Firma z Mazowsza – producent komponentów metalowych – przez trzy kwartały ignorowała narastające zaległości wobec dostawców. Kiedy główny wierzyciel złożył własny wniosek o ogłoszenie upadłości, zarząd stracił kontrolę nad harmonogramem postępowania. Koszty tej zwłoki były nieodwracalne: odpowiedzialność osobista członków zarządu, zablokowane konta, utrata możliwości restrukturyzacji.

Postępowanie upadłościowe w Polsce składa się z kilku następujących po sobie etapów – od złożenia wniosku, przez ogłoszenie upadłości, sporządzenie listy wierzytelności, likwidację masy upadłości, aż do ostatecznego podziału funduszy i zakończenia postępowania. Podstawą prawną jest Prawo upadłościowe. Kluczowy termin to 30 dni od momentu zaistnienia stanu niewypłacalności – tyle ma zarząd na złożenie wniosku zgodnie z artykułem 21 ustęp 1 Prawa upadłościowego.

Poniżej przedstawiamy każdy etap w praktycznym ujęciu: kto jest zagrożony, jakie terminy są nieprzekraczalne i co należy zrobić natychmiast, by ograniczyć ryzyko odpowiedzialności osobistej.

Jakie są etapy postępowania upadłościowego od wniosku do zakończenia?

Postępowanie upadłościowe dzieli się na pięć zasadniczych faz. Każda z nich rządzi się własnymi terminami i konsekwencjami. Zarząd spółki z o.o. musi rozumieć, że bierność na każdym etapie generuje odpowiedzialność osobistą na podstawie art. 299 § 1 k.s.h. oraz art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej.

Faza 1 – złożenie wniosku. Wniosek składa się do sądu rejonowego właściwego dla siedziby dłużnika. Termin to 30 dni od dnia, w którym zaistniał stan niewypłacalności (art. 21 ust. 1 Prawa upadłościowego). Niewypłacalność powstaje, gdy spółka nie reguluje wymagalnych zobowiązań pieniężnych przez ponad 3 miesiące – to ustawowe domniemanie z art. 11 ust. 1a Prawa upadłościowego. Wniosek może złożyć zarówno dłużnik, jak i każdy wierzyciel.

Faza 2 – postępowanie w przedmiocie ogłoszenia upadłości. Sąd bada, czy dłużnik jest rzeczywiście niewypłacalny. Może powołać tymczasowego nadzorcę sądowego. Jeśli majątek dłużnika nie wystarcza nawet na koszty postępowania, sąd oddali wniosek. Etap ten trwa zwykle od 2 do 4 miesięcy.

Faza 3 – ogłoszenie upadłości i powołanie syndyka. Po wydaniu postanowienia o ogłoszeniu upadłości sąd wyznacza syndyka. Syndyk przejmuje zarząd masą upadłości. Dłużnik traci prawo do rozporządzania swoim majątkiem. Syndyk sporządza spis inwentarza i listę wierzytelności.

Faza 4 – likwidacja masy upadłości. Syndyk sprzedaje składniki majątkowe – nieruchomości, maszyny, zapasy, wierzytelności. Możliwe jest zastosowanie procedury pre-pack, czyli przygotowanej likwidacji. W ramach pre-pack nabywca jest wskazany jeszcze przed ogłoszeniem upadłości, co skraca etap likwidacji nawet o kilka miesięcy.

Faza 5 – podział funduszy i zakończenie postępowania. Środki uzyskane z likwidacji syndyk dzieli między wierzycieli według kategorii zaspokojenia. Po wyczerpaniu masy upadłości sąd wydaje postanowienie o zakończeniu postępowania. Niezaspokojone zobowiązania mogą zostać umorzone, jeśli sąd orzeknie o oddłużeniu upadłego.

  • Złożenie wniosku – 30 dni od niewypłacalności
  • Postępowanie w przedmiocie ogłoszenia – 2 do 4 miesięcy
  • Ogłoszenie upadłości i powołanie syndyka – niezwłocznie po postanowieniu
  • Likwidacja masy upadłości – od kilku miesięcy do kilku lat
  • Podział funduszy i zakończenie – po wyczerpaniu masy

W praktyce – wiele firm o tym zapomina – restrukturyzacja jest możliwa jeszcze przed ogłoszeniem upadłości. Prawo restrukturyzacyjne przewiduje cztery ścieżki postępowania (art. 2 Prawa restrukturyzacyjnego), dostępne dla dłużnika zagrożonego niewypłacalnością. Wdrożenie ich na czas może całkowicie wyłączyć konieczność ogłoszenia upadłości.

Więcej o odpowiedzialności zarządu w kontekście postępowań sądowych i terminów procesowych można przeczytać w naszym opracowaniu dotyczącym planowania i zabezpieczania interesów majątkowych spółki.

Kto ponosi odpowiedzialność i jakie terminy są nieprzekraczalne?

Odpowiedzialność osobista zarządu to nie abstrakcja. Na podstawie art. 299 § 1 k.s.h. członkowie zarządu spółki z o.o. odpowiadają solidarnie za jej zobowiązania, jeśli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna. Jedyną skuteczną obroną jest wykazanie, że wniosek o ogłoszenie upadłości złożono we właściwym czasie – czyli w ciągu 30 dni od zaistnienia stanu niewypłacalności.

