Firma budowlana z Podkarpacia traci głównego kontrahenta w połowie roku. Przychody spadają o 40%. Zarząd zastanawia się, czy złożyć wniosek o upadłość – albo czy jest jeszcze inna droga. Jest. Prawo restrukturyzacyjne przewiduje cztery tryby postępowania, które pozwalają działać zanim firma stanie się niewypłacalna. Problem polega na tym, że większość zarządów dowiaduje się o tych narzędziach zbyt późno.

Restrukturyzacja zapobiegawcza to zbiorcza nazwa dla czterech postępowań uregulowanych w ustawie Prawo restrukturyzacyjne. Zgodnie z artykułem 3 ustęp 1 tej ustawy, są one dostępne zarówno dla dłużnika niewypłacalnego, jak i zagrożonego niewypłacalnością. Cztery tryby to: postępowanie o zatwierdzenie układu, przyspieszone postępowanie układowe, postępowanie układowe i postępowanie sanacyjne.

Ten alert wyjaśnia, czym różnią się poszczególne tryby, kogo dotyczą i jakie działania zarząd powinien podjąć w ciągu najbliższych 30 dni. Złożoność procedur jest pozorna – wybór właściwego trybu zależy od kilku konkretnych parametrów.

Cztery tryby – jak się różnią i który wybrać?

Każdy z czterech trybów odpowiada innemu stopniowi zaawansowania kryzysu. Postępowanie o zatwierdzenie układu (PZU) jest najszybsze – dłużnik samodzielnie zbiera głosy wierzycieli, a sąd jedynie zatwierdza wynik. Przyspieszone postępowanie układowe (PPU) angażuje sąd od początku, ale trwa krócej niż pełne postępowanie układowe. Postępowanie układowe (PU) stosuje się, gdy sporne wierzytelności przekraczają 15% ogólnej sumy wierzytelności. Postępowanie sanacyjne (PS) daje najszersze uprawnienia restrukturyzacyjne – w tym możliwość odstąpienia od niekorzystnych umów – lecz wiąże się z największą ingerencją sądu.

Wybór trybu zależy od trzech zmiennych: skali spornych wierzytelności, potrzeby ochrony przed egzekucją oraz gotowości zarządu do współpracy z nadzorcą lub zarządcą. W PZU i PPU zarząd zachowuje pełną kontrolę nad spółką. W PS zarządca może przejąć część uprawnień zarządu – co dla wielu właścicieli jest barierą psychologiczną, choć czasem jedynym realnym wyjściem.

Praktyczny punkt wyjścia to lista wierzytelności spornych. Jeśli przekraczają 15% sumy zobowiązań, PZU i PPU są wykluczone z mocy prawa. Pozostają PU albo PS. Warto to sprawdzić w ciągu 7 dni od pojawienia się pierwszych sygnałów kryzysu płynnościowego.

  • PZU – brak sądowego nadzoru w fazie zbierania głosów, najszybszy tryb
  • PPU – ochrona przed egzekucją od dnia otwarcia, sporne wierzytelności poniżej 15%
  • PU – sporne wierzytelności powyżej 15%, pełna procedura sądowa
  • PS – głęboka restrukturyzacja operacyjna, możliwość redukcji zatrudnienia i umów

W praktyce – wiele firm o tym zapomina – każdy z tych trybów wstrzymuje egzekucję komorniczą z mocy prawa. To samo w sobie bywa wystarczającym powodem, by złożyć wniosek jeszcze przed osiągnięciem stanu niewypłacalności. Ochrona ta trwa przez cały czas postępowania, co daje zarządowi przestrzeń do negocjacji z wierzycielami.

Uważamy, że bezpieczniejszym rozwiązaniem jest otwarcie PZU lub PPU na etapie zagrożenia – nie czekając na formalne spełnienie przesłanki z art. 11 ust. 1a Prawa upadłościowego (domniemanie niewypłacalności po 3 miesiącach opóźnienia w płatnościach). Każdy miesiąc zwłoki zawęża pole manewru.

Dlaczego czas działa przeciwko zarządowi?

Zarząd spółki z o.o. odpowiada osobiście za zobowiązania spółki na podstawie art. 299 § 1 k.s.h., jeśli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna. Jedną z trzech ustawowych przesłanek wyłączenia tej odpowiedzialności jest terminowe złożenie wniosku restrukturyzacyjnego – co wprost wynika z art. 299 § 2 k.s.h. Analogiczna odpowiedzialność za zaległości podatkowe wynika z art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej.

Termin na złożenie wniosku o upadłość wynosi 30 dni od dnia powstania stanu niewypłacalności – zgodnie z art. 21 ust. 1 Prawa upadłościowego. Otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego przed upływem tego terminu wyłącza obowiązek złożenia wniosku upadłościowego. To oznacza, że restrukturyzacja nie jest alternatywą dla upadłości – jest narzędziem, które pozwala jej uniknąć, o ile zarząd działa wystarczająco wcześnie.

