Polska fundacja rodzinna to narzędzie, które od maja 2023 roku zmienia sposób, w jaki właściciele firm myślą o sukcesji i ochronie majątku. Tymczasem wielu przedsiębiorców wciąż odkłada decyzję – nie dlatego, że nie chcą, ale dlatego, że nie wiedzą, od czego zacząć. Każdy miesiąc zwłoki to realnie utracone korzyści podatkowe.

Fundacja rodzinna, uregulowana ustawą z 26 stycznia 2023 roku, jest osobą prawną powołaną do gromadzenia i zarządzania majątkiem na rzecz beneficjentów. Korzysta ze zwolnienia z CIT na dochody z inwestycji do momentu wypłaty świadczeń. Minimalne wyposażenie fundacji wynosi 100 000 PLN, a jedynym sądem rejestrowym jest Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim.

Ten alert wyjaśnia, co zmieniło się w praktyce, kogo dotyczą progi i terminy oraz jakie kroki należy podjąć natychmiast. Struktura jest prosta: najpierw korzyści podatkowe, potem proces rejestracji, na końcu lista działań.

Jakie korzyści podatkowe daje fundacja rodzinna?

Fundacja rodzinna jest zwolniona z CIT na dochody z dywidend, odsetek, najmu i sprzedaży aktywów – tak długo, jak dochody pozostają wewnątrz struktury. Podatek pojawia się dopiero przy wypłacie świadczeń beneficjentom. To klasyczna korzyść odroczenia podatkowego, znana z estońskiego CIT (art. 28j ustawy o CIT), ale dostępna dla znacznie szerszego kręgu aktywów.

Przy wypłacie świadczeń beneficjenci płacą 15% PIT. Fundator i jego najbliższa rodzina (zerowa grupa podatkowa) są zwolnieni z podatku od spadków i darowizn przy przekazaniu majątku do fundacji. W praktyce oznacza to, że zyski ze sprzedaży spółki portfelowej mogą przez lata pracować w fundacji bez obciążeń podatkowych – zamiast natychmiast trafić do fiskusa.

Warto zestawić to z alternatywą. Przy standardowej stawce CIT wynoszącej 19% (art. 19 ust. 1 ustawy o CIT) i dodatkowym PIT od dywidendy, efektywne opodatkowanie zysku w spółce z o.o. przekracza 26%. Fundacja rodzinna redukuje ten ciężar do 15% – i to dopiero w momencie faktycznej konsumpcji majątku przez beneficjenta.

Dla firm z dochodami z własności intelektualnej istnieje dodatkowa ścieżka. Łączenie fundacji rodzinnej z IP Box (art. 24d–24s ustawy o CIT) pozwala na preferencyjne opodatkowanie dochodów z kwalifikowanych praw IP stawką 5%, a następnie akumulację tych środków w fundacji. Doradca podatkowy z Warszawy lub Krakowa powinien ocenić, czy taka kombinacja jest dostępna w konkretnej strukturze.

Fundacja rodzinna nie jest jednak narzędziem do agresywnej optymalizacji. Kontrola KAS może zakwestionować transakcje między fundacją a podmiotami powiązanymi, jeśli naruszają zasady cen transferowych. Dokumentacja cen transferowych pozostaje obowiązkiem, gdy fundacja prowadzi działalność gospodarczą wykraczającą poza katalog ustawowy.

Jak przebiega proces zakładania fundacji rodzinnej?

Rejestracja fundacji rodzinnej wymaga kilku konkretnych kroków. Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim jest jedynym właściwym sądem rejestrowym dla wszystkich fundacji rodzinnych w Polsce. Czas oczekiwania na wpis wynosił w 2024 roku od 3 do 6 miesięcy – przy zaległości około 4 000 wniosków w kolejce.

Proces przebiega następująco:

  • Sporządzenie aktu założycielskiego lub testamentu fundacyjnego w formie aktu notarialnego
  • Wniesienie majątku o wartości co najmniej 100 000 PLN jako funduszu założycielskiego
  • Powołanie organów: zarządu, rady nadzorczej (obowiązkowej przy ponad 25 beneficjentach) oraz zgromadzenia beneficjentów
  • Złożenie wniosku do Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim wraz z wymaganymi dokumentami
  • Rejestracja w CRBR (Centralny Rejestr Beneficjentów Rzeczywistych) po wpisie do rejestru fundacji rodzinnych

Statut fundacji to dokument strategiczny, nie formularz. Określa krąg beneficjentów, zasady wypłat świadczeń, politykę inwestycyjną i reguły sukcesji. Błędy w statucie są trudne do naprawienia po rejestracji – zmiana wymaga uchwały zarządu i notarialnego potwierdzenia.

