Wierzytelność istnieje na papierze – ale czy będzie z czego ją wyegzekwować? To pytanie zadaje sobie każdy pełnomocnik, gdy klient informuje go o sporze z kontrahentem, który właśnie zaczął wyprzedawać majątek. W Polsce instytucja zabezpieczenia roszczeń pozwala zablokować ten proceder jeszcze przed wydaniem wyroku. Wymaga jednak sprawnego działania – i znajomości pułapek proceduralnych.

Zabezpieczenie roszczeń (zabezpieczenie) to instrument procesowy uregulowany w artykule 730 Kodeksu postępowania cywilnego. Sąd udziela go, gdy roszczenie jest uprawdopodobnione i istnieje interes prawny w ochronie. Wniosek można złożyć zarówno przed wszczęciem postępowania głównego, jak i w jego trakcie – bez żadnego progu kwotowego.

Poniżej wyjaśniamy, kiedy zabezpieczenie jest dostępne, jakie formy może przybrać i co zrobić, by wniosek nie został oddalony z przyczyn formalnych.

Kiedy sąd udzieli zabezpieczenia – warunki i terminy?

Podstawa prawna jest prosta. Zgodnie z art. 730 k.p.c., sąd udziela zabezpieczenia, jeżeli wnioskodawca uprawdopodobni roszczenie oraz wykaże interes prawny. Interes prawny istnieje wtedy, gdy brak zabezpieczenia uniemożliwi lub poważnie utrudni wykonanie wyroku. W praktyce – gdy dłużnik wyprzedaje aktywa, przelewa środki za granicę lub grozi mu upadłość.

Dwa elementy muszą wystąpić łącznie. Uprawdopodobnienie roszczenia to niższy standard niż udowodnienie – wystarczy, że sąd uzna roszczenie za wiarygodne na podstawie dokumentów, umów, korespondencji. Interes prawny to z kolei wykazanie realnego ryzyka dla egzekucji. Samo twierdzenie, że dłużnik „może" nie zapłacić, nie wystarczy.

Wniosek złożony przed wszczęciem sprawy głównej zobowiązuje wnioskodawcę do wniesienia pozwu w terminie 2 tygodni od udzielenia zabezpieczenia. Niedotrzymanie tego terminu skutkuje upadkiem zabezpieczenia z mocy prawa. To jeden z najczęstszych błędów – klient cieszy się z postanowienia sądu, a potem zapomina o terminie na pozew.

Opłata od wniosku o zabezpieczenie wynosi 100 PLN w sprawach majątkowych. To niski próg – ale wniosek musi być precyzyjny. Sąd nie uzupełnia braków za wnioskodawcę. KRS, KAS i inne rejestry publiczne mogą dostarczyć dokumentów potwierdzających sytuację majątkową dłużnika.

Jakie formy zabezpieczenia są dostępne w Polsce?

Katalog form zabezpieczenia jest szeroki. Sąd może dostosować środek do charakteru roszczenia i sytuacji dłużnika. Najczęściej stosowane formy to zajęcie rachunku bankowego, zakaz zbywania nieruchomości, ustanowienie zarządu przymusowego nad przedsiębiorstwem lub zakaz zbywania udziałów w spółce. Każda z tych form ma inny skutek i inne ryzyko dla wnioskodawcy.

Wybór formy ma znaczenie strategiczne. Zajęcie rachunku bankowego jest skuteczne natychmiast, ale może sparaliżować działalność dłużnika i wywołać jego agresywną reakcję procesową. Zakaz zbywania nieruchomości – ujawniony w księdze wieczystej – jest mniej inwazyjny, lecz chroni tylko konkretny składnik majątku. W sprawach dotyczących spółek wpisanych do KRS zakaz zbywania udziałów można ujawnić w rejestrze, co blokuje transakcje M&A po stronie dłużnika.

  • Zajęcie rachunku bankowego – skutek natychmiastowy, ryzyko paraliżu dłużnika
  • Zakaz zbywania nieruchomości – wpis do księgi wieczystej, ochrona konkretnego składnika
  • Zakaz zbywania udziałów – ujawnienie w KRS, blokada transakcji korporacyjnych
  • Zarząd przymusowy – dla przedsiębiorstw o złożonej strukturze aktywów
  • Obowiązek złożenia przedmiotu do depozytu sądowego – dla roszczeń o wydanie rzeczy

W sprawach z elementem arbitrażowym warto pamiętać, że zapis na sąd polubowny (art. 1154 k.p.c.) nie wyłącza kompetencji sądu powszechnego do udzielenia zabezpieczenia. Sąd państwowy może działać równolegle z trybunałem arbitrażowym – to istotne dla spraw prowadzonych przed instytucjami arbitrażowymi w Warszawie lub za granicą. Więcej o egzekwowaniu orzeczeń zagranicznych w Polsce przeczytasz w naszym przewodniku: Enforcing a United States Judgment in Poland – Step by Step.

Co zrobić teraz – lista działań z terminami?

Zabezpieczenie roszczeń to instrument wrażliwy na czas. Każdy dzień zwłoki to ryzyko, że dłużnik przeniesie aktywa poza zasięg egzekucji. Działania należy podjąć natychmiast po stwierdzeniu zagrożenia. Poniżej konkretna sekwencja kroków.

