Firma z Mazowsza wchodzi w spór z kontrahentem o zapłatę kilku milionów złotych. Pozew trafia do sądu okręgowego. Pierwsze posiedzenie – za osiem miesięcy. Wyrok w pierwszej instancji – po dwóch latach. Apelacja – kolejne osiemnaście miesięcy. Łącznie: trzy i pół roku zamrożonego kapitału i niepewności operacyjnej. To nie wyjątek – to polska norma w sporach gospodarczych.

Spory gospodarcze w polskich sądach toczą się przed wydziałami gospodarczymi sądów rejonowych i okręgowych, a ich czas trwania wynosi przeciętnie od dwóch do czterech lat w dwóch instancjach. Opłata sądowa wynosi 5% wartości przedmiotu sporu zgodnie z przepisami ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Zabezpieczenie roszczeń na podstawie artykułu 730 Kodeksu postępowania cywilnego można uzyskać jeszcze przed wniesieniem pozwu – to często decyduje o realnej skuteczności całego postępowania.

Ten alert wyjaśnia, jak zbudowany jest system rozstrzygania sporów gospodarczych w Polsce, kto i kiedy powinien działać, oraz jakie narzędzia procesowe ograniczają ryzyko nieodwracalnej utraty należności.

Jak zbudowany jest system sporów gospodarczych w Polsce?

Polskie sądownictwo gospodarcze opiera się na dwóch poziomach: sądach rejonowych (sprawy do 100 000 PLN) i sądach okręgowych (powyżej tej kwoty). Wyroki sądów okręgowych zaskarża się do sądów apelacyjnych. Kasacja do Sądu Najwyższego (SN) jest możliwa, lecz dostępna tylko w sprawach o wartości powyżej 50 000 PLN i przy spełnieniu szczególnych przesłanek przyjęcia.

Obok sądownictwa powszechnego funkcjonuje arbitraż. Zapis na sąd polubowny, zawarty zgodnie z art. 1154 k.p.c., musi mieć formę pisemną. W praktyce – wiele firm o tym zapomina – klauzule arbitrażowe w umowach handlowych bywają sformułowane wadliwie, co skutkuje odrzuceniem właściwości trybunału i powrotem do sądu powszechnego. Arbitraż przy Sądzie Arbitrażowym przy KIG w Warszawie rozstrzyga sprawy przeciętnie w ciągu 12–18 miesięcy. To znacznie szybciej niż droga sądowa.

Odrębną ścieżką są spory zamówieniowe. Krajowa Izba Odwoławcza (KIO) rozpatruje odwołania w terminie 15 dni roboczych od ich złożenia. Termin na wniesienie odwołania wynosi 10 dni od dnia przekazania informacji o czynności zamawiającego. Przekroczenie tego terminu zamyka drogę do KIO – bez wyjątków.

Dla sporów transgranicznych istotne pozostają przepisy rozporządzenia Bruksela I bis (Rozporządzenie UE 1215/2012). Zapewnia ono automatyczne uznawanie i wykonywanie wyroków sądów państw członkowskich UE – bez procedury exequatur. To kluczowe dla firm z kapitałem zagranicznym dochodzących należności od polskich kontrahentów lub odwrotnie.

Kto jest narażony i jakie działania są niezbędne natychmiast?

Ryzyko nieodwracalnej utraty należności dotyczy każdej firmy, która: (a) nie zabezpieczyła roszczenia na wczesnym etapie sporu, (b) przeoczyła termin przedawnienia, lub (c) pozwoliła dłużnikowi na wyprowadzenie majątku przed wszczęciem egzekucji. Każda z tych sytuacji może zamknąć drogę do skutecznego odzyskania środków – nawet przy wygranej sprawie sądowej.

Zabezpieczenie roszczeń na podstawie art. 730 k.p.c. jest dostępne zarówno przed wniesieniem pozwu, jak i w toku postępowania. Sąd może je udzielić, jeśli roszczenie jest uprawdopodobnione i istnieje interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia. W praktyce oznacza to możliwość zajęcia rachunków bankowych, nieruchomości lub udziałów dłużnika – zanim ten zdąży ukryć majątek. Wniosek o zabezpieczenie sąd rozpatruje co do zasady w ciągu tygodnia.

Spółka z branży IT z Małopolski uzyskała latem 2024 r. zabezpieczenie na rachunkach kontrahenta w ciągu pięciu dni od złożenia wniosku. Bez tego kroku – dłużnik zdążył już przenieść część aktywów do powiązanej spółki. Zabezpieczenie uratowało możliwość egzekucji.

