Firma transportowa z Mazowsza traci kluczowego kontrahenta w środku sezonu. Przychody spadają o 40%. Zarząd wie, że ma problem – ale nie wie, który tryb restrukturyzacji wybrać ani ile czasu pozostało na decyzję. To nie jest sytuacja wyjątkowa. W praktyce wiele spółek odkrywa dostępne instrumenty zbyt późno, gdy jedyną opcją pozostaje już tylko upadłość.

Prawo restrukturyzacyjne przewiduje cztery tryby postępowania dostępne dla dłużnika zagrożonego niewypłacalnością lub już niewypłacalnego. Są to: postępowanie o zatwierdzenie układu, przyspieszone postępowanie układowe, postępowanie układowe oraz postępowanie sanacyjne. Każdy tryb różni się progiem wierzytelności spornych, stopniem ochrony przed egzekucją i czasem trwania. Wybór właściwego trybu musi nastąpić przed upływem 30-dniowego terminu z artykułu 21 ustęp 1 Prawa upadłościowego.

Ten alert wyjaśnia, czym różnią się cztery tryby, kogo dotyczą i jakie działania należy podjąć natychmiast. Skupiamy się na praktyce – nie na teorii.

Cztery tryby restrukturyzacji – czym się różnią?

Zgodnie z artykułem 2 Prawa restrukturyzacyjnego, każdy z czterech trybów służy innemu etapowi kryzysu. Dłużnik zagrożony niewypłacalnością może sięgnąć po nie wcześniej niż po upadłość – to zasadnicza przewaga restrukturyzacji nad procedurą upadłościową. Różnice między trybami są jednak istotne i mają bezpośrednie przełożenie na zakres ochrony zarządu.

Postępowanie o zatwierdzenie układu (PZU) to tryb najprostszy. Dłużnik samodzielnie zbiera głosy wierzycieli, bez udziału sądu na etapie negocjacji. Ochrona przed egzekucją trwa maksymalnie 4 miesiące. Warunek: wierzytelności sporne nie mogą przekraczać 15% sumy wierzytelności uprawnionych do głosowania. To instrument dla spółek z przejrzystą strukturą wierzycieli.

Przyspieszone postępowanie układowe (PPU) uruchamia się, gdy próg spornych wierzytelności nie przekracza 15%. Sąd Rejonowy – właściwy wydział gospodarczy – otwiera postępowanie i wyznacza nadzorcę sądowego. Procedura trwa zazwyczaj od 2 do 4 miesięcy. Egzekucja zostaje zawieszona z mocy prawa.

Postępowanie układowe przeznaczone jest dla przypadków, gdy wierzytelności sporne przekraczają 15%. Sąd sprawuje tu większą kontrolę. Czas trwania jest dłuższy – często powyżej 6 miesięcy – ale ochrona przed egzekucją jest szersza. W praktyce ten tryb wybierają spółki z bardziej skomplikowaną strukturą zadłużenia.

Postępowanie sanacyjne to tryb najdalej idący. Pozwala na redukcję zatrudnienia bez ograniczeń Kodeksu pracy, odstąpienie od niekorzystnych umów i sprzedaż składników majątku. Zarząd traci jednak uprawnienia na rzecz zarządcy. To instrument dla głębokiej restrukturyzacji operacyjnej – nie tylko finansowej.

Kogo dotyczą progi i terminy – i co grozi za zwłokę?

Każdy dłużnik będący osobą prawną – w tym spółka z o.o. i spółka akcyjna – może skorzystać z restrukturyzacji, jeśli jest zagrożony niewypłacalnością lub już niewypłacalny. Zgodnie z artykułem 3 ustęp 1 Prawa restrukturyzacyjnego, interwencja jest możliwa na wcześniejszym etapie niż w przypadku upadłości. To otwiera okno działania dla zarządu.

Problem pojawia się, gdy zarząd zwleka. Artykuł 21 ustęp 1 Prawa upadłościowego nakłada obowiązek złożenia wniosku upadłościowego w ciągu 30 dni od dnia, w którym spółka stała się niewypłacalna. Przekroczenie tego terminu uruchamia odpowiedzialność osobistą członków zarządu na podstawie artykułu 299 § 1 k.s.h. – wierzyciele mogą dochodzić należności bezpośrednio od osób fizycznych. Równolegle działa artykuł 116 § 1 Ordynacji podatkowej: zaległości podatkowe spółki obciążają zarząd, jeśli egzekucja z majątku spółki okazała się bezskuteczna.

W praktyce – wiele firm o tym zapomina – samo otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego zawiesza bieg terminu na złożenie wniosku upadłościowego. To jeden z najważniejszych efektów ochronnych restrukturyzacji. Spółka zyskuje czas na negocjacje z wierzycielami bez ryzyka, że zarząd poniesie osobistą odpowiedzialność za opóźnienie.

Dla spółek z ekspozycją transgraniczną – np. z wierzycielami w Hiszpanii lub na Litwie – warto uwzględnić, że polskie postępowanie restrukturyzacyjne może być uznane w innych jurysdykcjach UE. Szczegóły dotyczące postępowań transgranicznych opisujemy w analizach poświęconych upadłości transgranicznej z udziałem Polski i Hiszpanii oraz upadłości transgranicznej z udziałem Polski i Litwy.

