Projekt infrastrukturalny z Podkarpacia. Generalny wykonawca składa roszczenie o 18 mln PLN z tytułu przedłużenia czasu realizacji. Zamawiający odrzuca roszczenie w całości. Inżynier milczy przez 84 dni. I właśnie w tym momencie – gdy terminy kontraktowe zaczynają biec nieubłaganie – większość stron odkrywa, że nie wie, co zrobić dalej.

Kontrakty FIDIC stosowane w Polsce zawierają wieloetapowy mechanizm rozwiązywania sporów: od decyzji Inżyniera, przez Dispute Adjudication Board (DAB), aż po arbitraż ICC lub postępowanie przed sądem powszechnym. Każdy etap rządzi się ścisłymi terminami – najkrótszy wynosi 28 dni. Pominięcie któregokolwiek kroku może oznaczać utratę roszczenia bez możliwości jego odzyskania.

Ten alert wyjaśnia, które mechanizmy obowiązują w polskich realiach, jakie terminy są nieprzekraczalne i co Twoja spółka powinna zrobić w ciągu najbliższych tygodni, jeśli spór już się zarysowuje.

Jak działa wieloetapowy mechanizm FIDIC w Polsce?

Kontrakty FIDIC – przede wszystkim Czerwona Księga (budowa) i Żółta Księga (projektuj i buduj) – wprowadzają sekwencję obowiązkowych kroków przed skierowaniem sprawy do arbitrażu. Mechanizm ten nie jest opcjonalny. Sąd Najwyższy i sądy arbitrażowe konsekwentnie traktują go jako warunek dopuszczalności dalszych roszczeń.

Pierwszym etapem jest powiadomienie o roszczeniu. Zgodnie z subklauzulą 20.1 Czerwonej Księgi strona musi złożyć zawiadomienie w ciągu 28 dni od dnia, w którym dowiedziała się lub powinna była dowiedzieć się o zdarzeniu powodującym roszczenie. Termin ten jest prekluzyjny. Jego przekroczenie zamyka drogę do dochodzenia roszczenia – bez wyjątków.

Inżynier ma następnie 42 dni na wydanie decyzji. Jeśli tego nie zrobi, każda ze stron może traktować brak odpowiedzi jako odrzucenie roszczenia. W praktyce – wiele firm o tym zapomina – milczenie Inżyniera uruchamia kolejny termin: 28 dni na złożenie zawiadomienia o niezadowoleniu (Notice of Dissatisfaction). Pominięcie tego zawiadomienia sprawia, że decyzja Inżyniera staje się ostateczna i wiążąca.

Kolejnym krokiem jest DAB – Dispute Adjudication Board. W kontraktach finansowanych przez GDDKiA lub PKP PLK DAB jest zazwyczaj powoływany na początku projektu. W kontraktach prywatnych bywa pomijany, co rodzi poważne komplikacje procesowe. DAB wydaje decyzję w ciągu 84 dni. Strona niezadowolona ma znowu 28 dni na złożenie zawiadomienia o niezadowoleniu – inaczej decyzja staje się wiążąca i podlega natychmiastowemu wykonaniu, nawet jeśli spór trwa nadal.

  • 28 dni – powiadomienie o roszczeniu (subklauzula 20.1)
  • 42 dni – decyzja Inżyniera (lub domniemane odrzucenie)
  • 28 dni – zawiadomienie o niezadowoleniu z decyzji Inżyniera
  • 84 dni – decyzja DAB
  • 28 dni – zawiadomienie o niezadowoleniu z decyzji DAB

Łącznie mechanizm może trwać ponad 6 miesięcy, zanim sprawa trafi do arbitrażu. Dla projektu z harmonogramem 36 miesięcy to czas krytyczny – roszczenia piętrzą się, a dowody znikają.

Kogo dotyczy ten alert i jakie progi są istotne?