Co zrobić natychmiast – lista kontrolna:

  • Sprawdź termin przedawnienia roszczenia – dla roszczeń z umów handlowych wynosi on co do zasady 3 lata.
  • Oceń, czy majątek dłużnika uzasadnia wniosek o zabezpieczenie z art. 730 k.p.c.
  • Zweryfikuj klauzulę jurysdykcyjną lub arbitrażową w umowie z kontrahentem.
  • Ustal, czy spór dotyczy zamówień publicznych – termin 10 dni na odwołanie do KIO jest nieprzekraczalny.
  • Rozważ mediację lub arbitraż jako alternatywę dla postępowania sądowego.

Warto pamiętać o jednym: kancelaria procesowa, która wchodzi do sprawy zbyt późno, często może już tylko ograniczać straty. Skuteczna ochrona zaczyna się od pierwszego sygnału o sporze – nie od doręczenia pozwu.

Dla podmiotów działających w sektorze finansowym dodatkowe znaczenie ma zarządzanie ryzykiem ICT w kontekście regulacji DORA – incydenty technologiczne coraz częściej stają się źródłem sporów gospodarczych z partnerami i klientami. Natomiast szczegółowe zasady kalkulacji kosztów procesowych omawia nasz przewodnik po opłatach sądowych w Polsce w sporach gospodarczych.

Producent z Dolnego Śląska wiosną 2025 r. wdał się w spór o wartości 4,2 mln PLN z dostawcą komponentów. Brak klauzuli arbitrażowej w umowie oznaczał konieczność skierowania sprawy do sądu okręgowego. Postępowanie trwa. Gdyby klauzula była – sprawa byłaby już rozstrzygnięta.

Konkretna sytuacja Państwa firmy wymaga oceny, zanim spór stanie się nieodwracalny. Każdy tydzień zwłoki w zabezpieczeniu roszczeń lub wyborze właściwej ścieżki procesowej może zamknąć dostępne opcje.

Jeśli Państwa spółka stoi przed sporem gospodarczym o wartości powyżej 100 000 PLN lub przegapiła termin procesowy – przeanalizujemy dostępne narzędzia zabezpieczające i opracujemy strategię procesową: info@kordeckipartners.com.

Często zadawane pytania

P: Ile trwa spór gospodarczy w polskim sądzie i czy można to skrócić?

O: Przeciętne postępowanie w dwóch instancjach trwa od dwóch do czterech lat. Czas można skrócić, wybierając arbitraż (12–18 miesięcy przy Sądzie Arbitrażowym przy KIG) lub mediację. Warunkiem jest jednak odpowiednia klauzula w umowie lub zgoda obu stron na alternatywną ścieżkę rozwiązania sporu.

P: Czy zabezpieczenie roszczeń można uzyskać przed wniesieniem pozwu?

O: Tak. Artykuł 730 Kodeksu postępowania cywilnego wprost przewiduje taką możliwość. Sąd wymaga uprawdopodobnienia roszczenia i wykazania interesu prawnego. Wniosek rozpatrywany jest co do zasady w ciągu tygodnia. To jedno z najskuteczniejszych narzędzi ochrony przed wyprowadzeniem majątku przez dłużnika przed zakończeniem procesu.

P: Czy wyrok polskiego sądu można wykonać za granicą?

O: W obrębie Unii Europejskiej – tak, automatycznie, na podstawie rozporządzenia Bruksela I bis, bez potrzeby uzyskiwania exequatur. W krajach spoza UE wykonalność zależy od umów dwustronnych lub prawa krajowego danego państwa. Warto sprawdzić tę kwestię przed wszczęciem postępowania, szczególnie gdy kontrahent ma majątek w wielu jurysdykcjach.

KORDECKI & Partners to kancelaria prawna z siedzibą w Warszawie i Krakowie, doradzająca klientom biznesowym w 30 jurysdykcjach. Zespół łączy doświadczenie w prawie polskim i międzynarodowym z praktycznym podejściem do sporów sądowych, arbitrażu i prawa sankcyjnego. Pracujemy z polskimi przedsiębiorcami, inwestorami zagranicznymi i działami prawnymi korporacji. W sprawie Państwa sytuacji: info@kordeckipartners.com.

Zastrzeżenie: Niniejsza publikacja służy wyłącznie celom informacyjnym i nie stanowi porady prawnej. Informacje zawarte w materiale nie powinny być traktowane jako substytut profesjonalnej porady prawnej dostosowanej do konkretnych okoliczności. KORDECKI & Partners nie ponosi odpowiedzialności za działania podjęte lub zaniechane na podstawie treści tego materiału. W sprawie porady dotyczącej Państwa konkretnej sytuacji prosimy o kontakt: info@kordeckipartners.com.