Zakład produkcyjny z Górnego Śląska otrzymuje decyzję administracyjną nakazującą natychmiastowe wstrzymanie działalności. Powód: przekroczenie norm emisji do gleby i wód gruntowych. Kara finansowa, odpowiedzialność karna zarządu i obowiązek remediacji – wszystko jednocześnie. Tak wygląda środowiskowa odpowiedzialność przemysłowa w Polsce w 2026 roku.

Odpowiedzialność środowiskowa operatora przemysłowego w Polsce wynika z ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie oraz z Prawa ochrony środowiska. Obowiązek remediacji powstaje z chwilą wystąpienia szkody lub bezpośredniego zagrożenia. Kary administracyjne mogą sięgać setek tysięcy złotych, a odpowiedzialność karna zarządu – do 5 lat pozbawienia wolności.

Ten alert wyjaśnia, co zmieniło się w ostatnich miesiącach, kogo dotyczą nowe progi, i jakie działania należy podjąć natychmiast. Adresujemy go do zarządów, dyrektorów operacyjnych i działów compliance przedsiębiorstw przemysłowych.

Co zmieniło się w polskim prawie środowiskowym?

Polska implementuje kolejne dyrektywy unijne zaostrzające reżim odpowiedzialności operatorów. Dyrektywa ELD (Environmental Liability Directive) funkcjonuje w polskim porządku prawnym od lat, ale jej egzekwowanie przez Główny Inspektorat Ochrony Środowiska (GIOŚ) wyraźnie przyspieszyło. Liczba wszczętych postępowań administracyjnych wzrosła w ostatnich dwóch latach. Regionalny Inspektorat Ochrony Środowiska (RIOŚ) w kilku województwach uruchomił dedykowane zespoły kontrolne dla sektora przemysłowego.

Równolegle wchodzą w życie przepisy powiązane z ESG. CSRD (Dyrektywa UE 2022/2464) wymaga od dużych podmiotów raportowania wpływu na środowisko – w tym ujawniania ryzyk środowiskowych i toczących się postępowań. Polska ustawa implementująca CSRD została podpisana 12 grudnia 2024 r. Dla przedsiębiorstw spełniających progi – 250 pracowników, przychody powyżej 220 mln PLN lub aktywa powyżej 110 mln PLN – obowiązek raportowania za rok 2025 jest realny już teraz. Nieujawnienie istotnego ryzyka środowiskowego w raporcie CSRD to osobna ekspozycja prawna.

Zmieniła się też praktyka prokuratorska. Sprawy dotyczące nielegalnego składowania odpadów i skażenia gruntów trafiają do wydziałów ds. przestępczości gospodarczej. Zarządy spółek odpowiadają nie tylko administracyjnie, ale i karnie – na podstawie art. 182 i nast. Kodeksu karnego.

Kogo dotyczą nowe progi i obowiązki?

Ustawa o zapobieganiu szkodom w środowisku obejmuje operatorów prowadzących działalność wymienioną w jej załączniku – są to instalacje IPPC, składowiska odpadów, zakłady chemiczne, rafinerie, duże fermy hodowlane. Dla tych podmiotów odpowiedzialność jest obiektywna: nie trzeba udowadniać winy, wystarczy wykazać związek przyczynowy między działalnością a szkodą. To fundamentalna różnica wobec ogólnych zasad odpowiedzialności cywilnej.

Operatorzy spoza załącznika odpowiadają na zasadzie winy – ale GIOŚ może wszcząć postępowanie wobec każdego, kto spowodował szkodę w środowisku. Próg, od którego powstaje obowiązek działań naprawczych, to „znaczna szkoda" – pojęcie interpretowane przez organy coraz szerzej. W praktyce oznacza to, że zakład przetwórstwa spożywczego czy magazyn logistyczny mogą znaleźć się w kręgu zainteresowania inspekcji.

Trzy kategorie podmiotów szczególnie narażonych w 2026 roku:

  • Instalacje objęte pozwoleniem zintegrowanym (IPPC) – kontrole planowe i doraźne GIOŚ
  • Spółki raportujące według CSRD – obowiązek ujawnienia ryzyk środowiskowych i postępowań
  • Podmioty zobowiązane do prowadzenia wewnętrznego kanału zgłoszeń na podstawie art. 8 ustawy o sygnalistach – naruszenia środowiskowe są objętym obszarem zgłoszeń

Warto pamiętać, że obowiązek rejestracji w CRBR (Centralny Rejestr Beneficjentów Rzeczywistych) dotyczy też spółek celowych wykorzystywanych do prowadzenia instalacji przemysłowych. Nieaktualne dane w CRBR to ryzyko dodatkowych sankcji przy okazji kontroli środowiskowej.

Dla spółek zależnych zagranicznych inwestorów działających w Polsce pomocne może być zapoznanie się z podejściem do programów compliance dla podmiotów z różnych jurysdykcji – zarówno w kontekście subsidiaries z Niemiec, jak i innych rynków.

Jakie działania podjąć natychmiast?

Odpowiedzialność środowiskowa ma charakter narastający. Każdy dzień zwłoki po wykryciu szkody lub zagrożenia zwiększa ekspozycję operatora. Ustawa nakłada obowiązek niezwłocznego podjęcia działań zapobiegawczych – a „niezwłocznie" organy interpretują jako maksymalnie kilka dni roboczych, nie tygodni.

