Share deal czy asset deal – wybór struktury transakcji M&A

Firma z Mazowsza przejmuje dochodowy zakład produkcyjny na Śląsku. Negocjacje trwają trzy miesiące. Tuż przed podpisaniem umowy pojawia się pytanie, które powinno paść na samym początku: czy kupujemy udziały spółki, czy tylko jej aktywa? Odpowiedź przesądza o podatkach, odpowiedzialności i czasie zamknięcia transakcji.

Wybór między share deal a asset deal to jedna z najważniejszych decyzji strukturalnych w każdej transakcji M&A. Share deal oznacza nabycie udziałów lub akcji spółki – wraz z całym jej majątkiem i zobowiązaniami. Asset deal to zakup wybranych składników majątkowych bez przejęcia podmiotu prawnego. Każda ze struktur rodzi odmienne skutki podatkowe, odpowiedzialnościowe i rejestrowe – a błędny wybór może kosztować nabywcę więcej niż wynegocjowany rabat cenowy.

Poniższy materiał wyjaśnia, kiedy każda ze struktur jest bezpieczniejsza, jakie pułapki czyhają na kupującego i sprzedającego oraz jakie działania należy podjąć przed podpisaniem term sheet.

Czym różni się share deal od asset deal w polskim prawie?

W share deal nabywca wchodzi w prawa i obowiązki dotychczasowego właściciela udziałów. Spółka – najczęściej sp. z o.o. zarejestrowana w KRS – pozostaje tym samym podmiotem prawnym. Zmienia się jedynie jej właściciel. Wszystkie kontrakty, licencje, pracownicy i zobowiązania pozostają w spółce. Nabywca przejmuje je automatycznie – bez potrzeby uzyskiwania zgód kontrahentów.

Asset deal wygląda inaczej. Kupujący nabywa konkretne składniki: maszyny, nieruchomości, znaki towarowe, bazy klientów. Zobowiązania spółki co do zasady nie przechodzą na nabywcę, chyba że strony tak postanowią lub wynika to z przepisów. W praktyce – wiele firm o tym zapomina – przeniesienie zorganizowanej części przedsiębiorstwa (ZCP) może jednak pociągnąć za sobą solidarną odpowiedzialność nabywcy za długi zbywcy, na podstawie art. 554 Kodeksu cywilnego.

Oba modele wymagają starannego due diligence Poland. W share deal badanie obejmuje całą historię spółki, w tym zobowiązania podatkowe sprzed kilku lat. W asset deal zakres jest węższy, ale wymaga precyzyjnego zdefiniowania każdego przenoszonego składnika.

Dla inwestorów zagranicznych wchodzących na rynek polski – szczególnie tych rozważających strukturę oddziału lub spółki zależnej – pomocne jest porównanie dostępne w naszym materiale o oddziale i spółce zależnej w Polsce.

Kiedy share deal naraża kupującego na nieodwracalne ryzyko?

Share deal jest szybszy i prostszy operacyjnie. Nie wymaga przepisywania umów z kontrahentami ani uzyskiwania zgód na przeniesienie licencji. Zamknięcie transakcji możliwe jest nawet w ciągu 30 dni od podpisania umowy inwestycyjnej. To zaleta – ale i źródło największego ryzyka.

Kupując udziały sp. z o.o., nabywca przejmuje całą historię podatkową spółki. Zobowiązania podatkowe przedawniają się po 5 latach, licząc od końca roku, w którym upłynął termin płatności. Jeśli spółka zaniżała przychody lub zawyżała koszty w latach poprzednich, nowy właściciel może stanąć przed kontrolą KAS dotyczącą okresu, za który sam nie odpowiadał operacyjnie. Odpowiedzialność zarządu za zaległości podatkowe wynika z art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej – a nowo powołany zarząd po przejęciu może stać się jej adresatem.

Podobna pułapka dotyczy zobowiązań cywilnych. Zgodnie z art. 299 § 1 k.s.h., jeśli egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna, wierzyciele mogą sięgnąć do majątku osobistego członków zarządu. Nowy zarząd powołany po przejęciu odpowiada za zobowiązania zaciągnięte przed jego kadencją – o ile nie wykaże, że w odpowiednim czasie złożono wniosek o ogłoszenie upadłości.

Spółka technologiczna z Trójmiasta przejęła w lecie 2024 r. udziały dostawcy oprogramowania. Trzy miesiące po zamknięciu transakcji KAS wszczęła kontrolę VAT za lata 2021–2022. Zaległość wyniosła ponad 800 000 PLN. Nabywca nie miał świadomości ryzyka, bo due diligence ograniczono do 14 dni.

Nabywcy nieruchomości komercyjnych powinni dodatkowo uwzględnić implikacje certyfikacji budynków – szerzej omawiamy je w kontekście certyfikacji BREEAM i LEED w Polsce.

Jakie działania podjąć natychmiast przed wyborem struktury?

Wybór struktury transakcji nie powinien zapadać po negocjacjach cenowych. Powinien poprzedzać każdą rozmowę o wycenie. Poniżej lista działań, które należy wykonać przed podpisaniem term sheet lub listu intencyjnego.

