Firma z Mazowsza negocjuje przejęcie regionalnego dystrybutora. Kupujący chce szybko zamknąć transakcję. Sprzedający oczekuje czystego wyjścia. Obie strony zakładają, że struktura jest oczywista. W praktyce – wybór między share deal a asset deal to jedna z decyzji, która najsilniej wpływa na cenę, ryzyko i czas zamknięcia całej transakcji M&A Polska.

Share deal polega na nabyciu udziałów lub akcji spółki – kupujący przejmuje podmiot wraz ze wszystkimi jego zobowiązaniami i historią. Asset deal to nabycie wybranych składników majątkowych bez przejmowania samej spółki. Wybór struktury transakcji determinuje odpowiedzialność za długi, skutki podatkowe i termin zamknięcia. Decyzja podjęta zbyt późno zamyka drogę do korzystniejszego wariantu.

Ten alert wskazuje, kogo wybór struktury dotyczy bezpośrednio, jakie progi i terminy mają znaczenie oraz jakie działania należy podjąć natychmiast po stronie kupującego i sprzedającego.

Czym różnią się share deal i asset deal w polskich realiach?

Share deal to nabycie udziałów sp. z o.o. lub akcji spółki akcyjnej. Kupujący wchodzi w pozycję wspólnika i przejmuje spółkę jako całość – razem z umowami, pracownikami, licencjami, ale też z ukrytymi zobowiązaniami podatkowymi i cywilnoprawnymi. Rejestracja zmiany wspólnika w KRS następuje po zawarciu umowy, a sama transakcja nie wymaga zgody kontrahentów spółki, chyba że umowa wspólników stanowi inaczej.

Asset deal to nabycie konkretnych aktywów: maszyn, nieruchomości, portfela umów, znaku towarowego, zorganizowanej części przedsiębiorstwa. Kupujący wybiera, co bierze, a czego nie. Zobowiązania przechodzą tylko te, które strony wyraźnie wskazały – z jednym wyjątkiem. Przy nabyciu przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części kupujący odpowiada solidarnie ze zbywcą za zobowiązania związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa do wartości nabytego mienia (art. 554 k.c.).

W strukturach M&A Polska oba modele są powszechne. Wybór zależy od profilu ryzyka, sytuacji podatkowej i oczekiwań stron. Kancelaria prawna Warszawa obsługująca transakcję powinna przeprowadzić analizę obu wariantów przed pierwszą ofertą.

Kluczowa różnica dotyczy due diligence. W share deal badanie prawne obejmuje całą historię spółki – nawet zdarzenia sprzed kilku lat. W asset deal zakres due diligence jest węższy, bo kupujący nie przejmuje historii podmiotu. To skraca czas przygotowania transakcji nawet o 4–6 tygodni.

Kogo dotyczą progi i terminy – i dlaczego zwlekanie kosztuje?

Wybór struktury transakcji ma natychmiastowe konsekwencje dla trzech grup: kupujących, sprzedających i zarządów spółek przejmowanych. Każda z tych grup ma inny horyzont czasowy i inne ryzyko utraty korzyści. Utrata optymalnej struktury to utrata pieniędzy – nieodwracalnie.

Kupujący w share deal przejmuje odpowiedzialność za zobowiązania spółki – w tym zaległości podatkowe. Zgodnie z art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej, jeśli egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna, odpowiedzialność za zaległości podatkowe może objąć zarząd. Po przejęciu udziałów nowy wspólnik nie może się od tej historii odciąć. Dlatego due diligence podatkowe w share deal powinno obejmować co najmniej 5 lat wstecz.

Sprzedający w asset deal traci możliwość „czystego wyjścia". Musi rozwiązać lub przenieść każdą umowę z osobna – wielu kontrahentów wymaga zgody na cesję. Pracownicy przechodzą do nowego pracodawcy z mocy prawa (art. 23(1) k.p.), ale procedura wymaga powiadomień z wyprzedzeniem co najmniej 30 dni. Opóźnienie w powiadomieniu pracowników generuje roszczenia.