Pierwszym krokiem jest zebranie dokumentacji uprawdopodabniającej roszczenie. Umowy, faktury, korespondencja e-mail, wyciągi bankowe – wszystko, co pozwoli sądowi ocenić wiarygodność roszczenia w ciągu kilku minut lektury. Sąd rozpoznaje wniosek o zabezpieczenie bez rozprawy, na posiedzeniu niejawnym. Oznacza to, że wniosek musi „mówić sam za siebie".

Drugim krokiem jest identyfikacja majątku dłużnika. Nieruchomości sprawdzamy w księgach wieczystych (portal e-KW), udziały w spółkach – w KRS, rachunki bankowe – przez komornika po udzieleniu zabezpieczenia. W sprawach transgranicznych pomocne są rejestry zagraniczne. Dla spraw z kontrahentem luksemburskim warto zapoznać się z naszym materiałem: Enforcing a Luxembourg Judgment in Poland – Step by Step.

Trzecim krokiem jest złożenie wniosku – najlepiej tego samego dnia, w którym ujawniono zagrożenie. Opłata 100 PLN. Termin na rozpoznanie: sąd powinien rozpoznać wniosek niezwłocznie, nie później niż w ciągu 7 dni. W sprawach szczególnie pilnych można wnioskować o natychmiastowe rozpoznanie. Po udzieleniu zabezpieczenia – 2 tygodnie na złożenie pozwu, bez wyjątków.

Czwartym krokiem jest monitoring. Zabezpieczenie upada, jeżeli postępowanie główne zakończy się oddaleniem powództwa lub umorzeniem. Należy śledzić terminy i reagować na pisma dłużnika kwestionującego zabezpieczenie. W sprawach zamówień publicznych obowiązuje odrębny reżim – KIO rozpoznaje odwołania w terminie 10 dni od powiadomienia o wyborze oferty, a zabezpieczenie w tym trybie ma swoją specyfikę. Kwestie reklasyfikacji umów i ryzyk po stronie wierzyciela omawiamy szerzej tutaj: B2B Reclassification Risk – PIP Enforcement Powers 2026.

Konkretna sytuacja Państwa firmy – wartość roszczenia, siedziba dłużnika, rodzaj aktywów – wymaga indywidualnej oceny. Błędny wybór formy zabezpieczenia lub spóźniony wniosek może nieodwracalnie zamknąć drogę do skutecznej egzekucji.

Jeśli Państwa spółka stoi przed ryzykiem ucieczki majątku przez dłużnika lub potrzebuje natychmiastowego wniosku o zabezpieczenie – przeprowadzimy analizę roszczenia, dobierzemy właściwą formę i złożymy wniosek w ciągu 24 godzin: info@kordeckipartners.com.

Często zadawane pytania

P: Czy można złożyć wniosek o zabezpieczenie, zanim złoży się pozew?

O: Tak. Artykuł 730 Kodeksu postępowania cywilnego wprost przewiduje zabezpieczenie przed wszczęciem postępowania głównego. Po udzieleniu zabezpieczenia wnioskodawca ma 2 tygodnie na złożenie pozwu. Niedotrzymanie tego terminu powoduje automatyczny upadek zabezpieczenia – bez możliwości przywrócenia terminu.

P: Ile kosztuje wniosek o zabezpieczenie i jak długo sąd go rozpoznaje?

O: Opłata sądowa od wniosku o zabezpieczenie roszczenia majątkowego wynosi 100 PLN – niezależnie od wartości roszczenia. Sąd rozpoznaje wniosek na posiedzeniu niejawnym, bez udziału stron, co do zasady w terminie 7 dni. W sprawach pilnych można wnioskować o rozpoznanie natychmiastowe. Wniosek musi być kompletny i dobrze udokumentowany, bo sąd nie wzywa do uzupełnienia braków przed rozpoznaniem.

P: Czy zapis na arbitraż wyklucza możliwość uzyskania zabezpieczenia przed sądem polskim?

O: Nie. Nawet jeśli strony zawarły zapis na sąd polubowny zgodnie z artykułem 1154 Kodeksu postępowania cywilnego, sąd powszechny zachowuje kompetencję do udzielenia zabezpieczenia. Trybunał arbitrażowy i sąd państwowy mogą działać równolegle w zakresie środków tymczasowych. Jest to szczególnie istotne w sporach transgranicznych, gdzie aktywa dłużnika znajdują się w Polsce, a postępowanie toczy się za granicą.

KORDECKI & Partners to kancelaria prawna z siedzibą w Warszawie i Krakowie, doradzająca klientom biznesowym w 30 jurysdykcjach. Zespół łączy doświadczenie w prawie polskim i międzynarodowym z praktycznym podejściem do sporów sądowych, arbitrażu i egzekwowania orzeczeń. Pracujemy z polskimi przedsiębiorcami, inwestorami zagranicznymi i działami prawnymi korporacji. W sprawie Państwa sytuacji: info@kordeckipartners.com.

Zastrzeżenie: Niniejsza publikacja służy wyłącznie celom informacyjnym i nie stanowi porady prawnej. Informacje zawarte w materiale nie powinny być traktowane jako substytut profesjonalnej porady prawnej dostosowanej do konkretnych okoliczności. KORDECKI & Partners nie ponosi odpowiedzialności za działania podjęte lub zaniechane na podstawie treści tego materiału. W sprawie porady dotyczącej Państwa konkretnej sytuacji prosimy o kontakt: info@kordeckipartners.com.