• Audyt podatkowy za ostatnie 5 lat – weryfikacja CIT, VAT i PIT pracowniczego pod kątem zaległości i ryzyk kontrolnych KAS.
• Analiza zobowiązań pozabilansowych – gwarancje, poręczenia, umowy najmu z klauzulami zmiany kontroli (change of control).
• Weryfikacja KRS i CRBR – sprawdzenie struktury właścicielskiej, wpisów dotyczących zastawów na udziałach i beneficjentów rzeczywistych.
• Ocena przenoszalności kluczowych aktywów – licencje, umowy z klientami, zezwolenia administracyjne – czy wymagają zgody na cesję.
• Analiza skutków VAT i PCC – asset deal może podlegać VAT lub PCC w zależności od kwalifikacji przedmiotu transakcji jako ZCP.

Asset deal daje nabywcy kontrolę nad tym, co przejmuje. Można wyłączyć konkretne zobowiązania, spory sądowe czy toksyczne kontrakty. Cena za tę elastyczność to czas i koszty transakcji – przepisanie umów, uzyskanie zgód, aktualizacja rejestrów. W złożonych transakcjach proces ten trwa od 60 do 120 dni.

Sprzedający w asset deal traci część korzyści podatkowych. Zysk ze sprzedaży aktywów jest opodatkowany na poziomie spółki (CIT 19%), a następnie dystrybucja środków do wspólników podlega kolejnemu opodatkowaniu. W share deal sprzedający wspólnik płaci 19% PIT lub CIT od dochodu ze zbycia udziałów – jednokrotnie. To różnica, która przy transakcjach powyżej 5 mln PLN może oznaczać kilkaset tysięcy złotych.

Inwestorzy z Wielkiej Brytanii i innych krajów anglosaskich powinni zapoznać się z polską specyfiką – szczegółowo opisujemy ją w materiale o czerwonych flagach w polskim M&A dla kupujących z UK.

Konkretna sytuacja Państwa firmy – zarówno po stronie nabywcy, jak i zbywcy – wymaga oceny, zanim struktura transakcji zostanie ustalona. Błędna decyzja strukturalna jest nieodwracalna po zamknięciu transakcji i może generować odpowiedzialność przez kolejne 5 lat.

Jeśli Państwa spółka planuje transakcję M&A o wartości powyżej 1 mln PLN – przeprowadzimy analizę struktury, audyt ryzyk podatkowych i rekomendację optymalnego modelu: info@kordeckipartners.com.

Często zadawane pytania

P: Czy w asset deal nabywca zawsze jest bezpieczny od długów sprzedającego?

O: Nie zawsze. Jeśli przedmiotem transakcji jest zorganizowana część przedsiębiorstwa, artykuł 554 Kodeksu cywilnego przewiduje solidarną odpowiedzialność nabywcy za zobowiązania związane z prowadzeniem tego przedsiębiorstwa – do wartości nabytych aktywów. Ochronę daje precyzyjne zdefiniowanie przedmiotu umowy i odpowiednie oświadczenia zbywcy poparte mechanizmem escrow.

P: Jak długo trwa typowe due diligence przed transakcją M&A w Polsce?

O: Standardowe due diligence dla transakcji o wartości od 2 do 20 mln PLN trwa od 3 do 6 tygodni. Obejmuje badanie prawne, podatkowe i finansowe. Skrócenie tego okresu poniżej 14 dni – co zdarza się przy presji sprzedającego – istotnie zwiększa ryzyko przeoczenia zaległości podatkowych lub ukrytych zobowiązań. Rekomendujemy minimum 21 dni dla każdej transakcji share deal.

P: Czy spółka z o.o. założona przez system S24 nadaje się jako wehikuł do przejęcia aktywów?

O: Tak, sp. z o.o. zarejestrowana przez system S24 – na podstawie artykułu 157(1) Kodeksu spółek handlowych – może być użyta jako SPV do asset deal. Minimalny kapitał zakładowy wynosi 5 000 PLN zgodnie z artykułem 154 ustęp 1 Kodeksu spółek handlowych. Należy jednak pamiętać, że umowa spółki zawarta przez S24 jest standardowa – dla transakcji M&A często konieczna jest jej modyfikacja u notariusza przed zamknięciem.

KORDECKI & Partners to kancelaria prawna z siedzibą w Warszawie i Krakowie, doradzająca klientom biznesowym w 30 jurysdykcjach. Zespół łączy doświadczenie w prawie polskim i międzynarodowym z praktycznym podejściem do transakcji M&A, strukturyzowania przejęć i due diligence. Pracujemy z polskimi przedsiębiorcami, inwestorami zagranicznymi i działami prawnymi korporacji. W sprawie Państwa sytuacji: info@kordeckipartners.com.

Zastrzeżenie: Niniejsza publikacja służy wyłącznie celom informacyjnym i nie stanowi porady prawnej. Informacje zawarte w materiale nie powinny być traktowane jako substytut profesjonalnej porady prawnej dostosowanej do konkretnych okoliczności. KORDECKI & Partners nie ponosi odpowiedzialności za działania podjęte lub zaniechane na podstawie treści tego materiału. W sprawie porady dotyczącej Państwa konkretnej sytuacji prosimy o kontakt: info@kordeckipartners.com.