Zarząd spółki przejmowanej musi pamiętać o art. 228 k.s.h. – zbycie istotnych składników majątkowych może wymagać uchwały zgromadzenia wspólników. Brak uchwały przy transakcji przekraczającej dwukrotność kapitału zakładowego naraża zarząd na odpowiedzialność z art. 293 § 1 k.s.h. Firma produkcyjna z Podkarpacia straciła w 2024 r. możliwość zamknięcia transakcji w planowanym terminie właśnie dlatego, że zarząd nie uzyskał uchwały wspólników na czas – opóźnienie wyniosło 6 tygodni.

Przy transakcjach powyżej progu koncentracji (obrót łączny stron powyżej 1 mld EUR globalnie lub 50 mln EUR w Polsce) wymagane jest zgłoszenie do UOKiK. Termin oczekiwania na decyzję to standardowo 1 miesiąc, a w sprawach złożonych – do 4 miesięcy. Struktura transakcji wpływa na to, czy próg jest osiągnięty.

  • Zidentyfikuj strukturę transakcji przed złożeniem listu intencyjnego (LOI).
  • Sprawdź, czy umowa wspólników zawiera klauzule drag-along, tag-along lub prawo pierwokupu.
  • Oceń, czy transakcja wymaga uchwały zgromadzenia wspólników (art. 228 k.s.h.).
  • Ustal, czy przekroczone są progi koncentracji wymagające zgłoszenia do UOKiK.
  • Przeprowadź due diligence podatkowe obejmujące co najmniej 5 lat wstecz (share deal).

Startup technologiczny z Trójmiasta rozważał w jesieni 2023 r. sprzedaż zorganizowanej części przedsiębiorstwa zamiast udziałów. Analiza wykazała, że asset deal generuje wyższe obciążenie VAT po stronie sprzedającego. Zmiana struktury na share deal pozwoliła obniżyć łączne koszty transakcji o kilkaset tysięcy złotych. Decyzja była możliwa tylko dlatego, że analizę przeprowadzono przed podpisaniem term sheet.

Więcej o regulacyjnych zmianach wpływających na struktury transakcji przeczytasz w naszym artykule o CSRD Omnibus i Stop the Clock. Jeśli planujesz wejście na rynek polski jako inwestor zagraniczny, sprawdź też nasz przewodnik o zakładaniu firmy w Polsce.

Konkretna sytuacja Państwa firmy wymaga analizy obu struktur przed pierwszą ofertą. Wybór dokonany po podpisaniu term sheet jest nieodwracalny – zmiana struktury na tym etapie zwykle oznacza renegocjację ceny lub utratę transakcji.

Jeśli Państwa spółka planuje przejęcie lub sprzedaż i nie podjęła jeszcze decyzji o strukturze – przeprowadzimy analizę share deal vs. asset deal, ocenimy ryzyka podatkowe i korporacyjne oraz przygotujemy rekomendację przed złożeniem oferty: info@kordeckipartners.com.

KORDECKI & Partners to kancelaria prawna z siedzibą w Warszawie i Krakowie, doradzająca klientom biznesowym w 30 jurysdykcjach. Zespół łączy doświadczenie w prawie polskim i międzynarodowym z praktycznym podejściem do transakcji M&A, strukturyzowania przejęć i due diligence. Pracujemy z polskimi przedsiębiorcami, inwestorami zagranicznymi i działami prawnymi korporacji. W sprawie Państwa sytuacji: info@kordeckipartners.com.

O autorze

dr Andrzej Kordecki jest partnerem zarządzającym KORDECKI & Partners i kieruje praktyką prawa korporacyjnego i M&A. Przed założeniem kancelarii przez dziewięć lat pracował w jednej z wiodących polskich kancelarii prawa handlowego, doradzając przy transakcjach od EUR 5m do EUR 200m. Jest członkiem Komitetu Arbitrażowego ICC Polska i autorem ponad 60 publikacji.

Zastrzeżenie: Niniejsza publikacja służy wyłącznie celom informacyjnym i nie stanowi porady prawnej. Informacje zawarte w materiale nie powinny być traktowane jako substytut profesjonalnej porady prawnej dostosowanej do konkretnych okoliczności. KORDECKI & Partners nie ponosi odpowiedzialności za działania podjęte lub zaniechane na podstawie treści tego materiału. W sprawie porady dotyczącej Państwa konkretnej sytuacji prosimy o kontakt: info@kordeckipartners.com.