Transakcja M&A wydaje się domknięta. Umowa podpisana, cena uzgodniona, KRS gotowy do aktualizacji. A potem przychodzi pytanie, którego nikt wcześniej nie zadał: czy zgłosiliśmy koncentrację do UOKiK? Brak zgłoszenia przy przekroczeniu ustawowych progów to nie formalność – to ryzyko nieważności transakcji i kary finansowej sięgającej 10% rocznego obrotu. Okno na działanie zamyka się szybciej, niż większość zarządów zakłada.

Kontrola koncentracji przez Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK) jest obowiązkowa, gdy łączny światowy obrót uczestników transakcji przekracza równowartość 1 miliarda euro lub gdy łączny obrót na terytorium Polski przekracza równowartość 50 milionów euro. Obowiązek zgłoszenia powstaje przed dokonaniem koncentracji. UOKiK ma 30 dni roboczych na wydanie decyzji w fazie pierwszej lub 5 miesięcy w fazie drugiej.

Poniżej wyjaśniamy, które transakcje wymagają notyfikacji, jak wygląda harmonogram postępowania i co należy zrobić przed podpisaniem umowy zamknięcia.

Jakie progi obrotowe uruchamiają obowiązek zgłoszenia do UOKiK?

Obowiązek zgłoszenia koncentracji wynika z ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Progi są dwupoziomowe – wystarczy spełnienie jednego z nich. Pierwszy próg dotyczy łącznego światowego obrotu wszystkich uczestników koncentracji powyżej równowartości 1 miliarda euro w roku poprzedzającym transakcję. Drugi próg obejmuje sytuację, gdy łączny obrót na terytorium Polski przekracza równowartość 50 milionów euro.

Obrót oblicza się dla całej grupy kapitałowej, nie tylko dla bezpośredniego uczestnika transakcji. W praktyce – wiele firm o tym zapomina – przejęcie nawet niewielkiej spółki sp. z o.o. może uruchomić obowiązek zgłoszenia, jeśli nabywca należy do dużej grupy. Due diligence powinno obejmować weryfikację struktury korporacyjnej po obu stronach transakcji i ujawnienie danych z KRS oraz sprawozdań finansowych.

Koncentracja obejmuje cztery formy: połączenie przedsiębiorców, przejęcie kontroli, nabycie istotnej części mienia oraz utworzenie wspólnego przedsiębiorcy (joint venture). Umowa wspólników, która przyznaje jednemu z inwestorów prawo veta w sprawach strategicznych, może sama w sobie stanowić przejęcie kontroli – nawet bez nabycia większości udziałów.

  • Próg globalny: łączny obrót uczestników powyżej 1 miliarda euro
  • Próg krajowy: łączny obrót w Polsce powyżej 50 milionów euro
  • Obliczenie obejmuje całą grupę kapitałową każdej ze stron
  • Joint venture z prawem veta może stanowić koncentrację wymagającą zgłoszenia

Jeśli transakcja jednocześnie spełnia progi unijne (Rozporządzenie 139/2004), właściwa jest Komisja Europejska, a nie UOKiK. Zasada „jednego okienka" oznacza, że nie składa się wówczas zgłoszenia krajowego. Weryfikacja właściwości organu to pierwszy krok każdego procesu M&A Polska.

Warto też pamiętać o transakcjach seryjnych. UOKiK może zsumować kilka mniejszych przejęć od tego samego przedsiębiorcy w ciągu dwóch lat – jeśli łącznie przekraczają progi, każde z nich podlega obowiązkowi zgłoszenia. To tzw. reguła kumulacji, która zaskakuje szczególnie fundusze private equity aktywne na rynku polskim.

Jak wygląda harmonogram postępowania i co grozi za pominięcie zgłoszenia?

Harmonogram kontroli koncentracji jest ściśle ustawowy. Faza pierwsza trwa 30 dni roboczych od dnia złożenia kompletnego wniosku. UOKiK wydaje wówczas decyzję o braku zastrzeżeń lub wszczyna postępowanie wyjaśniające. Faza druga – gdy transakcja budzi wątpliwości antymonopolowe – może trwać do 5 miesięcy. Zegar startuje dopiero od momentu złożenia kompletnej dokumentacji, dlatego jakość wniosku ma bezpośredni wpływ na termin zamknięcia transakcji.

Zgłoszenie należy złożyć przed dokonaniem koncentracji. Oznacza to, że zamknięcie transakcji (closing) jest możliwe dopiero po uzyskaniu decyzji UOKiK lub upływie ustawowego terminu bez sprzeciwu. Naruszenie tego zakazu – tzw. gun jumping – jest jednym z najpoważniejszych błędów proceduralnych w M&A Polska. Kancelaria prawna Warszawa powinna weryfikować ten obowiązek na etapie term sheet, nie dopiero przy podpisaniu umowy nabycia.

Sankcje za brak zgłoszenia lub dokonanie koncentracji bez zgody UOKiK są dotkliwe. Urząd może nałożyć karę do 10% rocznego obrotu przedsiębiorcy osiągniętego w roku poprzedzającym wydanie decyzji. Dodatkowo UOKiK może nakazać podział połączonego podmiotu lub zbycie nabytych udziałów – co w praktyce oznacza konieczność cofnięcia całej transakcji. To konsekwencja nieodwracalna i kosztowna.

