Transakcja M&A wydaje się gotowa do zamknięcia. Due diligence zakończone, umowa wspólników wynegocjowana, strony gotowe do podpisania. Wtedy pojawia się pytanie, które powinno paść znacznie wcześniej: czy ta koncentracja wymaga zgłoszenia do UOKiK? Pominięcie obowiązku notyfikacji to nie formalny błąd – to ryzyko nieważności transakcji i kar sięgających dziesiątek milionów złotych.

Kontrola koncentracji przez Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK) obejmuje transakcje, w których łączny obrót uczestników przekracza określone progi ustawowe. Obowiązek zgłoszenia powstaje przed zamknięciem transakcji – nie po jej sfinalizowaniu. Kara za naruszenie tego zakazu może wynieść do 10% rocznego obrotu przedsiębiorcy.

Poniżej wyjaśniamy, jakie progi obowiązują w Polsce i w UE, jak wygląda harmonogram postępowania przed UOKiK oraz co należy zrobić, zanim transakcja zostanie zamknięta.

Jakie progi obrotu uruchamiają obowiązek zgłoszenia koncentracji?

Obowiązek zgłoszenia koncentracji do UOKiK powstaje, gdy spełniony jest jeden z dwóch progów obrotu. Pierwsza ścieżka: łączny światowy obrót uczestników koncentracji przekracza 1 miliard euro w roku poprzedzającym transakcję. Druga ścieżka: łączny obrót na terytorium Polski przekracza 50 milionów euro. Oba progi są rozłączne – wystarczy spełnienie jednego z nich.

W praktyce – wiele firm o tym zapomina – progi liczy się na poziomie grup kapitałowych, nie pojedynczych spółek. Jeśli nabywca jest częścią dużej grupy, jej skonsolidowany obrót wchodzi do kalkulacji. Dla sp. z o.o. zarejestrowanej w KRS jako podmiot zależny oznacza to, że nawet mała transakcja może wymagać zgłoszenia, gdy nabywcą jest korporacja z globalnym obrotem.

Równolegle działa jurysdykcja Komisji Europejskiej. Jeśli łączny światowy obrót wszystkich uczestników przekracza 5 miliardów euro, a obrót każdego z co najmniej dwóch uczestników w UE przekracza 250 milionów euro – sprawę przejmuje Komisja. Transakcja notyfikowana w Brukseli nie wymaga jednoczesnego zgłoszenia do UOKiK (zasada „one-stop-shop"). Granica między jurysdykcją krajową a unijną ma więc bezpośrednie znaczenie dla harmonogramu i kosztów postępowania.

Warto odnotować szczególną kategorię: przejęcie kontroli nad przedsiębiorcą, którego obrót w Polsce nie przekroczył 10 milionów euro w żadnym z dwóch ostatnich lat, jest wyłączone z obowiązku zgłoszenia – nawet jeśli nabywca spełnia progi globalne. To wyłączenie dotyczy jednak wyłącznie przejęcia kontroli, nie łączenia się spółek.

Jak wygląda harmonogram postępowania przed UOKiK?

Postępowanie przed UOKiK toczy się w dwóch fazach. Faza I trwa do 1 miesiąca od dnia zgłoszenia. W tym czasie UOKiK wydaje zgodę bezwarunkową albo wszczyna postępowanie wyjaśniające. Zdecydowana większość spraw kończy się w fazie I – UOKiK wydaje decyzję w ciągu 30 dni roboczych od kompletnego zgłoszenia.

Faza II uruchamiana jest, gdy transakcja budzi poważne wątpliwości co do jej wpływu na konkurencję. Trwa do 5 miesięcy od dnia wszczęcia postępowania wyjaśniającego. W tym czasie strony mogą zaproponować zobowiązania – np. zbycie części działalności lub udzielenie licencji – które pozwolą uzyskać zgodę warunkową. Łącznie postępowanie może trwać do 6 miesięcy.

