Firma rodzinna z Mazowsza – holding z trzema spółkami operacyjnymi, nieruchomościami i portfelem udziałów – stała przed klasycznym problemem sukcesji. Właściciel zbliżał się do sześćdziesiątki. Nie miał planu przekazania majątku. Każda dywidenda wypłacana ze spółek była opodatkowana według stawki 19% CIT, a następnie ponownie obciążana podatkiem PIT przy wypłacie do właściciela. Skumulowany koszt podatkowy był znaczący.

Fundacja rodzinna to osoba prawna powołana do gromadzenia majątku i zarządzania nim w interesie beneficjentów. Ustawa o fundacji rodzinnej z 26 stycznia 2023 roku zwalnia fundację z CIT na dochody inwestycyjne do momentu wypłaty świadczeń. Beneficjenci z najbliższej rodziny fundatora płacą 0% podatku od otrzymanych świadczeń – zamiast standardowych 19% lub wyższych stawek.

Ten materiał opisuje anonimową sprawę z praktyki KORDECKI & Partners. Pokazuje, jak przeprowadzić fundację rodzinną od koncepcji do rejestracji – i jakie korzyści podatkowe można osiągnąć w realnym przypadku.

Jakie było tło sprawy i dlaczego właściciel zdecydował się na fundację?

Klient prowadził trzy spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Pierwsza zajmowała się produkcją, druga – dystrybucją, trzecia – zarządzaniem nieruchomościami komercyjnymi. Wartość aktywów grupy przekraczała 15 milionów złotych. Klient miał dwoje dorosłych dzieci i obawiał się, że bez struktury sukcesyjnej majątek zostanie podzielony lub – co gorsza – roztrwoniony w sporach.

Dotychczasowy model opodatkowania był kosztowny. Dywidendy ze spółek operacyjnych trafiały do właściciela z pominięciem jakiegokolwiek mechanizmu odroczenia podatku. Zgodnie z art. 19 ust. 1 ustawy o CIT spółki płaciły 19% podatku od dochodu. Następnie właściciel płacił kolejne 19% PIT od dywidendy. Efektywna stopa podatkowa przekraczała 34%.

Doradca podatkowy z Warszawy – z naszego zespołu – przeprowadził analizę porównawczą. Wykazała ona, że fundacja rodzinna pozwoli odroczyć opodatkowanie do momentu faktycznej wypłaty świadczeń. W praktyce oznaczało to, że zyski reinwestowane wewnątrz struktury fundacji nie generowały bieżącego obciążenia podatkowego. Dla klienta planującego rozbudowę portfela nieruchomości był to argument decydujący.

Warto też wspomnieć o kontekście nieruchomościowym. Fundacja rodzinna może nabywać i zbywać nieruchomości w ramach dozwolonej działalności gospodarczej. Szczegóły dotyczące polskiego rynku nieruchomości – w tym kwestie podatkowe przy transakcjach – opisujemy w naszym przewodniku po prawie nieruchomości w Polsce.

Jak wyglądała strategia i jakie korzyści podatkowe udało się osiągnąć?

Strategia opierała się na trzech filarach. Po pierwsze – wniesienie udziałów w spółkach operacyjnych do fundacji jako majątku funduszowego. Po drugie – przekierowanie dywidend ze spółek do fundacji zamiast bezpośrednio do właściciela. Po trzecie – wypłata świadczeń beneficjentom w sposób zaplanowany i odroczony w czasie.

Efekt podatkowy był wymierny. Fundacja rodzinna korzysta ze zwolnienia z CIT na dochody z dywidend, odsetek i najmu nieruchomości – do momentu dystrybucji. Dzieci klienta jako beneficjenci z grupy zerowej – w rozumieniu przepisów o podatku od spadków i darowizn – płacą 0% podatku od świadczeń fundacji. Porównując to z poprzednim modelem, roczna oszczędność podatkowa przy zakładanym poziomie dywidend wyniosła około 280 000 złotych.

