Wyrok zapadł. Sąd przyznał rację Państwa spółce. A dłużnik – milczy, nie płaci, przeciąga czas. W praktyce polskich sporów sądowych uzyskanie tytułu wykonawczego to dopiero połowa drogi. Druga połowa to egzekucja. I właśnie tutaj wiele firm traci to, co wygrały w sali sądowej.

Wykonanie orzeczenia sądowego w Polsce wymaga uzyskania klauzuli wykonalności, wyboru właściwego komornika i złożenia wniosku egzekucyjnego z precyzyjnie wskazanym majątkiem dłużnika. Podstawę prawną stanowią przepisy Kodeksu postępowania cywilnego. Wniosek do komornika należy złożyć przed upływem 10-letniego terminu przedawnienia tytułu wykonawczego – zwlekanie oznacza utratę prawa do przymusowego dochodzenia należności.

Ten alert wyjaśnia trzy rzeczy: co się zmieniło w praktyce egzekucyjnej, kogo te zmiany dotyczą i jakie działania należy podjąć natychmiast. Dotyczy to zarówno wierzycieli krajowych, jak i zagranicznych inwestorów działających na polskim rynku.

Jakie kroki są niezbędne, by wyrok stał się skutecznym tytułem egzekucyjnym?

Samo orzeczenie sądu nie wystarczy do wszczęcia egzekucji. Potrzebny jest tytuł wykonawczy – czyli wyrok opatrzony klauzulą wykonalności nadawaną przez sąd. Wniosek o nadanie klauzuli składa się do sądu, który wydał orzeczenie. Opłata wynosi 6 zł od każdego tytułu. Sąd ma 3 dni na rozpoznanie wniosku w sprawach pilnych, a standardowo – do 14 dni.

Po uzyskaniu tytułu wykonawczego wierzyciel wybiera komornika sądowego. W Polsce działa ponad 2 000 komorników. Co do zasady właściwy jest komornik z rewiru dłużnika – ale przepisy k.p.c. pozwalają wierzycielowi wybrać dowolnego komornika na terenie całego kraju, z wyjątkiem spraw o egzekucję z nieruchomości. To istotna swoboda, którą warto wykorzystać.

Wniosek egzekucyjny musi zawierać:

  • oznaczenie tytułu wykonawczego (sygnatura, data, sąd)
  • wskazanie sposobu egzekucji (np. z rachunku bankowego, wynagrodzenia, nieruchomości)
  • dane dłużnika – NIP, PESEL lub KRS
  • informację o znanych składnikach majątku dłużnika

Komornik pobiera zaliczkę na koszty – standardowo od 150 do 500 zł przy egzekucji z wierzytelności. Łączne koszty egzekucji obciążają ostatecznie dłużnika. Wierzyciel, który wskaże konkretny rachunek bankowy dłużnika, skraca czas egzekucji z kilku miesięcy do kilku tygodni. Właśnie dlatego wywiad majątkowy przed złożeniem wniosku jest inwestycją, nie kosztem.

Instytucje takie jak KRS, ZUS i urzędy skarbowe podlegające KAS są zobowiązane udzielać komornikowi informacji o majątku dłużnika. W praktyce – wiele firm o tym zapomina – komornik może samodzielnie zapytać bank o rachunki dłużnika. Wystarczy, że wierzyciel go o to zawnioskuje.

Kogo dotyczą zmiany i jakie działania podjąć natychmiast?

Zmiany w praktyce egzekucyjnej dotyczą przede wszystkim trzech grup: wierzycieli z wyrokami starszymi niż 5 lat, firm prowadzących spory przed Krajową Izbą Odwoławczą (KIO) oraz inwestorów zagranicznych egzekwujących orzeczenia arbitrażowe. Każda z tych grup stoi przed innym ryzykiem utraty możliwości przymusowego dochodzenia należności.

Wierzyciele z tytułami sprzed 2021 roku powinni sprawdzić, czy nie zbliża się termin przedawnienia. Tytuł wykonawczy przedawnia się po 10 latach od uprawomocnienia wyroku. Przerwanie biegu przedawnienia wymaga złożenia wniosku egzekucyjnego – nawet jeśli egzekucja zostanie następnie umorzona. Firma z Mazowsza, która w 2015 roku wygrała spór o PLN 800 000, a nigdy nie złożyła wniosku egzekucyjnego, w 2025 roku może stracić prawo do przymusowego odzyskania tej kwoty.

Firmy uczestniczące w postępowaniach przed KIO mają 10 dni na złożenie odwołania od momentu powiadomienia o wyborze oferty. To termin zawity – jego przekroczenie zamyka drogę do ochrony prawnej bez możliwości przywrócenia. Postanowienie KIO może być podstawą do dalszego postępowania sądowego, a w konsekwencji – do egzekucji zasądzonych kosztów.

Inwestorzy zagraniczni egzekwujący wyroki arbitrażowe w Polsce korzystają z art. 1154 k.p.c. – zapis na sąd polubowny musi być sporządzony w formie pisemnej. Uznanie i wykonanie zagranicznego wyroku arbitrażowego wymaga odrębnego postępowania przed sądem apelacyjnym. Termin na złożenie wniosku o exequatur nie jest limitowany, ale każdy miesiąc zwłoki to ryzyko wyprowadzenia majątku przez dłużnika.