Kluczowy punkt: zakaz implementacji transakcji (standstill obligation). Strony nie mogą zamknąć transakcji przed uzyskaniem zgody UOKiK. Naruszenie tego zakazu – nawet nieumyślne – skutkuje karą do 10% rocznego obrotu. W przypadku dużych grup kapitałowych oznacza to kwoty rzędu kilkudziesięciu milionów złotych. Konsekwencja jest nieodwracalna: transakcja zawarta z naruszeniem zakazu może zostać uznana za nieskuteczną.

Harmonogram postępowania wygląda następująco:

  • Przygotowanie i złożenie zgłoszenia – od 2 do 6 tygodni (zależnie od złożoności transakcji i liczby rynków).
  • Faza I – do 30 dni roboczych od kompletnego zgłoszenia.
  • Faza II (jeśli wszczęta) – do 5 miesięcy od wszczęcia postępowania wyjaśniającego.
  • Łączny maksymalny czas oczekiwania – około 6 miesięcy od złożenia zgłoszenia.
  • Implementacja transakcji – dopiero po uprawomocnieniu się decyzji UOKiK.

Firma produkcyjna z Dolnego Śląska, przejmująca w lecie 2024 r. regionalnego konkurenta, złożyła zgłoszenie z tygodniowym opóźnieniem względem planowanego closing date. UOKiK wydał zgodę w fazie I po 28 dniach – jednak opóźnienie kosztowało strony renegocjację warunków finansowania i klauzul MAC w umowie. Czas postępowania musi być uwzględniony w harmonogramie transakcji od pierwszego dnia negocjacji.

Dla transakcji z elementem transgranicznym – np. gdy nabywcą jest podmiot spoza UE lub gdy transakcja wymaga zgłoszenia w kilku jurysdykcjach jednocześnie – harmonogram komplikuje się dodatkowo. Koordynacja zgłoszeń w Polsce, UE i krajach trzecich wymaga osobnego planu proceduralnego. W takich przypadkach znajomość regulacji sektorowych obowiązujących nabywcę – np. DORA w przypadku podmiotów finansowych – może wpłynąć na zakres due diligence i treść zgłoszenia.

Co należy zrobić przed zamknięciem transakcji?

Obowiązek weryfikacji progów koncentracji powinien pojawić się na liście kontrolnej już na etapie term sheet – nie na etapie signing. Pominięcie tego kroku w harmonogramie transakcji to jeden z najczęstszych błędów w M&A Polska, szczególnie przy przejęciach przez zagranicznych inwestorów wchodzących na rynek po raz pierwszy.

Przed zamknięciem transakcji należy wykonać następujące kroki:

  • Oblicz obroty wszystkich uczestników koncentracji na poziomie grup kapitałowych – za ostatni rok obrotowy.
  • Sprawdź, czy transakcja nie kwalifikuje się do jurysdykcji Komisji Europejskiej (progi unijne).
  • Oceń, czy zastosowanie ma wyłączenie dla przejęć małych przedsiębiorców (obrót poniżej 10 milionów euro w Polsce).
  • Uwzględnij czas postępowania UOKiK w harmonogramie transakcji – minimum 6 tygodni na przygotowanie zgłoszenia plus faza I.
  • Zaplanuj klauzule umowne zabezpieczające strony na wypadek przedłużenia postępowania lub decyzji warunkowej.

Spółka technologiczna z Mazowsza, przejmująca w jesieni 2023 r. startup z branży SaaS, początkowo uznała, że progi nie są spełnione – bo obrót celu wynosił kilka milionów złotych. Po analizie okazało się jednak, że obrót grupy nabywcy przekraczał 1 miliard euro. Zgłoszenie złożono w ostatniej chwili. Transakcja zamknęła się z opóźnieniem o 7 tygodni względem pierwotnego harmonogramu. Koszty finansowania w tym czasie poniosła wyłącznie strona nabywająca.

