Projekt infrastrukturalny w Małopolsce. Generalny wykonawca składa roszczenie o dodatkowe 4,2 mln PLN za roboty nieprzewidziane. Inwestor odrzuca żądanie. Kontrakt oparty na Czerwonej Księdze FIDIC – i nikt po stronie inwestora nie uruchamia procedury adjudykacji w terminie. Decyzja DAB zapada bez udziału inwestora. Staje się wiążąca natychmiast.

Adjudykacja w kontrakcie FIDIC to mechanizm rozstrzygania sporów przez Dispute Adjudication Board (DAB), który wydaje decyzję wiążącą strony z chwilą jej doręczenia – niezależnie od tego, czy strona zgłosi sprzeciw. Procedura opiera się na klauzuli 20 Warunków Kontraktu FIDIC. Termin na uruchomienie DAB i reakcję na decyzję wynosi 28 dni. Przekroczenie tego terminu zamyka drogę do skutecznej obrony.

Poniżej omawiamy: czym jest adjudykacja w polskim kontrakcie FIDIC, kogo dotyczy i jakie działania należy podjąć natychmiast po otrzymaniu decyzji DAB.

Czym jest adjudykacja i dlaczego działa inaczej niż sąd?

Adjudykacja to szybki, wiążący tryb rozstrzygania sporów budowlanych. DAB wydaje decyzję w ciągu 84 dni od złożenia wniosku. Decyzja jest natychmiast wykonalna – nawet jeśli strona niezadowolona złożyła Notice of Dissatisfaction (NOD) w terminie 28 dni. Sąd lub arbitraż może ją zmienić dopiero po zakończeniu kontraktu.

To fundamentalna różnica wobec polskiego postępowania sądowego. W sporze cywilnym wyrok uprawomocnia się po miesiącach. W adjudykacji FIDIC inwestor musi zapłacić „teraz, spieraj się później" – pay now, argue later. Mechanizm ten chroni wykonawców przed zamrożeniem płatności na czas wieloletniego procesu.

W praktyce – wiele firm o tym zapomina – adjudykacja dotyczy nie tylko kontraktów finansowanych ze środków publicznych. Każdy kontrakt oparty na Warunkach FIDIC, niezależnie od źródła finansowania, podlega tym samym regułom. Dotyczy to zarówno dużych inwestycji infrastrukturalnych, jak i prywatnych projektów budowlanych o wartości powyżej kilku milionów PLN.

Kancelaria nieruchomości doradzająca inwestorom powinna od pierwszego dnia kontraktu monitorować terminy klauzuli 20. Zaniedbanie tego obowiązku generuje odpowiedzialność osobistą po stronie zarządu spółki inwestorskiej.

Kogo dotyczy adjudykacja FIDIC w Polsce i jakie są progi?

Adjudykacja obowiązuje we wszystkich kontraktach opartych na wzorcach FIDIC: Czerwona Księga (roboty budowlane), Żółta Księga (projektuj i buduj) oraz Srebrna Księga (EPC/pod klucz). W Polsce wzorce FIDIC stosuje się powszechnie przy zamówieniach publicznych – GDDKiA, PKP PLK i samorządy wymagają ich dla kontraktów powyżej progu unijnego, tj. 5 382 000 EUR dla robót budowlanych w 2026 roku.

Jednak adjudykacja nie jest zarezerwowana wyłącznie dla wielkich projektów. Strony mogą umownie wprowadzić DAB do każdego kontraktu budowlanego. Przy wartości sporu powyżej 500 000 PLN koszt postępowania przed DAB jest nieporównywalnie niższy niż opłata sądowa – art. 13 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych przewiduje 5% wartości przedmiotu sporu jako opłatę stosunkową. Dla roszczenia 4 mln PLN to 200 000 PLN samej opłaty sądowej.

Firmy z sektora nieruchomości komercyjnych i deweloperzy realizujący projekty mixed-use coraz częściej wpisują klauzule DAB do własnych wzorców umownych – niezależnie od FIDIC. Pozwolenie na budowę nie jest warunkiem uruchomienia DAB, ale spory dotyczące zakresu robót objętych pozwoleniem trafiają do adjudykacji regularnie. Biegli sądowi w polskim postępowaniu odgrywają istotną rolę jako eksperci wspierający strony przed DAB – więcej o ich statusie procesowym można przeczytać w naszym opracowaniu o biegłych sądowych.

Jakie działania podjąć natychmiast po otrzymaniu decyzji DAB?

Decyzja DAB doręczona – zegar tyka. Masz 28 dni na złożenie NOD. Brak NOD w terminie oznacza, że decyzja staje się ostateczna i wiążąca. Nie można jej podważyć ani w arbitrażu, ani przed sądem powszechnym.