Pojawiło się pytanie o ceny transferowe. Fundacja rodzinna jako podmiot powiązany ze spółkami operacyjnymi podlega przepisom o cenach transferowych. Transakcje między fundacją a spółkami muszą być rynkowe i dokumentowane. Nasz zespół przygotował politykę cen transferowych obejmującą wszystkie przepływy wewnątrz grupy – co zabezpieczyło klienta przed ryzykiem kontroli KAS.

Warto pamiętać, że fundacja rodzinna może prowadzić ograniczoną działalność gospodarczą – w tym najem, pożyczki do spółek zależnych i uczestnictwo w spółkach. Działalność wykraczająca poza ten katalog jest opodatkowana stawką 25% CIT. To istotna pułapka, o której wielu fundatorów zapomina na etapie planowania.

Jak przebiegał proces zakładania fundacji – krok po kroku?

Proces trwał łącznie 11 tygodni. Podzieliliśmy go na cztery etapy. Każdy miał konkretny termin i odpowiedzialną osobę po stronie kancelarii oraz klienta.

  • Tydzień 1–2: analiza struktury majątkowej, identyfikacja aktywów do wniesienia, ustalenie listy beneficjentów i zakresu świadczeń.
  • Tydzień 3–4: sporządzenie statutu fundacji rodzinnej w formie aktu notarialnego – wymóg ustawy. Statut określał cel fundacji, zasady zarządzania i katalog beneficjentów.
  • Tydzień 5–6: wniesienie majątku funduszowego o wartości co najmniej 100 000 złotych – minimalne wymaganie ustawowe. Klient wniósł udziały w spółkach i środki pieniężne.
  • Tydzień 7–11: złożenie wniosku do Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim – jedynego sądu rejestrowego właściwego dla wszystkich fundacji rodzinnych w Polsce – i oczekiwanie na wpis.

Rejestracja nastąpiła w 28. dniu od złożenia wniosku. Po wpisie do rejestru fundacja uzyskała NIP i REGON, a następnie złożyła zgłoszenie rejestracyjne do urzędu skarbowego. Fundacja nie jest podatnikiem VAT, jeśli nie prowadzi działalności opodatkowanej VAT – co w tym przypadku było korzystne i upraszczało obowiązki ewidencyjne. Kwestia KSeF i obowiązku fakturowania nie dotyczyła fundacji w jej podstawowej działalności inwestycyjnej.

Przy okazji rejestracji zwróciliśmy uwagę klienta na zagadnienie CIT minimalnego, który może dotyczyć spółek operacyjnych wchodzących w skład grupy. Analizę tego obowiązku znajdą Państwo w naszym materiale o CIT minimalnym.

Jakie wnioski wyciągnęliśmy i co warto wiedzieć przed założeniem fundacji?

Sprawa z Mazowsza pokazuje, że fundacja rodzinna to nie tylko narzędzie sukcesyjne. To przede wszystkim instrument optymalizacji podatkowej dla właścicieli aktywnych biznesowo. Trzy lekcje są szczególnie wartościowe dla kolejnych klientów rozważających ten krok.

Pierwsza lekcja: statut decyduje o wszystkim. Źle napisany statut może ograniczyć elastyczność fundacji na lata. Klient z Mazowsza chciał pierwotnie ograniczyć krąg beneficjentów do dzieci. Po analizie rozszerzyliśmy go o wnuki – co pozwoliło na wielopokoleniowe planowanie podatkowe bez konieczności zmiany struktury.

Druga lekcja: wniesienie majątku do fundacji jest czynnością neutralną podatkowo – ale tylko pod warunkiem prawidłowego udokumentowania wartości aktywów. Niedoszacowanie lub przeszacowanie wartości udziałów przy aporcie może przyciągnąć uwagę KAS i skutkować korektą podstawy opodatkowania. Rekomendujemy wycenę przez niezależnego rzeczoznawcę przed każdym aportem.