Mechanizmy FIDIC dotyczą przede wszystkim kontraktów budowlanych o wartości przekraczającej 5 mln PLN. Poniżej tej kwoty strony często stosują uproszczone warunki kontraktowe lub wzorce własne zamawiającego. Jednak nawet w takich przypadkach klauzule sporne mogą odsyłać do procedur FIDIC przez inkorporację.

Zamawiający publiczni – GDDKiA, PKP PLK, spółki Skarbu Państwa – stosują FIDIC obowiązkowo przy kontraktach współfinansowanych ze środków UE. Oznacza to, że mechanizmy rozwiązywania sporów są tu z góry narzucone i nie podlegają negocjacji. Inwestorzy prywatni mają większą swobodę, ale często powielają strukturę FIDIC, nie do końca rozumiejąc jej konsekwencji.

Szczególnie narażone są trzy grupy podmiotów. Po pierwsze – generalni wykonawcy, którzy nie powołali DAB na początku projektu i teraz stają przed pytaniem, jak rozstrzygnąć spór bez tego organu. Po drugie – podwykonawcy, którzy składają roszczenia do generalnego wykonawcy, a ten przekazuje je zamawiającemu ze znacznym opóźnieniem. Po trzecie – zagraniczni inwestorzy wchodzący na rynek polski, którzy nie znają specyfiki stosowania FIDIC przez polskie podmioty publiczne.

Warto tu wspomnieć o aspekcie nabycia nieruchomości w kontekście projektów deweloperskich. Inwestorzy z zagranicy, którzy kupują nieruchomości w Polsce jako obywatele Rumunii lub innych państw UE, często wchodzą w rolę zamawiającego w kontraktach FIDIC – i muszą znać te mechanizmy tak samo dobrze jak wykonawca. Analogicznie, nabywcy nieruchomości z Hiszpanii realizujący projekty budowlane w Polsce podlegają tym samym reżimom kontraktowym.

Opłata sądowa w sporach cywilnych wynosi 5% wartości przedmiotu sporu zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Przy roszczeniu 18 mln PLN oznacza to 900 000 PLN samej opłaty – argument za tym, by wyczerpać etapy FIDIC przed skierowaniem sprawy do sądu powszechnego.

Co zrobić teraz – lista działań z terminami?

Jeśli spór już się zarysowuje lub roszczenie zostało złożone, czas działa przeciwko obu stronom. Każdy dzień bez działania może oznaczać utratę konkretnych uprawnień procesowych. Poniżej lista działań, które należy podjąć niezwłocznie.

  • Audyt terminów kontraktowych – zidentyfikuj wszystkie zdarzenia mogące rodzić roszczenia w ciągu ostatnich 28 dni. Sprawdź, czy powiadomienia zostały złożone w terminie.
  • Weryfikacja statusu DAB – czy DAB został powołany? Jeśli nie, ustal tryb powołania zgodnie z subklauzulą 20.2 lub Aneksem do kontraktu.
  • Dokumentacja dowodowa – zabezpiecz korespondencję, dzienniki budowy, protokoły narad i raporty Inżyniera. Dowody cyfrowe kasują się szybciej, niż myślisz.
  • Analiza klauzuli arbitrażowej – sprawdź, czy kontrakt przewiduje arbitraż ICC, sąd powszechny czy inną procedurę. Miejsce arbitrażu ma znaczenie dla kosztów i czasu postępowania.
  • Ocena ryzyka ugody – DAB wydaje decyzje wiążące tymczasowo. Nawet jeśli planujesz dalsze postępowanie, wykonanie decyzji DAB jest obowiązkowe do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia.

Firma z branży IT realizująca projekt infrastruktury cyfrowej na zlecenie podmiotu publicznego może potrzebować wsparcia prawnego nie tylko w zakresie FIDIC, ale i ochrony własności intelektualnej wbudowanej w system. Strategia ochrony IP dla firm technologicznych w Polsce to odrębne zagadnienie, ale w kontraktach mieszanych – budowlano-technologicznych – obie kwestie nakładają się na siebie.