Od maja 2023 roku zarejestrowano ponad 2 500 fundacji rodzinnych. Kolejka wniosków przekracza 4 000 spraw. Im później złożony wniosek, tym dłuższy czas oczekiwania – a korzyści podatkowe zaczynają działać dopiero od dnia wpisu do rejestru.

Przedsiębiorcy planujący wdrożenie KSeF od 1 kwietnia 2026 roku powinni jednocześnie rozważyć strukturę podatkową. Faktura ustrukturyzowana w formacie FA(3) – opisana szczegółowo w naszym przewodniku po wymaganiach technicznych KSeF – to obowiązek wynikający z art. 106na ustawy o VAT. Fundacja rodzinna prowadząca działalność VAT podlega tym samym wymogom co każdy inny podatnik.

Program compliance fundacji powinien obejmować nie tylko kwestie podatkowe. Zasady ładu korporacyjnego, polityka antykorupcyjna i procedury zgłaszania nieprawidłowości są istotne zwłaszcza wtedy, gdy fundacja zarządza aktywami o znacznej wartości. Więcej o ramach compliance piszemy w analizie dotyczącej antykorupcji i programów compliance.

Konkretna sytuacja majątkowa Państwa rodziny wymaga indywidualnej oceny – błędy strukturalne popełnione na etapie zakładania fundacji mogą mieć nieodwracalne skutki podatkowe i sukcesyjne przez kolejne dekady.

Jeśli Państwa firma generuje roczne dochody przekraczające 500 000 PLN i planujecie sukcesję lub ochronę majątku – przeprowadzimy analizę struktury, ocenimy optymalny model fundacji i przygotujemy dokumenty założycielskie: info@kordeckipartners.com.

Często zadawane pytania

P: Czy fundacja rodzinna może prowadzić działalność operacyjną?

O: Ustawa o fundacji rodzinnej przewiduje zamknięty katalog dozwolonej działalności gospodarczej – obejmuje m.in. najem, dzierżawę, obrót papierami wartościowymi i udziałami. Działalność produkcyjna lub handlowa wykracza poza ten katalog i podlega opodatkowaniu CIT według stawki 25%. Przed założeniem fundacji doradca podatkowy powinien zweryfikować, które przychody zmieszczą się w zwolnieniu.

P: Jak długo trwa rejestracja fundacji rodzinnej w 2025 roku?

O: Jedynym sądem rejestrowym jest Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim. Przy obecnym obciążeniu czas oczekiwania wynosi od 3 do 6 miesięcy od złożenia kompletnego wniosku. Korzyści podatkowe zaczynają działać dopiero od dnia wpisu do rejestru – dlatego warto złożyć wniosek jak najwcześniej. Niekompletna dokumentacja wydłuża czas oczekiwania o kolejne tygodnie.

P: Czy fundacja rodzinna zastępuje testament i darowiznę?

O: Fundacja rodzinna nie zastępuje testamentu, ale może go uzupełniać lub w wielu przypadkach być skuteczniejszym narzędziem sukcesji. Majątek wniesiony do fundacji przechodzi poza reżim dziedziczenia ustawowego – fundator określa zasady przekazywania świadczeń w statucie. Powszechnym błędem jest przekonanie, że fundacja automatycznie chroni przed roszczeniami zachowkowymi – ustawa przewiduje specjalne zasady obliczania zachowku w przypadku fundacji rodzinnej.

KORDECKI & Partners to kancelaria prawna z siedzibą w Warszawie i Krakowie, doradzająca klientom biznesowym w 30 jurysdykcjach. Zespół łączy doświadczenie w prawie polskim i międzynarodowym z praktycznym podejściem do planowania podatkowego i sukcesji majątkowej. Pracujemy z polskimi przedsiębiorcami, inwestorami zagranicznymi i działami prawnymi korporacji. W sprawie Państwa sytuacji: info@kordeckipartners.com.

O autorze

Katarzyna Janowska kieruje praktyką podatkową KORDECKI & Partners. Przez dziewięć lat pracowała w dziale podatkowym firmy Big Four. Specjalizuje się w doradztwie CIT/PIT/VAT, wdrożeniach KSeF, JPK_CIT, Pillar Two, IP Box, cenach transferowych, kontrolach KAS oraz sporach podatkowych przed WSA i NSA. Utworzyła osiem fundacji rodzinnych od wejścia ustawy w życie w maju 2023 r.

Zastrzeżenie: Niniejsza publikacja służy wyłącznie celom informacyjnym i nie stanowi porady prawnej. Informacje zawarte w materiale nie powinny być traktowane jako substytut profesjonalnej porady prawnej dostosowanej do konkretnych okoliczności. KORDECKI & Partners nie ponosi odpowiedzialności za działania podjęte lub zaniechane na podstawie treści tego materiału. W sprawie porady dotyczącej Państwa konkretnej sytuacji prosimy o kontakt: info@kordeckipartners.com.