Trzecia lekcja: IP Box i fundacja rodzinna mogą współistnieć. Jeśli spółka operacyjna korzysta z preferencyjnej stawki 5% CIT w ramach IP Box na dochodach z kwalifikowanych praw własności intelektualnej, dywidendy z tej spółki wnoszone do fundacji nadal korzystają ze zwolnienia. Struktury łączone – fundacja plus IP Box – są coraz popularniejsze w branży IT i technologicznej.

Konkretna sytuacja każdego właściciela wymaga indywidualnej analizy. Błędna decyzja na etapie tworzenia statutu lub wnoszenia majątku jest trudna do odwrócenia i może mieć nieodwracalne konsekwencje podatkowe przez wiele lat.

Jeśli Państwa firma lub holding rozważa założenie fundacji rodzinnej – przeprowadzimy analizę struktury majątkowej, przygotujemy statut i przeprowadzimy cały proces rejestracji: info@kordeckipartners.com.

Często zadawane pytania

P: Ile kosztuje założenie fundacji rodzinnej i jak długo trwa rejestracja?

O: Koszty obejmują honorarium notariusza za sporządzenie statutu (zwykle od 3 000 do 6 000 złotych), opłatę sądową wynoszącą 500 złotych oraz koszty doradztwa prawnego. Rejestracja w Sądzie Okręgowym w Piotrkowie Trybunalskim trwa zazwyczaj od 3 do 6 tygodni od złożenia kompletnego wniosku. Cały proces – od analizy do wpisu – można zamknąć w 8–12 tygodniach.

P: Czy fundacja rodzinna musi prowadzić pełną księgowość i składać deklaracje podatkowe?

O: Tak. Fundacja rodzinna prowadzi pełną księgowość zgodnie z ustawą o rachunkowości i składa roczne zeznanie CIT-8. Mimo zwolnienia z CIT na dochody inwestycyjne fundacja jest podatnikiem CIT i musi ewidencjonować przychody oraz rozliczać podatek od świadczeń wypłacanych beneficjentom. Wiele fundatorów błędnie zakłada, że zwolnienie podatkowe oznacza brak obowiązków ewidencyjnych – to nieprawda.

P: Czy fundacja rodzinna chroni majątek przed wierzycielami fundatora?

O: Majątek wniesiony do fundacji rodzinnej co do zasady wyodrębnia się z majątku osobistego fundatora. Oznacza to, że wierzyciele fundatora nie mogą co do zasady prowadzić egzekucji z majątku fundacji. Jednak ustawa przewiduje mechanizmy ochrony wierzycieli – w szczególności roszczenie o uzupełnienie zachowku i możliwość zaskarżenia wniesienia majątku jako czynności z pokrzywdzeniem wierzycieli. Ochrona nie jest więc absolutna i zależy od momentu wniesienia aktywów względem powstania zobowiązań.

KORDECKI & Partners to kancelaria prawna z siedzibą w Warszawie i Krakowie, doradzająca klientom biznesowym w 30 jurysdykcjach. Zespół łączy doświadczenie w prawie polskim i międzynarodowym z praktycznym podejściem do planowania podatkowego, sukcesji i zakładania fundacji rodzinnych. Pracujemy z polskimi przedsiębiorcami, inwestorami zagranicznymi i działami prawnymi korporacji. W sprawie Państwa sytuacji: info@kordeckipartners.com.

Zastrzeżenie: Niniejsza publikacja służy wyłącznie celom informacyjnym i nie stanowi porady prawnej. Informacje zawarte w materiale nie powinny być traktowane jako substytut profesjonalnej porady prawnej dostosowanej do konkretnych okoliczności. KORDECKI & Partners nie ponosi odpowiedzialności za działania podjęte lub zaniechane na podstawie treści tego materiału. W sprawie porady dotyczącej Państwa konkretnej sytuacji prosimy o kontakt: info@kordeckipartners.com.