Piotr Malinowski, akredytowany adjudykator FIDIC, przeprowadził ponad 40 sporów budowlanych w Polsce, w tym roszczenia przekraczające 100 mln PLN. Jedno obserwuje się w każdej sprawie: strony, które działają w ciągu pierwszych 28 dni, mają dramatycznie lepszą pozycję niż te, które czekają na eskalację.

Konkretna sytuacja Państwa projektu wymaga natychmiastowej oceny terminów kontraktowych. Pominięcie nawet jednego kroku w sekwencji FIDIC może mieć nieodwracalne skutki dla całości roszczenia – niezależnie od jego merytorycznej zasadności.

Jeśli Państwa spółka realizuje kontrakt FIDIC o wartości powyżej 5 mln PLN i stoi przed pierwszymi sygnałami sporu – przeprowadzimy audyt terminów, ocenę statusu DAB i analizę klauzuli arbitrażowej: info@kordeckipartners.com.

Często zadawane pytania

P: Co się stanie, jeśli nie złożymy zawiadomienia o roszczeniu w ciągu 28 dni?

O: Zgodnie z subklauzulą 20.1 Czerwonej Księgi FIDIC, przekroczenie terminu 28 dni skutkuje utratą prawa do roszczenia. Jest to termin prekluzyjny – sądy arbitrażowe i powszechne w Polsce konsekwentnie odmawiają rozpatrywania roszczeń złożonych po terminie. Jedynym wyjątkiem może być sytuacja, gdy strony wyraźnie zmodyfikowały ten termin w Warunkach Szczególnych kontraktu.

P: Czy DAB jest obowiązkowy we wszystkich kontraktach FIDIC stosowanych w Polsce?

O: W kontraktach finansowanych ze środków unijnych, realizowanych przez GDDKiA lub PKP PLK, DAB jest obowiązkowy i powoływany na początku projektu. W kontraktach prywatnych strony mogą go pominąć lub zastąpić innym mechanizmem. Jednak brak DAB przy jednoczesnym odesłaniu do procedury FIDIC tworzy lukę procesową, która może zablokować dostęp do arbitrażu. Rekomendujemy weryfikację tej kwestii przed podpisaniem kontraktu, a nie w trakcie sporu.

P: Ile kosztuje postępowanie przed DAB w porównaniu z arbitrażem ICC?

O: Koszty DAB zależą od stawek adjudykatora – zazwyczaj od kilkudziesięciu do kilkuset tysięcy złotych przy dużych projektach. Arbitraż ICC jest znacznie droższy: opłaty rejestracyjne i administracyjne przy roszczeniu 18 mln PLN mogą przekroczyć 500 000 PLN, zanim uwzględni się koszty pełnomocników. Właśnie dlatego wyczerpanie etapów FIDIC przed arbitrażem ma sens ekonomiczny – decyzja DAB często kończy spór definitywnie.

KORDECKI & Partners to kancelaria prawna z siedzibą w Warszawie i Krakowie, doradzająca klientom biznesowym w 30 jurysdykcjach. Zespół łączy doświadczenie w prawie polskim i międzynarodowym z praktycznym podejściem do kontraktów budowlanych FIDIC, sporów inwestycyjnych i arbitrażu. Pracujemy z polskimi przedsiębiorcami, inwestorami zagranicznymi i działami prawnymi korporacji. W sprawie Państwa sytuacji: info@kordeckipartners.com.

Piotr Malinowski kieruje praktyką nieruchomości i budownictwa. Jest akredytowanym adjudikatorem FIDIC i prowadził ponad 40 sporów budowlanych, w tym roszczenia przekraczające PLN 100m.

Zastrzeżenie: Niniejsza publikacja służy wyłącznie celom informacyjnym i nie stanowi porady prawnej. Informacje zawarte w materiale nie powinny być traktowane jako substytut profesjonalnej porady prawnej dostosowanej do konkretnych okoliczności. KORDECKI & Partners nie ponosi odpowiedzialności za działania podjęte lub zaniechane na podstawie treści tego materiału. W sprawie porady dotyczącej Państwa konkretnej sytuacji prosimy o kontakt: info@kordeckipartners.com.