Natychmiastowa lista działań po doręczeniu decyzji DAB:

  • Zidentyfikuj datę doręczenia decyzji – od niej biegnie 28-dniowy termin na NOD.
  • Oceń decyzję pod kątem błędów proceduralnych i merytorycznych – to podstawa NOD.
  • Złóż NOD na piśmie w terminie 28 dni, nawet jeśli analiza merytoryczna nie jest jeszcze kompletna.
  • Zabezpiecz dokumentację: dziennik budowy, protokoły narad, korespondencję e-mail z inżynierem kontraktu.
  • Rozważ wniosek o zabezpieczenie roszczenia – art. 730 k.p.c. pozwala na zabezpieczenie przed wszczęciem arbitrażu, jeśli roszczenie jest uprawdopodobnione.

Złożenie NOD nie wstrzymuje obowiązku wykonania decyzji DAB. Inwestor musi zapłacić zasądzoną kwotę, nawet jeśli planuje dalszy spór w arbitrażu. Niewykonanie decyzji DAB otwiera wykonawcy drogę do egzekucji – i do kolejnego postępowania przed DAB wyłącznie w przedmiocie obowiązku zapłaty. Szczegółowe omówienie mechanizmów rozwiązywania sporów FIDIC w Polsce znajdziesz w naszym przewodniku po sporach FIDIC.

Uważamy, że bezpieczniejszym rozwiązaniem jest złożenie NOD „z ostrożności" już w pierwszych dniach po doręczeniu decyzji – nawet gdy inwestor rozważa ugodę. NOD nie zamyka negocjacji, a chroni przed nieodwracalną utratą prawa do sporu.

Konkretna sytuacja Państwa firmy wymaga oceny, czy decyzja DAB zawiera wady proceduralne pozwalające na jej skuteczne zakwestionowanie w arbitrażu. Zaniechanie analizy w ciągu pierwszych 28 dni nieodwracalnie zamyka tę drogę.

Jeśli Państwa spółka otrzymała decyzję DAB lub zbliża się termin złożenia NOD – przeprowadzimy analizę decyzji, przygotujemy NOD i ocenimy szanse w arbitrażu: info@kordeckipartners.com.

Często zadawane pytania

P: Czy można nie wykonać decyzji DAB, jeśli złożyłem NOD?

O: Nie. Złożenie Notice of Dissatisfaction nie wstrzymuje obowiązku wykonania decyzji DAB. Strona zobowiązana musi zapłacić lub wykonać decyzję niezwłocznie. Niewykonanie decyzji uprawnia drugą stronę do wszczęcia kolejnego postępowania przed DAB wyłącznie w przedmiocie tego obowiązku – co generuje dodatkowe koszty i wzmacnia pozycję wierzyciela w późniejszym arbitrażu.

P: Ile kosztuje postępowanie przed DAB w porównaniu z sądem?

O: Honorarium adjudikatora zależy od wartości sporu i czasu pracy – szacunkowo od 20 000 do 80 000 PLN za całe postępowanie przy sporze rzędu kilku milionów PLN. Dla porównania, opłata sądowa przy roszczeniu 4 mln PLN wynosi 200 000 PLN zgodnie z artykułem 13 ustęp 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. DAB jest więc wielokrotnie tańszy na etapie pierwszego rozstrzygnięcia.

P: Czy adjudykacja FIDIC jest wiążąca dla polskiego sądu?

O: Decyzja DAB nie jest orzeczeniem sądowym – nie podlega automatycznemu wykonaniu jak wyrok. Jednak strona, która nie wykonała decyzji, naraża się na przegraną w arbitrażu lub przed sądem, gdzie decyzja DAB stanowi silny dowód. Polskie sądy traktują decyzje DAB jako umowne zobowiązanie do zapłaty, egzekwowalne w trybie powództwa o zapłatę.

KORDECKI & Partners to kancelaria prawna z siedzibą w Warszawie i Krakowie, doradzająca klientom biznesowym w 30 jurysdykcjach. Zespół łączy doświadczenie w prawie polskim i międzynarodowym z praktycznym podejściem do sporów budowlanych i kontraktów FIDIC. Pracujemy z polskimi przedsiębiorcami, inwestorami zagranicznymi i działami prawnymi korporacji. W sprawie Państwa sytuacji: info@kordeckipartners.com.

Zastrzeżenie: Niniejsza publikacja służy wyłącznie celom informacyjnym i nie stanowi porady prawnej. Informacje zawarte w materiale nie powinny być traktowane jako substytut profesjonalnej porady prawnej dostosowanej do konkretnych okoliczności. KORDECKI & Partners nie ponosi odpowiedzialności za działania podjęte lub zaniechane na podstawie treści tego materiału. W sprawie porady dotyczącej Państwa konkretnej sytuacji prosimy o kontakt: info@kordeckipartners.com.