii, oddział w Niemczech, czy współpracę z kontrahentem z Ukrainy – właściwe zastosowanie umowy podatkowej może oznaczać różnicę między efektywnym opodatkowaniem na poziomie kilku a kilkudziesięciu procent. W praktyce wiele firm o tym zapomina i płaci podatek tam, gdzie nie musi.

Umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania (UPO) regulują podział prawa do opodatkowania dochodów między dwa państwa. Polska stosuje dwie metody eliminacji podwójnego opodatkowania: metodę wyłączenia z progresją oraz metodę zaliczenia proporcjonalnego. Wybór metody zależy od konkretnej umowy – i ma bezpośredni wpływ na efektywną stawkę podatku dochodowego, która w Polsce wynosi co do zasady 19% zgodnie z artykułem 19 ustęp 1 ustawy o CIT.

Ten materiał wyjaśnia, które postanowienia UPO mają największe znaczenie operacyjne, kogo dotyczą i jakie działania należy podjąć bez zbędnej zwłoki.

Jakie postanowienia UPO mają największe znaczenie praktyczne?

Każda umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania zawiera kilka bloków tematycznych. Trzy z nich mają bezpośrednie przełożenie na decyzje biznesowe. Pierwszym jest definicja zakładu (permanent establishment). Drugim – zasady opodatkowania dywidend, odsetek i należności licencyjnych. Trzecim – metoda eliminacji podwójnego opodatkowania.

Zakład podatkowy to pojęcie, które KAS bada coraz dokładniej. Jeśli zagraniczny podmiot prowadzi działalność w Polsce przez stałą placówkę lub zależnego agenta, Polska uzyskuje prawo do opodatkowania zysków przypisanych temu zakładowi. Próg czasu, po którym plac budowy lub projekt montażowy staje się zakładem, wynosi w większości polskich UPO 12 miesięcy – choć w umowie z Niemcami jest to tylko 6 miesięcy.

Dywidendy wypłacane między spółkami powiązanymi podlegają obniżonym stawkom podatku u źródła – zazwyczaj 5% lub 10%, zamiast standardowych 19%. Warunkiem jest jednak spełnienie progu udziałowego (najczęściej 10% lub 25% udziałów przez minimum 24 miesiące) oraz posiadanie przez odbiorcę statusu rzeczywistego właściciela (beneficial owner). Brak dokumentacji w tym zakresie to jeden z najczęstszych błędów wykrywanych podczas kontroli KAS.

Należności licencyjne i odsetki są szczególnie istotne dla grup kapitałowych korzystających z umów takich jak polsko-holenderska UPO. Stawki podatku u źródła w tym obszarze wahają się od 0% do 10%, w zależności od umowy i kategorii dochodu. Warto pamiętać, że od 2019 r. polskie przepisy wymagają dochowania należytej staranności przy stosowaniu preferencyjnych stawek – a ciężar dowodu spoczywa na płatniku.

Kogo dotyczą zmiany i jakie progi są istotne?

Zmiany w stosowaniu UPO dotyczą przede wszystkim trzech grup podatników. Pierwsza to polskie spółki wypłacające dywidendy, odsetki lub należności licencyjne za granicę. Druga – podmioty zagraniczne uzyskujące dochody ze źródeł w Polsce. Trzecia – przedsiębiorcy rozliczający koszty uzyskania przychodu z transakcji transgranicznych, gdzie art. 15 ust. 1 ustawy o CIT wymaga wykazania związku z przychodem.

Próg 2 milionów złotych rocznie na rzecz jednego odbiorcy to granica, po przekroczeniu której obowiązuje procedura pay and refund. Oznacza to, że płatnik pobiera podatek według stawki krajowej (19%), a dopiero potem odbiorca może wystąpić o zwrot nadpłaty. Procedura trwa – w praktyce od 6 do 12 miesięcy – i zamraża środki obrotowe.

Dla firm korzystających z IP Box (art. 24d–24s ustawy o CIT, stawka 5%) lub estońskiego CIT (art. 28j ustawy o CIT) właściwe zastosowanie UPO ma dodatkowe znaczenie. Preferencja krajowa nie eliminuje podatku u źródła za granicą. Bez analizy UPO efektywne opodatkowanie może przekroczyć zakładany poziom. Podobna sytuacja dotyczy firm rozliczających faktury w systemach zagranicznych przy jednoczesnym obowiązku KSeF w Polsce.

Fundacje rodzinne, których liczba przekroczyła 2 500 zarejestrowanych podmiotów, coraz częściej inwestują za granicą. Korzystają ze zwolnienia z CIT na poziomie fundacji – ale to zwolnienie nie blokuje podatku u źródła pobieranego przez państwo wypłacające dywidendę lub odsetki. Analiza UPO jest tu niezbędna przed każdą inwestycją zagraniczną.

Dla doradcy podatkowego w Warszawie obsługującego klientów transgranicznych to codzienność. Dla przedsiębiorcy, który po raz pierwszy wchodzi na rynek zagraniczny – często zaskoczenie.

Co zrobić teraz – lista działań z terminami

Utrata prawa do preferencyjnej stawki UPO jest nieodwracalna w danym roku podatkowym. Nie można wstecznie zmienić stawki podatku u źródła po zamknięciu ksiąg. Dlatego działania należy podjąć przed wypłatą – nie po niej.