Równolegle działa art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej. Jeśli egzekucja zaległości podatkowych spółki jest bezskuteczna, urząd skarbowy może przenieść odpowiedzialność na członków zarządu. Dotyczy to zaległości VAT, CIT i ZUS. Kwoty mogą sięgać setek tysięcy złotych – i nie podlegają umorzeniu w postępowaniu upadłościowym dotyczącym samej spółki.

Spółka technologiczna z Trójmiasta – wiosna 2024 roku – złożyła wniosek o upadłość z opóźnieniem przekraczającym 6 miesięcy. Wierzyciel handlowy pozwał dwóch członków zarządu na podstawie art. 299 § 1 k.s.h. Roszczenie przekroczyło 800 000 PLN. Postępowanie przeciwko zarządowi toczyło się niezależnie od postępowania upadłościowego spółki.

Uważamy, że bezpieczniejszym rozwiązaniem jest złożenie wniosku o otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego zanim dojdzie do ogłoszenia upadłości. Otwarcie restrukturyzacji zawiesza egzekucję i chroni zarząd przed zarzutem spóźnionego wniosku upadłościowego. Czas jednak działa przeciwko zarządowi – każdy tydzień zwłoki zmniejsza szanse na skuteczną ochronę.

Szczegółowe omówienie mechanizmu odpowiedzialności osobistej zarządu znajdą Państwo w artykule poświęconym odpowiedzialności zarządu z art. 299 k.s.h. i osobistemu ryzyku.

Konkretna sytuacja Państwa spółki wymaga oceny, czy termin 30 dni nie upłynął już bezpowrotnie. Każdy dzień bez złożenia wniosku lub otwarcia restrukturyzacji zwiększa zakres odpowiedzialności osobistej zarządu w sposób nieodwracalny.

Jeśli Państwa spółka ma zaległości wobec wierzycieli przekraczające 3 miesiące lub egzekucja komornicza okazała się bezskuteczna – przeprowadzimy analizę terminu złożenia wniosku, ocenę dostępnych ścieżek restrukturyzacyjnych i zabezpieczymy interesy zarządu: info@kordeckipartners.com.

Często zadawane pytania

P: Czy zarząd może uniknąć odpowiedzialności z artykułu 299 k.s.h., jeśli spółka ogłosiła upadłość?

O: Samo ogłoszenie upadłości nie zwalnia zarządu z odpowiedzialności. Zwolnienie przysługuje wyłącznie wtedy, gdy wniosek o ogłoszenie upadłości złożono we właściwym czasie – czyli w ciągu 30 dni od zaistnienia stanu niewypłacalności. Jeśli zarząd spóźnił się z wnioskiem, odpowiedzialność osobista pozostaje aktualna nawet po zakończeniu postępowania upadłościowego spółki.

P: Ile trwa całe postępowanie upadłościowe i jakie są jego koszty?

O: Czas trwania postępowania zależy od złożoności masy upadłości. Proste postępowania kończą się w ciągu 12 do 18 miesięcy. Duże postępowania z wieloma wierzycielami i nieruchomościami mogą trwać 4 do 6 lat. Koszty postępowania – wynagrodzenie syndyka, opłaty sądowe – pokrywane są z masy upadłości i mają pierwszeństwo przed wierzytelnościami. Jeśli masa nie wystarcza na pokrycie kosztów, sąd oddali wniosek.

P: Czy pre-pack to to samo co upadłość i czy chroni zarząd przed odpowiedzialnością?

O: Pre-pack (przygotowana likwidacja) to szczególny tryb w ramach postępowania upadłościowego – nie zastępuje upadłości, lecz przyspiesza sprzedaż przedsiębiorstwa. Nabywca jest wskazany przed ogłoszeniem upadłości, co skraca fazę likwidacyjną. Pre-pack nie chroni zarządu przed odpowiedzialnością z artykułu 299 k.s.h., jeśli wniosek złożono po terminie. Stanowi jednak skuteczne narzędzie ochrony wartości przedsiębiorstwa dla wierzycieli i ewentualnych nabywców.

KORDECKI & Partners to kancelaria prawna z siedzibą w Warszawie i Krakowie, doradzająca klientom biznesowym w 30 jurysdykcjach. Zespół łączy doświadczenie w prawie polskim i międzynarodowym z praktycznym podejściem do restrukturyzacji, postępowań upadłościowych i obrony w sprawach karnych gospodarczych. Pracujemy z polskimi przedsiębiorcami, inwestorami zagranicznymi i działami prawnymi korporacji. W sprawie Państwa sytuacji: info@kordeckipartners.com.

Zastrzeżenie: Niniejsza publikacja służy wyłącznie celom informacyjnym i nie stanowi porady prawnej. Informacje zawarte w materiale nie powinny być traktowane jako substytut profesjonalnej porady prawnej dostosowanej do konkretnych okoliczności. KORDECKI & Partners nie ponosi odpowiedzialności za działania podjęte lub zaniechane na podstawie treści tego materiału. W sprawie porady dotyczącej Państwa konkretnej sytuacji prosimy o kontakt: info@kordeckipartners.com.