Dla spółek z o.o. uczestniczących w transakcji istotne jest, że odpowiedzialność za naruszenia antymonopolowe spoczywa na przedsiębiorcy, a nie bezpośrednio na członkach zarządu. Niemniej jednak art. 293 § 1 k.s.h. przewiduje odpowiedzialność zarządu wobec spółki za szkodę wyrządzoną zaniechaniem – w tym za zaniechanie zgłoszenia koncentracji, które doprowadziło do nałożenia kary.

Postępowanie przed UOKiK można przyspieszyć, składając wniosek kompletny już przy pierwszym złożeniu. Urząd regularnie wzywa do uzupełnienia dokumentacji – każde takie wezwanie zatrzymuje bieg terminu. Doświadczenie z procesu due diligence i właściwe przygotowanie formularza zgłoszeniowego skracają realny czas oczekiwania nawet o kilka tygodni. W transakcjach z rejestracją sp. z o.o. przez S24 jako elementem restrukturyzacji – harmonogram UOKiK i tak pozostaje dominującym czynnikiem czasowym.

Przedsiębiorcy z sektora technologicznego powinni dodatkowo sprawdzić, czy transakcja nie podlega przepisom o kontroli inwestycji zagranicznych (ustawa o kontroli niektórych inwestycji). Obie procedury mogą biec równolegle, a ich terminy nie są zsynchronizowane. Podobnie spółki korzystające z IP Box dla firm IT powinny zadbać, by restrukturyzacja własności intelektualnej w ramach transakcji nie zakłóciła spełniania warunków preferencji podatkowej.

Konkretna sytuacja Państwa firmy – szczególnie gdy transakcja zbliża się do progów obrotu lub obejmuje joint venture z prawem veta – wymaga indywidualnej oceny przed podpisaniem jakiegokolwiek dokumentu. Pominięcie etapu weryfikacji obowiązku zgłoszenia zamyka drogę do bezpiecznego zamknięcia transakcji i może skutkować jej unieważnieniem.

Jeśli Państwa spółka planuje przejęcie lub połączenie i łączny obrót grupy zbliża się do progu 50 milionów euro w Polsce lub 1 miliarda euro globalnie – przeprowadzimy weryfikację obowiązku zgłoszenia, przygotujemy wniosek do UOKiK i będziemy reprezentować Państwa przez cały czas postępowania: info@kordeckipartners.com.

Często zadawane pytania

P: Czy każde przejęcie udziałów w sp. z o.o. wymaga zgłoszenia do UOKiK?

O: Nie – obowiązek zgłoszenia powstaje wyłącznie po przekroczeniu ustawowych progów obrotu. Nabycie udziałów w małej spółce przez równie małego nabywcę nie uruchamia procedury. Decydujący jest łączny obrót całej grupy kapitałowej nabywcy i nabywanego podmiotu. Weryfikację należy przeprowadzić na etapie due diligence, przed podpisaniem umowy inwestycyjnej.

P: Ile kosztuje i ile trwa uzyskanie zgody UOKiK na koncentrację?

O: Opłata za złożenie zgłoszenia wynosi równowartość 15 000 euro. Faza pierwsza trwa 30 dni roboczych od złożenia kompletnego wniosku. Faza druga może wydłużyć postępowanie do 5 miesięcy. Niekompletny wniosek zatrzymuje bieg terminu – dlatego jakość dokumentacji złożonej przy pierwszym zgłoszeniu bezpośrednio wpływa na harmonogram całej transakcji.

P: Czy joint venture zawsze wymaga zgłoszenia do UOKiK?

O: Utworzenie wspólnego przedsiębiorcy (joint venture) stanowi koncentrację w rozumieniu ustawy, jeśli nowy podmiot działa samodzielnie na rynku. Obowiązek zgłoszenia zależy jednak od spełnienia progów obrotu przez uczestników. Dodatkowo umowa wspólników przyznająca jednemu ze wspólników prawo veta w sprawach strategicznych może być zakwalifikowana jako przejęcie kontroli – nawet bez nabycia większości udziałów w spółce.

KORDECKI & Partners to kancelaria prawna z siedzibą w Warszawie i Krakowie, doradzająca klientom biznesowym w 30 jurysdykcjach. Zespół łączy doświadczenie w prawie polskim i międzynarodowym z praktycznym podejściem do transakcji M&A, kontroli koncentracji i prawa korporacyjnego. Pracujemy z polskimi przedsiębiorcami, inwestorami zagranicznymi i działami prawnymi korporacji. W sprawie Państwa sytuacji: info@kordeckipartners.com.

Zastrzeżenie: Niniejsza publikacja służy wyłącznie celom informacyjnym i nie stanowi porady prawnej. Informacje zawarte w materiale nie powinny być traktowane jako substytut profesjonalnej porady prawnej dostosowanej do konkretnych okoliczności. KORDECKI & Partners nie ponosi odpowiedzialności za działania podjęte lub zaniechane na podstawie treści tego materiału. W sprawie porady dotyczącej Państwa konkretnej sytuacji prosimy o kontakt: info@kordeckipartners.com.