Firma technologiczna z Mazowsza negocjuje przejęcie regionalnego konkurenta. Na stole leżą dwie opcje: kupić udziały spółki z o.o. albo nabyć wyłącznie wybrane aktywa. Wybór struktury transakcji – share deal lub asset deal – przesądza o zakresie odpowiedzialności, obciążeniach podatkowych i czasie zamknięcia transakcji. Decyzja podjęta pochopnie, bez analizy due diligence, może oznaczać przejęcie ukrytych zobowiązań wartych wielokrotność ceny zakupu.

W transakcjach M&A Polska share deal polega na nabyciu udziałów spółki – kupujący wchodzi w prawa i obowiązki dotychczasowych wspólników. Asset deal oznacza zakup wybranych aktywów, bez automatycznego przejęcia zobowiązań sprzedającego. Wybór struktury transakcji determinuje skutki podatkowe, zakres ryzyk oraz wymogi rejestrowe w KRS. Każda z tych ścieżek rządzi się odmiennymi regułami prawa spółek, prawa podatkowego i prawa pracy.

Ten alert wyjaśnia, czym różnią się obie struktury w praktyce polskiego M&A, kogo dotyczą progi decyzyjne oraz jakie działania należy podjąć przed podpisaniem umowy. Omówione zostaną również pułapki, które najczęściej zaskakują kupujących i sprzedających w transakcjach dotyczących sp. z o.o.

Czym różni się share deal od asset deal w polskiej transakcji M&A?

Share deal to nabycie udziałów w sp. z o.o. lub akcji w spółce akcyjnej. Kupujący przejmuje spółkę jako całość – razem z jej historią, zobowiązaniami, sporami sądowymi i ryzykami podatkowymi. Sprzedający zbywa udziały na podstawie umowy sprzedaży udziałów, a zmiana wspólnika podlega zgłoszeniu do KRS. Minimalny kapitał zakładowy sp. z o.o. wynosi 5 000 PLN zgodnie z art. 154 § 1 k.s.h. – ale to wartość aktywów netto decyduje o cenie transakcji.

Asset deal oznacza zakup konkretnych składników majątkowych: maszyn, nieruchomości, bazy klientów, znaków towarowych, umów. Sprzedający zatrzymuje spółkę jako podmiot prawny. Kupujący przejmuje tylko to, co wskazano w umowie. Zobowiązania spółki co do zasady nie przechodzą na nabywcę – chyba że strony tak postanowią lub przepisy szczególne stanowią inaczej.

W praktyce polskiego M&A share deal dominuje przy przejęciach całych przedsiębiorstw, gdy zależy nam na ciągłości kontraktów i licencji. Asset deal wybieramy, gdy chcemy „wyciąć" czyste aktywa z obciążonej spółki. W transakcjach z udziałem inwestorów zagranicznych – szczególnie z rynku niemieckiego czy ukraińskiego – asset deal bywa preferowany ze względu na przejrzystość struktury i łatwiejsze finansowanie bankowe.

Należy pamiętać, że przy share deal zastosowanie ma art. 210 § 1 k.s.h. – jeśli sprzedający jest jednocześnie członkiem zarządu kupującej spółki, umowę po stronie nabywcy musi zawrzeć rada nadzorcza lub pełnomocnik powołany uchwałą wspólników. To częsta pułapka w transakcjach między podmiotami powiązanymi.

Jakie ryzyka podatkowe i odpowiedzialnościowe niesie każda ze struktur?

Share deal przenosi na kupującego pełne ryzyko podatkowe spółki. Zaległości podatkowe, niezaksięgowane zobowiązania wobec KAS, toczące się kontrole – wszystko to staje się problemem nowego właściciela. Zgodnie z art. 299 § 1 k.s.h., jeśli egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna, wierzyciele mogą sięgnąć do majątku osobistego członków zarządu. Kupujący przejmujący udziały powinien zatem dokładnie przeanalizować historię zarządu i ewentualne roszczenia wobec jego członków.

Asset deal eliminuje większość ryzyk historycznych. Kupujący nabywa aktywa wolne od długów spółki – o ile umowa jest precyzyjnie skonstruowana. Jednak przejście zakładu pracy lub jego zorganizowanej części skutkuje automatycznym przejęciem pracowników na podstawie art. 23(1) k.p. To oznacza przejęcie wszystkich zobowiązań pracowniczych, w tym zaległych urlopów i odpraw.

Podatkowo share deal jest prostszy: sprzedaż udziałów w sp. z o.o. podlega PCC w stawce 1% od wartości rynkowej udziałów. Asset deal może generować VAT (jeśli nie mamy do czynienia ze zorganizowaną częścią przedsiębiorstwa) lub PCC od poszczególnych składników. Zbycie zorganizowanej części przedsiębiorstwa jest neutralne na gruncie VAT – ale kwalifikacja ZCP wymaga spełnienia rygorystycznych warunków interpretowanych przez KAS.