Zabezpieczenie roszczeń na podstawie art. 730 k.p.c. jest dostępne zarówno przed wszczęciem postępowania, jak i w jego trakcie. Warunkiem jest uprawdopodobnienie roszczenia i wykazanie interesu prawnego. Zabezpieczenie może przybrać formę zajęcia rachunku bankowego lub zakazu zbywania nieruchomości – i może być uzyskane nawet w ciągu 24 godzin w trybie pilnym. To narzędzie, które realnie chroni przed nieodwracalną utratą możliwości zaspokojenia wierzytelności.

Uważamy, że bezpieczniejszym rozwiązaniem jest złożenie wniosku zabezpieczającego równolegle z pozwem – zanim dłużnik zdąży zareagować. W praktyce sporów litigation Warsaw pokazuje, że dłużnicy działający w złej wierze potrafią w ciągu kilku dni przenieść majątek poza zasięg egzekucji.

Dla podmiotów objętych sanctions compliance – szczególnie tych działających w obszarze arbitration Poland z kontrahentami z jurysdykcji wysokiego ryzyka – egzekucja wyroku może wymagać dodatkowej weryfikacji pod kątem przepisów sankcyjnych. Przelew środków do dłużnika objętego sankcjami jest zakazany nawet wtedy, gdy wynika z orzeczenia sądu.

Konkretna sytuacja Państwa spółki wymaga oceny, czy dostępne tytuły wykonawcze są nadal skuteczne i czy majątek dłużnika nie został już przeniesiony. Każdy dzień zwłoki zmniejsza realną wartość wyroku – a niektóre działania dłużnika są nieodwracalne.

Jeśli Państwa spółka posiada tytuł wykonawczy lub zbliża się termin przedawnienia roszczenia – przeprowadzimy wywiad majątkowy, złożymy wniosek egzekucyjny i w razie potrzeby zabezpieczymy roszczenie w trybie pilnym: info@kordeckipartners.com.

Często zadawane pytania

P: Ile czasu mam na złożenie wniosku egzekucyjnego po uzyskaniu wyroku?

O: Tytuł wykonawczy przedawnia się po 10 latach od uprawomocnienia orzeczenia. Bieg przedawnienia przerywa każde złożenie wniosku egzekucyjnego do komornika. Nie warto czekać – dłużnik może w tym czasie wyprowadzić majątek lub ogłosić upadłość, co znacząco utrudni odzyskanie należności.

P: Czy zagraniczny inwestor może egzekwować wyrok arbitrażowy w Polsce bez polskiego adwokata?

O: Technicznie – tak, postępowanie egzekucyjne nie wymaga obowiązkowego zastępstwa procesowego na etapie komorniczym. W praktyce jednak wniosek o uznanie i wykonanie zagranicznego wyroku arbitrażowego przed sądem apelacyjnym wymaga znajomości polskiej procedury cywilnej. Błędy formalne na tym etapie mogą opóźnić egzekucję o wiele miesięcy. Więcej o sporach z udziałem zagranicznych podmiotów znajdą Państwo w naszym przewodniku: dispute resolution dla spółek cypryjskich działających w Polsce.

P: Czy można zająć nieruchomość dłużnika w ramach egzekucji?

O: Tak – egzekucja z nieruchomości jest możliwa, ale jest to najdłuższy i najbardziej kosztowny sposób egzekucji. Postępowanie egzekucyjne z nieruchomości trwa zazwyczaj od 1 do 3 lat i wymaga przeprowadzenia licytacji komorniczej. Wierzyciel powinien rozważyć tę ścieżkę dopiero po wyczerpaniu szybszych metod, takich jak zajęcie rachunków bankowych lub wierzytelności. Informacje o nabywaniu nieruchomości w Polsce znajdą Państwo również w naszym przewodniku: buying property in Poland – full guide.

KORDECKI & Partners to kancelaria prawna z siedzibą w Warszawie i Krakowie, doradzająca klientom biznesowym w 30 jurysdykcjach. Zespół łączy doświadczenie w prawie polskim i międzynarodowym z praktycznym podejściem do sporów sądowych, arbitrażu i egzekucji orzeczeń. Pracujemy z polskimi przedsiębiorcami, inwestorami zagranicznymi i działami prawnymi korporacji. W sprawie Państwa sytuacji: info@kordeckipartners.com.

Zastrzeżenie: Niniejsza publikacja służy wyłącznie celom informacyjnym i nie stanowi porady prawnej. Informacje zawarte w materiale nie powinny być traktowane jako substytut profesjonalnej porady prawnej dostosowanej do konkretnych okoliczności. KORDECKI & Partners nie ponosi odpowiedzialności za działania podjęte lub zaniechane na podstawie treści tego materiału. W sprawie porady dotyczącej Państwa konkretnej sytuacji prosimy o kontakt: info@kordeckipartners.com.