Checklist dla zarządu – działania priorytetowe:

  • Przeprowadzić wewnętrzny audyt instalacji pod kątem zgodności z pozwoleniami środowiskowymi w ciągu 30 dni
  • Zweryfikować, czy spółka jest objęta obowiązkiem raportowania CSRD za rok 2025 – progi: 250 pracowników / 220 mln PLN przychodów / 110 mln PLN aktywów
  • Sprawdzić aktualność danych w CRBR i KRS przed ewentualną kontrolą GIOŚ
  • Wdrożyć lub zaktualizować wewnętrzny kanał zgłoszeń zgodnie z ustawą o sygnalistach – naruszenia środowiskowe są objętym obszarem
  • Ocenić, czy zawarte umowy z podwykonawcami odpowiednio alokują ryzyko środowiskowe

Jeśli w spółce zatrudnione są osoby z zagranicy – zwłaszcza w kontekście mobilności pracowniczej – warto upewnić się, że procedury compliance obejmują też kwestie pracownicze. Zagadnienia związane z obliczaniem świadczeń pracowniczych omawia osobny materiał dotyczący odpraw na gruncie polskiego Kodeksu pracy.

Firma produkcyjna z województwa łódzkiego uniknęła wiosną 2025 r. wielomiesięcznego postępowania administracyjnego dzięki temu, że samodzielnie zgłosiła RIOŚ potencjalne zagrożenie skażeniem gruntu i przedstawiła plan naprawczy. Organy traktują dobrowolne zgłoszenia jako okoliczność łagodzącą – co w praktyce oznacza różnicę między nakazem wstrzymania działalności a nadzorowaną remediację.

Konkretna sytuacja Państwa zakładu wymaga indywidualnej oceny ekspozycji – zanim zrobi to inspekcja. Brak dokumentacji zgodności w momencie kontroli jest nieodwracalną stratą pozycji negocjacyjnej wobec organów.

Jeśli Państwa spółka prowadzi instalację przemysłową lub przygotowuje raport CSRD za rok 2025 – przeprowadzimy audyt zgodności środowiskowej i ocenimy ryzyko odpowiedzialności zarządu: info@kordeckipartners.com.

Często zadawane pytania

P: Czy operator odpowiada za szkodę środowiskową wyrządzoną przez podwykonawcę na terenie zakładu?

O: Co do zasady tak – jeśli działalność podwykonawcy była prowadzona w ramach instalacji operatora i na jego zlecenie. Ustawa o zapobieganiu szkodom w środowisku nie zwalnia operatora z odpowiedzialności tylko dlatego, że bezpośrednim sprawcą był podmiot trzeci. Umowa z podwykonawcą powinna zawierać klauzule regresowe i obowiązek ubezpieczenia OC środowiskowego.

P: Ile kosztuje remediacja i kto ją finansuje?

O: Koszty remediacji są ponoszone przez operatora i mogą sięgać od kilkudziesięciu tysięcy do kilkudziesięciu milionów złotych – zależnie od rodzaju i zasięgu skażenia. Organ może nakazać remediację z urzędu, a jeśli operator nie wykona obowiązku, GIOŚ przeprowadza ją na koszt operatora z możliwością egzekucji administracyjnej. Ubezpieczenie środowiskowe pokrywa te koszty tylko wtedy, gdy polisa obejmuje dany rodzaj zdarzenia.

P: Czy zgłoszenie naruszenia przez sygnalistę automatycznie uruchamia kontrolę GIOŚ?

O: Nie automatycznie – ale ustawa o sygnalistach z 14 czerwca 2024 roku obejmuje naruszenia prawa środowiskowego jako jeden z obszarów objętych ochroną zgłaszającego. Zgłoszenie do zewnętrznego kanału (np. do GIOŚ lub prokuratury) jest prawnie dopuszczalne po wyczerpaniu ścieżki wewnętrznej lub gdy ścieżka wewnętrzna jest nieskuteczna. Brak wewnętrznego kanału zgłoszeń w spółce zatrudniającej powyżej 50 pracowników to naruszenie artykułu 8 ustawy o sygnalistach i samodzielna podstawa do nałożenia kary.

KORDECKI & Partners to kancelaria prawna z siedzibą w Warszawie i Krakowie, doradzająca klientom biznesowym w 30 jurysdykcjach. Zespół łączy doświadczenie w prawie polskim i międzynarodowym z praktycznym podejściem do compliance środowiskowego, ESG i odpowiedzialności korporacyjnej. Pracujemy z polskimi przedsiębiorcami, inwestorami zagranicznymi i działami prawnymi korporacji. W sprawie Państwa sytuacji: info@kordeckipartners.com.

Zastrzeżenie: Niniejsza publikacja służy wyłącznie celom informacyjnym i nie stanowi porady prawnej. Informacje zawarte w materiale nie powinny być traktowane jako substytut profesjonalnej porady prawnej dostosowanej do konkretnych okoliczności. KORDECKI & Partners nie ponosi odpowiedzialności za działania podjęte lub zaniechane na podstawie treści tego materiału. W sprawie porady dotyczącej Państwa konkretnej sytuacji prosimy o kontakt: info@kordeckipartners.com.