Firma z Mazowsza przez kilka miesięcy spłacała bieżące zobowiązania z nowych kredytów. Pewnego dnia bank odmówił kolejnej transzy. Zarząd stanął przed pytaniem, które zadaje sobie wielu przedsiębiorców: co teraz? Postępowanie upadłościowe wydaje się labiryntem – wniosek, sędzia-komisarz, syndyk, plan podziału. W praktyce każdy etap ma konkretny termin i konkretne konsekwencje.

Postępowanie upadłościowe w Polsce przebiega przez kilka obligatoryjnych faz: złożenie wniosku, ogłoszenie upadłości przez sąd, działania syndyka, sporządzenie planu podziału i zakończenie postępowania. Podstawę prawną stanowi Prawo upadłościowe. Kluczowy termin to 30 dni – tyle ma zarząd spółki na złożenie wniosku od momentu powstania stanu niewypłacalności, zgodnie z artykułem 21 ustęp 1 Prawa upadłościowego.

Poniżej opisujemy każdy etap krok po kroku. Wskazujemy, kto jest narażony na odpowiedzialność osobistą i jakie działania należy podjąć natychmiast.

Kiedy i jak złożyć wniosek o upadłość?

Obowiązek złożenia wniosku powstaje w chwili, gdy spółka staje się niewypłacalna. Zgodnie z art. 11 ust. 1a Prawa upadłościowego, domniemanie niewypłacalności pojawia się już po 3 miesiącach opóźnienia w regulowaniu zobowiązań. Od tego momentu zarząd ma 30 dni na złożenie wniosku do właściwego sądu rejonowego – wydziału gospodarczego.

Wniosek musi zawierać kilka elementów. Są to przede wszystkim:

  • aktualny wykaz majątku spółki z szacunkową wyceną,
  • bilans sporządzony na dzień nie wcześniejszy niż 30 dni przed złożeniem wniosku,
  • spis wierzycieli z kwotami i terminami wymagalności,
  • oświadczenie o spłatach dokonanych w ciągu ostatnich 6 miesięcy,
  • informację o postępowaniach sądowych i egzekucyjnych toczących się przeciwko spółce.

Niedotrzymanie terminu 30 dni to nie tylko uchybienie formalne. Członkowie zarządu odpowiadają za szkodę wyrządzoną wierzycielom na podstawie art. 21 ust. 3 Prawa upadłościowego. Równolegle działa art. 299 § 1 k.s.h. – wierzyciele mogą dochodzić zaspokojenia bezpośrednio od zarządu, gdy egzekucja z majątku spółki okazała się bezskuteczna. Do tego dochodzi odpowiedzialność podatkowa z art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej – zarząd odpowiada za zaległości podatkowe spółki z własnego majątku.

W praktyce – wiele firm o tym zapomina – wniosek może złożyć również wierzyciel. Sąd rozpatruje go w terminie do 2 miesięcy od daty wpływu.

Jak przebiega postępowanie po ogłoszeniu upadłości?

Po ogłoszeniu upadłości przez sąd rejonowy zarząd traci zarząd nad majątkiem spółki. Przejmuje go syndyk, powołany postanowieniem sądu. Od tej chwili cała korespondencja, negocjacje z wierzycielami i decyzje majątkowe przechodzą przez syndyka.

Postępowanie toczy się według ustalonego harmonogramu. Etapy wyglądają następująco:

  • Zabezpieczenie majątku – syndyk przejmuje aktywa i dokumentację spółki, zazwyczaj w ciągu kilku dni od ogłoszenia upadłości.
  • Zgłoszenia wierzytelności – wierzyciele mają zazwyczaj 30 dni (wskazanych w postanowieniu sądu) na zgłoszenie swoich roszczeń sędziemu-komisarzowi.
  • Likwidacja masy upadłości – syndyk sprzedaje majątek. Może to nastąpić w drodze przetargu, aukcji lub negocjacji. Coraz częściej stosuje się pre-pack, czyli przygotowaną likwidację – sprzedaż przedsiębiorstwa jako całości do nowego podmiotu, co skraca czas postępowania nawet o kilkanaście miesięcy.
  • Plan podziału – syndyk sporządza projekt podziału środków między wierzycieli według ustawowej kolejności zaspokojenia.