Odpowiedzialność osobista członków zarządu jest nieodwracalna w tym sensie, że wierzyciel może dochodzić roszczeń bezpośrednio od osoby fizycznej – z jej majątku prywatnego. Nie ma tu górnego limitu kwotowego. Spółka produkcyjna z Mazowsza, która w lecie 2024 r. zwlekała z wnioskiem przez cztery miesiące, naraziła prezesa na pozew przekraczający 2 mln zł. Postępowanie restrukturyzacyjne otwarte w odpowiednim momencie zamknęłoby tę drogę wierzycielowi.

Warto też pamiętać o wymiarze podatkowym. Zaległości VAT i CIT narastają w czasie kryzysu płynnościowego. Im dłużej zarząd zwleka, tym wyższa potencjalna odpowiedzialność z art. 116 § 1 Ordynacji. Postępowanie restrukturyzacyjne obejmuje co do zasady także wierzytelności publicznoprawne – co oznacza, że układ może objąć część zaległości podatkowych. Szczegóły dotyczące rozliczeń podatkowych w czasie kryzysu omawia nasz przewodnik o JPK_CIT.

Dla zarządów, które stoją przed ryzykiem odpowiedzialności karnej – np. za działanie na szkodę wierzycieli – istotny jest też kontekst obrony w sprawach white-collar. Więcej na ten temat znajdą Państwo w materiale o obronie w sprawach white-collar dla polskich menedżerów.

Konkretna sytuacja Państwa spółki wymaga oceny, który tryb restrukturyzacji jest dostępny i czy termin 30-dniowy jeszcze nie upłynął. Zwłoka może zamknąć drogę do ochrony przed odpowiedzialnością osobistą – w sposób nieodwracalny.

Jeśli Państwa spółka traci płynność lub zbliża się do progu niewypłacalności – przeprowadzimy analizę dostępnych trybów, ocenimy poziom spornych wierzytelności i przygotujemy wniosek w terminie: info@kordeckipartners.com.

Często zadawane pytania

P: Czy restrukturyzacja jest dostępna tylko dla firm już niewypłacalnych?

O: Nie. Zgodnie z artykułem 3 ustęp 1 ustawy Prawo restrukturyzacyjne, z postępowania może skorzystać również dłużnik jedynie zagrożony niewypłacalnością. Oznacza to, że wniosek można złożyć zanim pojawią się pierwsze opóźnienia w płatnościach. Wcześniejsze działanie daje dostęp do łagodniejszych trybów i zachowanie pełnej kontroli nad spółką.

P: Ile kosztuje i jak długo trwa postępowanie o zatwierdzenie układu?

O: Postępowanie o zatwierdzenie układu jest najtańszym i najszybszym trybem. Koszty nadzorcy układu zależą od skali zobowiązań i są ustalane umownie, jednak w prostych przypadkach mieszczą się w przedziale kilkunastu do kilkudziesięciu tysięcy złotych. Czas trwania – od zbierania głosów do zatwierdzenia przez sąd – wynosi zazwyczaj od 3 do 6 miesięcy.

P: Czy otwarcie restrukturyzacji chroni przed egzekucją komorniczą?

O: Tak, z mocy prawa. Otwarcie każdego z czterech postępowań restrukturyzacyjnych wstrzymuje toczące się postępowania egzekucyjne dotyczące wierzytelności objętych układem. Ochrona ta obowiązuje przez cały czas trwania postępowania i nie wymaga odrębnego wniosku do komornika. To jeden z najważniejszych praktycznych skutków otwarcia restrukturyzacji.

KORDECKI & Partners to kancelaria prawna z siedzibą w Warszawie i Krakowie, doradzająca klientom biznesowym w 30 jurysdykcjach. Zespół łączy doświadczenie w prawie polskim i międzynarodowym z praktycznym podejściem do restrukturyzacji, prawa upadłościowego i obrony w sprawach karnych gospodarczych. Pracujemy z polskimi przedsiębiorcami, inwestorami zagranicznymi i działami prawnymi korporacji. W sprawie Państwa sytuacji: info@kordeckipartners.com.

Zastrzeżenie: Niniejsza publikacja służy wyłącznie celom informacyjnym i nie stanowi porady prawnej. Informacje zawarte w materiale nie powinny być traktowane jako substytut profesjonalnej porady prawnej dostosowanej do konkretnych okoliczności. KORDECKI & Partners nie ponosi odpowiedzialności za działania podjęte lub zaniechane na podstawie treści tego materiału. W sprawie porady dotyczącej Państwa konkretnej sytuacji prosimy o kontakt: info@kordeckipartners.com.