Co zrobić teraz – lista działań natychmiastowych

Złożoność wyboru trybu restrukturyzacyjnego nie zwalnia zarządu z obowiązku działania. Każdy dzień zwłoki zmniejsza dostępne opcje i zwiększa ryzyko osobistej odpowiedzialności. Poniżej lista działań, które należy podjąć w ciągu najbliższych 14 dni.

  • Sporządź aktualną listę wierzycieli i oszacuj udział wierzytelności spornych – to determinuje dostępny tryb restrukturyzacji.
  • Oceń test płynności: czy spółka reguluje zobowiązania terminowo? Opóźnienie powyżej 3 miesięcy uruchamia domniemanie niewypłacalności z artykułu 11 ustęp 1a Prawa upadłościowego.
  • Zleć przygotowanie wstępnego planu restrukturyzacyjnego – bez niego sąd nie otworzy postępowania układowego ani sanacyjnego.
  • Sprawdź, czy spółka ma ekspozycję transgraniczną – jeśli tak, uwzględnij jurysdykcję centrum głównych interesów (COMI) przy wyborze sądu.
  • Skonsultuj się z doradcą w zakresie obrony zarządu przed odpowiedzialnością z art. 299 § 1 k.s.h. – dokumentacja działań podjętych w terminie jest podstawą obrony.

Spółka z sektora nieruchomości komercyjnych z Małopolski otworzyła przyspieszone postępowanie układowe wiosną 2024 r. Dzięki temu zawiesiła egzekucję komorniczą i wynegocjowała redukcję zadłużenia o 35% w ciągu 3 miesięcy. Zarząd uniknął odpowiedzialności osobistej – bo działał przed upływem 30-dniowego terminu. Warto dodać, że kwestie certyfikacji nieruchomości komercyjnych w kontekście restrukturyzacji omawia osobno analiza dotycząca certyfikacji BREEAM i LEED w Polsce.

Konkretna sytuacja Państwa spółki wymaga oceny, który z czterech trybów jest dostępny i optymalny. Zwłoka może zamknąć drogę do restrukturyzacji i uruchomić nieodwracalne skutki w postaci odpowiedzialności osobistej zarządu.

Jeśli Państwa spółka wykazuje opóźnienia w płatnościach przekraczające 3 miesiące lub zbliża się do progu niewypłacalności – przeprowadzimy analizę dostępnych trybów, ocenimy ryzyko odpowiedzialności zarządu i przygotujemy wstępny plan restrukturyzacyjny: info@kordeckipartners.com.

Często zadawane pytania

P: Czy spółka może wybrać tryb restrukturyzacji samodzielnie, bez udziału sądu?

O: Tak – postępowanie o zatwierdzenie układu (PZU) pozwala dłużnikowi samodzielnie zbierać głosy wierzycieli bez formalnego otwarcia postępowania sądowego. Sąd wkracza dopiero na etapie zatwierdzenia układu. Warunkiem jest jednak nieprzekraczanie progu 15% wierzytelności spornych. Dla pozostałych trzech trybów udział sądu rejonowego jest obowiązkowy od początku.

P: Ile kosztuje otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego i jak długo trwa?

O: Koszty zależą od trybu i wielkości spółki. Wynagrodzenie nadzorcy sądowego lub zarządcy jest regulowane rozporządzeniem i wynosi od kilku do kilkudziesięciu tysięcy złotych miesięcznie. Przyspieszone postępowanie układowe trwa zazwyczaj od 2 do 4 miesięcy. Postępowanie sanacyjne może trwać powyżej 12 miesięcy. Do kosztów należy doliczyć opłatę sądową oraz koszty sporządzenia planu restrukturyzacyjnego.

P: Czy restrukturyzacja chroni zarząd przed odpowiedzialnością osobistą za długi spółki?

O: Tak – otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego zawiesza bieg 30-dniowego terminu na złożenie wniosku upadłościowego. To jeden z trzech ustawowych mechanizmów obronnych przewidzianych w artykule 299 paragraf 2 Kodeksu spółek handlowych. Ochrona działa jednak tylko wtedy, gdy postępowanie zostało otwarte w terminie. Dokumentacja decyzji zarządu i daty ich podjęcia jest niezbędna dla skutecznej obrony.

O kancelarii: KORDECKI & Partners to kancelaria prawna z siedzibą w Warszawie i Krakowie, doradzająca klientom biznesowym w 30 jurysdykcjach. Zespół łączy doświadczenie w prawie polskim i międzynarodowym z praktycznym podejściem do restrukturyzacji, prawa upadłościowego i obrony w sprawach karnych gospodarczych. Pracujemy z polskimi przedsiębiorcami, inwestorami zagranicznymi i działami prawnymi korporacji. W sprawie Państwa sytuacji: info@kordeckipartners.com.

Autor: Marcin Stolarz specjalizuje się w restrukturyzacji, prawie upadłościowym i obronie w sprawach karnych gospodarczych.

Zastrzeżenie: Niniejsza publikacja służy wyłącznie celom informacyjnym i nie stanowi porady prawnej. Informacje zawarte w materiale nie powinny być traktowane jako substytut profesjonalnej porady prawnej dostosowanej do konkretnych okoliczności. KORDECKI & Partners nie ponosi odpowiedzialności za działania podjęte lub zaniechane na podstawie treści tego materiału. W sprawie porady dotyczącej Państwa konkretnej sytuacji prosimy o kontakt: info@kordeckipartners.com.