Całe postępowanie trwa przeciętnie od 2 do 4 lat. W sprawach z rozbudowaną masą upadłości lub licznymi sporami – dłużej. Restrukturyzacja przeprowadzona przed ogłoszeniem upadłości może ten czas skrócić i poprawić pozycję wierzycieli.

Warto pamiętać, że zarząd ma obowiązek współpracy z syndykiem. Uchylanie się od wydania dokumentów lub majątku grozi odpowiedzialnością karną. Równolegle sąd może orzec zakaz prowadzenia działalności gospodarczej nawet na 10 lat.

Zagadnienia związane z ochroną danych osobowych w toku postępowania – w tym przekazywanie dokumentacji pracowniczej i baz klientów – reguluje RODO, którego naruszenia mogą ujawnić się właśnie podczas audytu upadłościowego.

Konkretna sytuacja Państwa spółki wymaga oceny, czy złożenie wniosku o upadłość jest jedynym rozwiązaniem, czy istnieje jeszcze czas na restrukturyzację. Każdy tydzień zwłoki zawęża dostępne opcje i zwiększa ryzyko osobistej odpowiedzialności zarządu – a tego skutku nie da się cofnąć.

Jeśli Państwa spółka ma opóźnienia w płatnościach przekraczające 3 miesiące lub zobowiązania przewyższające aktywa – przeprowadzimy analizę ryzyka zarządu, ocenimy dostępne ścieżki restrukturyzacyjne i przygotujemy wniosek upadłościowy: info@kordeckipartners.com.

Często zadawane pytania

P: Czy zarząd może uniknąć odpowiedzialności osobistej po ogłoszeniu upadłości?

O: Tak, artykuł 299 paragraf 2 Kodeksu spółek handlowych przewiduje trzy drogi obrony. Zarząd unika odpowiedzialności, jeśli wykaże, że wniosek o upadłość złożono we właściwym czasie, że w odpowiednim momencie otwarto postępowanie restrukturyzacyjne, albo że wierzyciel nie poniósł szkody mimo braku wniosku. Każda z tych przesłanek wymaga dokumentacji i aktywnej obrony przed sądem.

P: Ile kosztuje złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości?

O: Opłata sądowa od wniosku dłużnika wynosi 1 000 zł. Do tego dochodzi zaliczka na wydatki syndyka – zazwyczaj od kilku do kilkunastu tysięcy złotych, zależnie od skali sprawy. Koszty obsługi prawnej są odrębne i zależą od stopnia skomplikowania postępowania.

P: Czy pre-pack pozwala zachować działające przedsiębiorstwo?

O: Pre-pack, czyli przygotowana likwidacja, umożliwia sprzedaż całego przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części do nowego podmiotu już w momencie ogłoszenia upadłości. Pracownicy mogą przejść do nowego pracodawcy, a działalność operacyjna nie musi być przerywana. To rozwiązanie wymaga jednak przygotowania oferty kupna jeszcze przed złożeniem wniosku i zgody sądu na warunki transakcji.

KORDECKI & Partners to kancelaria prawna z siedzibą w Warszawie i Krakowie, doradzająca klientom biznesowym w 30 jurysdykcjach. Zespół łączy doświadczenie w prawie polskim i międzynarodowym z praktycznym podejściem do restrukturyzacji i postępowań upadłościowych. Pracujemy z polskimi przedsiębiorcami, inwestorami zagranicznymi i działami prawnymi korporacji. W sprawie Państwa sytuacji: info@kordeckipartners.com.

Zastrzeżenie: Niniejsza publikacja służy wyłącznie celom informacyjnym i nie stanowi porady prawnej. Informacje zawarte w materiale nie powinny być traktowane jako substytut profesjonalnej porady prawnej dostosowanej do konkretnych okoliczności. KORDECKI & Partners nie ponosi odpowiedzialności za działania podjęte lub zaniechane na podstawie treści tego materiału. W sprawie porady dotyczącej Państwa konkretnej sytuacji prosimy o kontakt: info@kordeckipartners.com.