Warto skonsultować skutki exit tax przy share deal – szczegółowe omówienie znajdą Państwo w analizie exit tax: kiedy się uruchamia i jak zaplanować wyjście. Przy transakcjach wielopodmiotowych z udziałem wspólników zewnętrznych pomocna będzie analiza joint venture w polskim prawie korporacyjnym.

Co zrobić teraz – lista działań przed wyborem struktury

Złożoność wyboru między share deal a asset deal sprawia, że wiele transakcji utyka na etapie negocjacji lub – co gorsze – ujawnia ukryte ryzyka dopiero po zamknięciu. Konkretna sytuacja Państwa firmy wymaga oceny przed podpisaniem jakiegokolwiek dokumentu wiążącego. Nieodwracalne skutki podatkowe i odpowiedzialnościowe mogą ujawnić się nawet 5 lat po zamknięciu transakcji.

Przed podjęciem decyzji należy przeprowadzić następujące działania:

  • Zlecić due diligence prawne i podatkowe spółki – minimum 4 tygodnie przed podpisaniem umowy przedwstępnej
  • Zweryfikować historię zarządu pod kątem art. 299 § 1 k.s.h. i ewentualnych postępowań egzekucyjnych
  • Ustalić, czy transakcja obejmuje zorganizowaną część przedsiębiorstwa – od tego zależy kwalifikacja VAT/PCC
  • Sprawdzić umowę wspólników (shareholders' agreement) pod kątem klauzul pierwszeństwa, drag-along i tag-along
  • Ocenić skutki przejścia zakładu pracy i zobowiązań pracowniczych przy asset deal

Firma produkcyjna z Dolnego Śląska zdecydowała się na asset deal jesienią 2024 r., nie weryfikując statusu ZCP. KAS zakwestionowała neutralność VAT transakcji, a spór o 800 000 PLN podatku trwa do dziś. Firma IT z Trójmiasta wybrała share deal wiosną 2025 r. bez pełnego due diligence – po 6 miesiącach ujawniła się zaległość podatkowa sprzedającego przekraczająca 1,2 mln PLN.

Jeśli Państwa spółka stoi przed decyzją o wyborze struktury transakcji M&A – przeprowadzimy analizę due diligence, ocenimy ryzyka podatkowe i odpowiedzialnościowe oraz przygotujemy rekomendację struktury: info@kordeckipartners.com.

Często zadawane pytania

P: Czy przy share deal kupujący zawsze przejmuje wszystkie zobowiązania spółki?

O: Tak – nabycie udziałów oznacza przejęcie spółki jako całości, łącznie z jej historycznymi zobowiązaniami, zaległościami podatkowymi i ewentualnymi roszczeniami wobec zarządu. Jedynym sposobem ograniczenia tego ryzyka są odpowiednie oświadczenia i zapewnienia sprzedającego (representations and warranties) w umowie oraz mechanizmy escrow. Dlatego due diligence przed share deal jest niezbędne, a nie opcjonalne.

P: Ile trwa typowa transakcja M&A w Polsce – share deal versus asset deal?

O: Share deal przy przejęciu sp. z o.o. trwa zazwyczaj od 6 do 16 tygodni od podpisania listu intencyjnego do zamknięcia. Asset deal może być szybszy – 4 do 10 tygodni – ale wymaga precyzyjnego skatalogowania aktywów i weryfikacji tytułów prawnych. Transakcje wymagające zgody UOKiK (próg przychodowy 1 mld EUR łącznie lub 50 mln EUR w Polsce) wydłużają proces o kolejne 30 do 60 dni roboczych.

P: Czy asset deal zawsze jest bezpieczniejszy podatkowo niż share deal?

O: To częste nieporozumienie. Asset deal może generować wyższe obciążenia podatkowe niż share deal, jeśli transakcja nie kwalifikuje się jako zbycie zorganizowanej części przedsiębiorstwa. W takim przypadku każdy składnik aktywów może podlegać VAT lub PCC oddzielnie. Kwalifikacja ZCP jest rygorystyczna i wymaga potwierdzenia, że przenoszone aktywa stanowią organizacyjnie i finansowo wyodrębniony zespół zdolny do samodzielnego działania.

KORDECKI & Partners to kancelaria prawna z siedzibą w Warszawie i Krakowie, doradzająca klientom biznesowym w 30 jurysdykcjach. Zespół łączy doświadczenie w prawie polskim i międzynarodowym z praktycznym podejściem do transakcji M&A, strukturyzowania przejęć i due diligence korporacyjnego. Pracujemy z polskimi przedsiębiorcami, inwestorami zagranicznymi i działami prawnymi korporacji. W sprawie Państwa sytuacji: info@kordeckipartners.com.

Zastrzeżenie: Niniejsza publikacja służy wyłącznie celom informacyjnym i nie stanowi porady prawnej. Informacje zawarte w materiale nie powinny być traktowane jako substytut profesjonalnej porady prawnej dostosowanej do konkretnych okoliczności. KORDECKI & Partners nie ponosi odpowiedzialności za działania podjęte lub zaniechane na podstawie treści tego materiału. W sprawie porady dotyczącej Państwa konkretnej sytuacji prosimy o kontakt: info@kordeckipartners.com.