Przy transakcjach wymagających restrukturyzacji struktury własnościowej po stronie celu – np. uprzedniej likwidacji spółki zależnej – harmonogram postępowania UOKiK musi uwzględniać również czas tych procedur korporacyjnych. Niedoszacowanie łącznego czasu to najczęstsza przyczyna przekroczenia terminów w umowach M&A.

Konkretna sytuacja Państwa firmy wymaga indywidualnej analizy progów i jurysdykcji. Błędna ocena obowiązku zgłoszenia zamyka drogę do bezpiecznego zamknięcia transakcji i może skutkować nieodwracalnymi konsekwencjami prawnymi i finansowymi.

Jeśli Państwa spółka planuje przejęcie lub połączenie i nie ma pewności, czy transakcja wymaga zgłoszenia do UOKiK – przeprowadzimy analizę progów obrotu, ocenimy jurysdykcję i przygotujemy zgłoszenie w terminie umożliwiającym zamknięcie transakcji zgodnie z harmonogramem: info@kordeckipartners.com.

Często zadawane pytania

P: Czy obowiązek zgłoszenia dotyczy każdego przejęcia udziałów w spółce z o.o.?

O: Nie – obowiązek zgłoszenia powstaje wyłącznie wtedy, gdy spełnione są ustawowe progi obrotu. Przejęcie udziałów w małej spółce przez małego nabywcę nie wymaga notyfikacji. Obowiązek pojawia się dopiero, gdy łączny obrót uczestników przekracza 1 miliard euro na świecie lub 50 milionów euro w Polsce. Każdą transakcję należy jednak zweryfikować indywidualnie – liczy się obrót całej grupy kapitałowej, nie tylko bezpośrednich stron umowy.

P: Ile kosztuje postępowanie przed UOKiK i jak długo trwa w typowej sprawie?

O: Opłata za zgłoszenie koncentracji do UOKiK wynosi 15 000 złotych. Typowa sprawa kończąca się w fazie I trwa od 30 do 45 dni roboczych od złożenia kompletnego zgłoszenia. Do tego należy doliczyć czas przygotowania dokumentacji – zwykle od 2 do 6 tygodni, zależnie od liczby rynków i złożoności struktury transakcji. Łącznie należy zarezerwować od 2 do 4 miesięcy od momentu podpisania umowy do możliwości zamknięcia transakcji.

P: Czy zgłoszenie do UOKiK wyklucza konieczność zgłoszenia do Komisji Europejskiej?

O: Tak – jeśli transakcja spełnia unijne progi obrotu (łączny światowy obrót powyżej 5 miliardów euro i obrót każdego z co najmniej dwóch uczestników w UE powyżej 250 milionów euro), wyłączną jurysdykcję przejmuje Komisja Europejska. Zasada „one-stop-shop" oznacza, że zgłoszenie składa się wyłącznie w Brukseli. Jeśli progi unijne nie są spełnione, a polskie są – właściwy jest UOKiK. Obie jurysdykcje nie mogą działać równolegle w tej samej sprawie.

KORDECKI & Partners to kancelaria prawna z siedzibą w Warszawie i Krakowie, doradzająca klientom biznesowym w 30 jurysdykcjach. Zespół łączy doświadczenie w prawie polskim i międzynarodowym z praktycznym podejściem do kontroli koncentracji, transakcji M&A i prawa korporacyjnego. Pracujemy z polskimi przedsiębiorcami, inwestorami zagranicznymi i działami prawnymi korporacji. W sprawie Państwa sytuacji: info@kordeckipartners.com.

Zastrzeżenie: Niniejsza publikacja służy wyłącznie celom informacyjnym i nie stanowi porady prawnej. Informacje zawarte w materiale nie powinny być traktowane jako substytut profesjonalnej porady prawnej dostosowanej do konkretnych okoliczności. KORDECKI & Partners nie ponosi odpowiedzialności za działania podjęte lub zaniechane na podstawie treści tego materiału. W sprawie porady dotyczącej Państwa konkretnej sytuacji prosimy o kontakt: info@kordeckipartners.com.