Przygotuj następujące dokumenty i weryfikacje:

  • Certyfikat rezydencji podatkowej odbiorcy – aktualny, nie starszy niż 12 miesięcy od daty wypłaty
  • Oświadczenie o statusie rzeczywistego właściciela (beneficial owner) – wymagane przy każdej wypłacie powyżej 500 000 PLN rocznie
  • Analiza progu 2 000 000 PLN – ustalenie, czy procedura pay and refund jest już aktywna
  • Weryfikacja metody eliminacji podwójnego opodatkowania w konkretnej UPO – wyłączenie czy zaliczenie
  • Sprawdzenie klauzuli PPT (principal purpose test) – obecna w umowach zawartych po 2017 r. w ramach MLI

Konwencja MLI (Multilateral Instrument) zmodyfikowała od 2019 r. kilkadziesiąt polskich umów podatkowych. Dodała klauzulę PPT, która pozwala organom podatkowym odmówić korzyści z UPO, jeśli jednym z głównych celów transakcji było uzyskanie tej korzyści. KAS stosuje tę klauzulę aktywnie – szczególnie przy strukturach holdingowych i transakcjach z rajami podatkowymi.

Ceny transferowe to osobny obszar ryzyka. Transakcje między podmiotami powiązanymi muszą być zgodne z zasadą ceny rynkowej (arm's length). Przekroczenie progów dokumentacyjnych – 10 milionów PLN dla transakcji towarowych lub 2 miliony PLN dla finansowych – uruchamia obowiązek sporządzenia lokalnej dokumentacji cen transferowych. Więcej o praktyce kontraktowej w transakcjach transgranicznych można znaleźć w materiale dotyczącym umów magazynowych i logistycznych pod polskim prawem.

Konkretna sytuacja Państwa firmy wymaga oceny w kontekście właściwej umowy podatkowej. Błędne zastosowanie stawki podatku u źródła lub pominięcie klauzuli PPT może skutkować nieodwracalną utratą preferencji podatkowej i koniecznością dopłaty podatku wraz z odsetkami.

Jeśli Państwa spółka wypłaca dywidendy, odsetki lub należności licencyjne za granicę – lub uzyskuje takie dochody z zagranicy – przeprowadzimy analizę właściwej UPO, weryfikację dokumentacji beneficial owner i ocenę ryzyka klauzuli PPT: info@kordeckipartners.com.

Często zadawane pytania

P: Czy certyfikat rezydencji podatkowej wystarczy, żeby zastosować preferencyjną stawkę z UPO?

O: Certyfikat rezydencji to warunek konieczny, ale niewystarczający. Od 2019 roku płatnik musi dodatkowo zweryfikować, czy odbiorca jest rzeczywistym właścicielem (beneficial owner) dochodu oraz czy transakcja nie jest objęta klauzulą PPT wynikającą z Konwencji MLI. Brak tej weryfikacji naraża płatnika na odpowiedzialność za niepobrane zaliczki – wraz z odsetkami za zwłokę naliczanymi od dnia wypłaty.

P: Kiedy polskie przepisy nakładają obowiązek stosowania procedury pay and refund?

O: Procedura pay and refund obowiązuje, gdy łączna kwota wypłat na rzecz jednego podmiotu zagranicznego przekracza 2 000 000 PLN w roku podatkowym. Płatnik pobiera wówczas podatek według stawki krajowej (19% lub 20%), a odbiorca może następnie wystąpić o zwrot nadpłaty do właściwego urzędu skarbowego. Procedura zwrotu trwa w praktyce od 6 do 12 miesięcy i wymaga złożenia stosownego wniosku wraz z dokumentacją.

P: Czy fundacja rodzinna może korzystać z preferencyjnych stawek z UPO przy inwestycjach zagranicznych?

O: Fundacja rodzinna korzysta ze zwolnienia z podatku dochodowego od osób prawnych na poziomie krajowym – ale to zwolnienie nie eliminuje podatku u źródła pobieranego przez państwo, z którego pochodzi dochód. Zastosowanie preferencyjnej stawki z UPO zależy od tego, czy fundacja spełnia warunki określone w danej umowie, w tym wymóg bycia rzeczywistym właścicielem dochodu. Każda inwestycja zagraniczna fundacji wymaga odrębnej analizy podatkowej.

KORDECKI & Partners to kancelaria prawna z siedzibą w Warszawie i Krakowie, doradzająca klientom biznesowym w 30 jurysdykcjach. Zespół łączy doświadczenie w prawie polskim i międzynarodowym z praktycznym podejściem do doradztwa podatkowego, w tym stosowania umów o unikaniu podwójnego opodatkowania, cen transferowych i struktur transgranicznych. Pracujemy z polskimi przedsiębiorcami, inwestorami zagranicznymi i działami prawnymi korporacji. W sprawie Państwa sytuacji: info@kordeckipartners.com.

Zastrzeżenie: Niniejsza publikacja służy wyłącznie celom informacyjnym i nie stanowi porady prawnej. Informacje zawarte w materiale nie powinny być traktowane jako substytut profesjonalnej porady prawnej dostosowanej do konkretnych okoliczności. KORDECKI & Partners nie ponosi odpowiedzialności za działania podjęte lub zaniechane na podstawie treści tego materiału. W sprawie porady dotyczącej Państwa konkretnej sytuacji prosimy o kontakt: info@kordeckipartners.com.