Firma handlowa z Mazowsza wygrała spór sądowy. Sąd wydał wyrok zasądzający zapłatę. Dłużnik jednak nie płaci. Co dalej? Samo orzeczenie to dopiero połowa drogi – bez skutecznej egzekucji pozostaje dokumentem bez wartości praktycznej.

Wykonanie orzeczenia sądu polskiego w Polsce wymaga uzyskania klauzuli wykonalności, wyboru właściwego komornika i złożenia wniosku egzekucyjnego z kompletem dokumentów. Postępowanie egzekucyjne regulują przepisy Kodeksu postępowania cywilnego. Komornik ma obowiązek podjąć pierwsze czynności w terminie 7 dni od złożenia wniosku.

Poniżej przedstawiamy kolejne kroki – od prawomocnego wyroku do faktycznej zapłaty. Alert dotyczy orzeczeń wydanych przez sądy polskie i egzekwowanych na terytorium Polski.

Co zmienił dłużnik i jakie progi uruchamiają egzekucję?

Każde orzeczenie zasądzające świadczenie pieniężne może stać się tytułem egzekucyjnym. Dotyczy to wyroków, nakazów zapłaty, ugód sądowych i postanowień o kosztach. Sąd Rejonowy lub Sąd Okręgowy nadaje klauzulę wykonalności na wniosek wierzyciela – bez tej klauzuli komornik nie może wszcząć egzekucji.

Próg kwotowy nie istnieje. Egzekucję można wszcząć nawet przy roszczeniu rzędu kilkuset złotych. W praktyce jednak koszty komornicze – opłata stosunkowa wynosi 10% wyegzekwowanej kwoty, nie mniej niż 300 zł – sprawiają, że przy niskich kwotach rachunek ekonomiczny bywa niekorzystny. Dispute lawyer powinien ocenić opłacalność przed złożeniem wniosku.

Szczególną uwagę należy zwrócić na nakazy zapłaty wydane w elektronicznym postępowaniu upominawczym (e-sąd). Stają się one prawomocne po 14 dniach od doręczenia, jeśli pozwany nie wniesie sprzeciwu. Litigation Warsaw zna przypadki, gdy dłużnicy celowo opóźniają doręczenie – warto monitorować status sprawy w systemie e-Sąd.

Zabezpieczenie roszczeń przed wszczęciem egzekucji jest możliwe na podstawie art. 730 k.p.c. Sąd może je udzielić, gdy roszczenie jest uprawdopodobnione i istnieje interes prawny w zabezpieczeniu. To narzędzie szczególnie przydatne, gdy dłużnik wyprowadza majątek.

Kto jest dotknięty i jakie działania podjąć natychmiast?

Egzekucja dotyczy każdego wierzyciela dysponującego prawomocnym orzeczeniem – osoby fizycznej, spółki, instytucji publicznej. Dotyczy też podmiotów zagranicznych, w tym firm z Ukrainy i krajów WNP obsługiwanych przez nasz Ukrainian Desk. Dla nich procedura jest identyczna jak dla podmiotów krajowych.

Pierwsze działanie to wniosek o nadanie klauzuli wykonalności. Składa się go do sądu, który wydał orzeczenie w pierwszej instancji. Opłata wynosi 6 zł. Sąd ma 3 dni na rozpoznanie wniosku w przypadku nakazów zapłaty i 14 dni przy wyrokach. To krótki termin – warto złożyć wniosek niezwłocznie po uprawomocnieniu się orzeczenia.

Lista dokumentów do wniosku egzekucyjnego do komornika:

  • tytuł wykonawczy (orzeczenie z klauzulą wykonalności)
  • wniosek egzekucyjny ze wskazaniem sposobu egzekucji
  • informacje o majątku dłużnika (rachunki bankowe, nieruchomości, pojazdy)
  • pełnomocnictwo, jeśli wierzyciela reprezentuje adwokat lub radca prawny

Wierzyciel wybiera komornika spośród komorników działających przy sądach rejonowych na terenie całego kraju – z wyjątkiem egzekucji z nieruchomości, gdzie właściwy jest komornik miejsca położenia nieruchomości. To ważna swoboda: można wybrać komornika aktywnego i skutecznego, a nie tylko miejscowo właściwego.

Spółka IT z Małopolski złożyła wniosek egzekucyjny wiosną 2024 r. Komornik w ciągu 10 dni zajął rachunek bankowy dłużnika i odzyskał całość zasądzonej kwoty wraz z kosztami. Kluczem był kompletny wniosek z numerem rachunku bankowego dłużnika – ustalonym wcześniej przez pełnomocnika.

Co zrobić, gdy egzekucja napotyka przeszkody?

Egzekucja bywa skomplikowana. Dłużnik może nie mieć środków na rachunku, ukrywać majątek lub prowadzić postępowanie restrukturyzacyjne. Wszczęcie restrukturyzacji zawiesza egzekucję z mocy prawa – wierzyciel musi wtedy zgłosić wierzytelność do akt sprawy restrukturyzacyjnej.

Jeśli komornik stwierdzi bezskuteczność egzekucji, wydaje postanowienie o jej umorzeniu. To nie jest koniec drogi. Wierzyciel może złożyć wniosek do sądu o wyjawienie majątku dłużnika. Dłużnik jest wtedy zobowiązany pod rygorem grzywny do ujawnienia składników swojego majątku.

Sanctions compliance nabiera znaczenia, gdy dłużnik figuruje na listach sankcyjnych – polskiej lub unijnej. W takim przypadku zajęcie środków może wymagać dodatkowej zgody właściwego organu. Kancelaria prowadzi bieżący monitoring list sankcyjnych dla klientów z sektora handlowego.

Arbitration Poland to odrębna ścieżka. Jeśli sprawa była rozstrzygana przez sąd polubowny, wyrok arbitrażowy wymaga oddzielnego postępowania o uznanie i wykonanie przed sądem powszechnym. Zapis na sąd polubowny musi być sporządzony w formie pisemnej zgodnie z art. 1154 k.p.c. Dopiero po uznaniu wyroku arbitrażowego można złożyć wniosek o klauzulę wykonalności.

Przedsiębiorstwo budowlane z Podkarpacia napotkało latem 2023 r. sytuację, gdy dłużnik wszczął postępowanie układowe dzień po uprawomocnieniu się wyroku. Dzięki szybkiemu zgłoszeniu wierzytelności i aktywności w postępowaniu restrukturyzacyjnym wierzyciel odzyskał 80% należności w ramach zatwierdzonego układu.

KIO appeal – Krajowa Izba Odwoławcza – jest właściwa w sprawach zamówień publicznych. Jeśli spór dotyczy wykonania umowy publicznej, termin na odwołanie wynosi 10 dni od dnia, w którym zamawiający poinformował o wyniku postępowania. To termin zawity – jego przekroczenie zamyka drogę do KIO.

Warto też pamiętać o egzekucji transgranicznej. Jeśli dłużnik ma majątek w innym państwie UE, zastosowanie ma rozporządzenie Bruksela I bis (rozporządzenie UE 1215/2012) – wyrok polski jest automatycznie uznawany w całej Unii bez potrzeby uzyskiwania exequatur. Więcej o egzekucji transgranicznej w kontekście spółek zagranicznych znajdą Państwo w naszym materiale o rozwiązywaniu sporów dla firm ze Zjednoczonych Emiratów Arabskich działających w Polsce. Procedurę dla orzeczeń słowackich opisujemy w osobnym opracowaniu o wykonaniu orzeczenia ze Słowacji w Polsce. Kwestie compliance przy danych osobowych dłużników reguluje RODO – szczegóły w naszym materiale o audycie RODO i lukach compliance w polskich spółkach.

Konkretna sytuacja Państwa spółki – struktura majątku dłużnika, etap postępowania, ryzyko ukrycia aktywów – wymaga indywidualnej oceny. Błędy na etapie wniosku egzekucyjnego mogą nieodwracalnie opóźnić odzyskanie należności.

Jeśli Państwa spółka dysponuje prawomocnym orzeczeniem i napotyka trudności z jego wykonaniem – przeprowadzimy analizę majątku dłużnika, dobierzemy właściwego komornika i przygotujemy kompletny wniosek egzekucyjny: info@kordeckipartners.com.

Często zadawane pytania

P: Ile czasu zajmuje uzyskanie klauzuli wykonalności?

O: W przypadku nakazu zapłaty sąd rozpoznaje wniosek w ciągu 3 dni. Przy wyroku termin wynosi do 14 dni. Opłata od wniosku to 6 złotych. Warto złożyć wniosek niezwłocznie po uprawomocnieniu się orzeczenia, bo każdy dzień zwłoki daje dłużnikowi czas na ukrycie majątku.

P: Czy wierzyciel zagraniczny może samodzielnie prowadzić egzekucję w Polsce?

O: Tak, podmiot zagraniczny może być wierzycielem w polskim postępowaniu egzekucyjnym. Orzeczenie wydane przez sąd polski nie wymaga dodatkowego uznania. Wierzyciel spoza Unii Europejskiej powinien ustanowić pełnomocnika procesowego w Polsce – adwokata lub radcę prawnego – który złoży wniosek egzekucyjny i będzie reprezentował interesy wierzyciela przed komornikiem.

P: Co zrobić, gdy dłużnik nie ma majątku w Polsce, ale ma aktywa za granicą?

O: Jeśli dłużnik posiada majątek w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej, wyrok polskiego sądu jest automatycznie uznawany na podstawie rozporządzenia Bruksela I bis bez potrzeby dodatkowego postępowania. W przypadku majątku poza Unią konieczne jest odrębne postępowanie o uznanie i wykonanie wyroku w danej jurysdykcji. Uważamy, że bezpieczniejszym rozwiązaniem jest równoległe zabezpieczenie majątku w Polsce jeszcze przed uprawomocnieniem się wyroku, o ile istnieje taka możliwość.

O kancelarii: KORDECKI & Partners to kancelaria prawna z siedzibą w Warszawie i Krakowie, doradzająca klientom biznesowym w 30 jurysdykcjach. Zespół łączy doświadczenie w prawie polskim i międzynarodowym z praktycznym podejściem do sporów sądowych, arbitrażu i egzekucji orzeczeń. Pracujemy z polskimi przedsiębiorcami, inwestorami zagranicznymi i działami prawnymi korporacji. W sprawie Państwa sytuacji: info@kordeckipartners.com.

Zastrzeżenie: Niniejsza publikacja służy wyłącznie celom informacyjnym i nie stanowi porady prawnej. Informacje zawarte w materiale nie powinny być traktowane jako substytut profesjonalnej porady prawnej dostosowanej do konkretnych okoliczności. KORDECKI & Partners nie ponosi odpowiedzialności za działania podjęte lub zaniechane na podstawie treści tego materiału. W sprawie porady dotyczącej Państwa konkretnej sytuacji prosimy o kontakt: info@kordeckipartners.com.