Spółka zależna w grupie kapitałowej działa pod presją dwóch logik jednocześnie. Z jednej strony – instrukcje spółki matki. Z drugiej – własna osobowość prawna i własny zarząd, który odpowiada za długi spółki majątkiem osobistym. Kiedy te dwie logiki wchodzą w konflikt, konsekwencje mogą być nieodwracalne.

Odpowiedzialność spółki zależnej w polskiej grupie kapitałowej wynika z jej odrębnej podmiotowości prawnej – każda spółka córka odpowiada za swoje zobowiązania samodzielnie. Zarząd spółki zależnej ponosi osobistą odpowiedzialność na podstawie artykułu 299 paragraf 1 Kodeksu spółek handlowych oraz artykułu 116 paragraf 1 Ordynacji podatkowej. Termin na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości wynosi 30 dni od zaistnienia stanu niewypłacalności.

Ten alert wyjaśnia, kto jest narażony na ryzyko, jakie progi i terminy mają znaczenie oraz jakie działania należy podjąć natychmiast. Dotyczy zarządów spółek zależnych, dyrektorów finansowych grup oraz prawników wewnętrznych.

Co się zmieniło w odpowiedzialności spółek zależnych?

Polskie prawo nie wyróżnia odrębnego reżimu odpowiedzialności dla grup kapitałowych. Każda spółka zależna pozostaje samodzielnym podmiotem prawa. Sąd Najwyższy konsekwentnie potwierdza, że instrukcje spółki matki nie zwalniają zarządu spółki córki z odpowiedzialności za jej zobowiązania. To punkt wyjścia, który wielu menedżerów grup wciąż ignoruje.

W praktyce zmiana nastąpiła na poziomie egzekucji. KAS i wierzyciele prywatni coraz sprawniej identyfikują majątek osobisty członków zarządów spółek zależnych. Postępowania zabezpieczające wszczynane są szybciej – nierzadko jeszcze przed ogłoszeniem upadłości. Zarząd, który przez miesiące wykonywał polecenia centrali, nagle staje przed zarzutem niezłożenia wniosku o upadłość w terminie.

Dodatkowym czynnikiem jest rosnąca liczba transgranicznych grup kapitałowych z polskimi spółkami operacyjnymi. Gdy spółka matka ma siedzibę w Luksemburgu lub Niemczech, koordynacja restrukturyzacji wymaga uwzględnienia co najmniej dwóch porządków prawnych. Więcej o tym aspekcie – w analizie dotyczącej transgranicznej niewypłacalności z udziałem Polski.

Kogo dotyczy ryzyko i jakie progi są istotne?

Odpowiedzialność osobista zarządu spółki zależnej uruchamia się w dwóch trybach. Pierwszy – cywilny – wynika z art. 299 § 1 k.s.h.: gdy egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna, wierzyciele mogą sięgnąć bezpośrednio do majątku członków zarządu. Drugi – podatkowy – wynika z art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej i działa analogicznie wobec zaległości wobec KAS.

Kluczowy próg to 30 dni. Zgodnie z art. 21 ust. 1 Prawa upadłościowego zarząd ma dokładnie 30 dni od dnia, w którym spółka stała się niewypłacalna, na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości. Przekroczenie tego terminu zamyka drogę do obrony z art. 299 § 2 k.s.h. Obrona ta jest możliwa tylko wtedy, gdy zarząd wykaże terminowe złożenie wniosku lub brak szkody po stronie wierzyciela.

Niewypłacalność może nastąpić wcześniej, niż zarząd się spodziewa. Art. 11 ust. 1a Prawa upadłościowego wprowadza domniemanie niewypłacalności już po 3 miesiącach opóźnienia w płatnościach. W grupach kapitałowych zarządy spółek zależnych często mylnie zakładają, że wsparcie spółki matki zawiesza ten bieg. Tak nie jest – domniemanie działa obiektywnie.

Szczególnie narażone są spółki zależne, które:

  • realizują kontrakty na zlecenie spółki matki bez własnych przychodów operacyjnych,
  • finansują się wyłącznie pożyczkami wewnątrzgrupowymi,
  • mają zarząd złożony z pracowników centrali bez autonomii decyzyjnej,
  • działają w branżach budowlanej, produkcyjnej lub logistycznej z długimi cyklami płatności.

Warto tu przywołać sytuację z praktyki: spółka operacyjna z sektora logistyki w województwie mazowieckim, zima 2024/2025 – zarząd przez ponad 4 miesiące realizował polecenia centrali dotyczące wstrzymania płatności wobec podwykonawców. Gdy wierzyciele złożyli wniosek o upadłość, termin 30-dniowy był dawno przekroczony. Odpowiedzialność osobista zarządu stała się nieuchronna.

Drugi przykład: spółka zależna z branży IT działająca na Dolnym Śląsku, jesień 2024 – pre-pack przygotowany przez doradców centrali nie uwzględniał polskich wymogów proceduralnych. Sąd upadłościowy odrzucił wniosek. Zarząd spółki córki poniósł konsekwencje, mimo że sam nie inicjował transakcji. Szczegóły dotyczące odpowiedzialności spółek zależnych w grupach omawia nasza analiza bazowa.

Jakie działania należy podjąć natychmiast?

Zarząd spółki zależnej powinien działać autonomicznie – nawet wbrew instrukcjom centrali – gdy sytuacja finansowa spółki zbliża się do progu niewypłacalności. Odpowiedzialność osobista nie zna wyjątku dla „wykonywania poleceń". To nie jest teoria. To codzienność polskich sądów rejestrowych i KAS.

Lista działań do podjęcia w ciągu najbliższych 14 dni:

  • Przeprowadź test płynności: czy spółka reguluje zobowiązania na bieżąco? Czy opóźnienia przekraczają 90 dni?
  • Zleć niezależny przegląd bilansu – nie przez doradców centrali, lecz przez zewnętrznego audytora.
  • Udokumentuj każdą instrukcję spółki matki dotyczącą płatności i finansowania.
  • Skonsultuj z polskim prawnikiem, czy istnieje podstawa do złożenia wniosku o otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego.
  • Oceń, czy pre-pack jest realną opcją – i czy spełnia wymogi polskiego Prawa restrukturyzacyjnego.

Postępowanie restrukturyzacyjne – w szczególności przyspieszone postępowanie układowe – może zatrzymać bieg odpowiedzialności zarządu. Art. 299 § 2 k.s.h. uznaje terminowe otwarcie restrukturyzacji za jedną z przesłanek wyłączających odpowiedzialność. Warunek: wniosek musi wpłynąć przed upływem 30 dni od zaistnienia stanu niewypłacalności. Więcej o certyfikatach i wymogach proceduralnych w kontekście nieruchomości komercyjnych – w materiale o certyfikacji BREEAM i LEED w Polsce.

Zarząd, który działa zbyt późno, nie może liczyć na taryfę ulgową. Sąd ocenia stan wiedzy zarządu – nie stan wiedzy centrali. Czas działa przeciwko zarządowi.

Konkretna sytuacja Państwa spółki zależnej wymaga oceny niezależnego prawnika. Każdy dzień zwłoki po przekroczeniu progu niewypłacalności zwiększa ryzyko nieodwracalnej odpowiedzialności osobistej zarządu.

Jeśli Państwa spółka zależna działa w polskiej grupie kapitałowej i istnieją sygnały problemów z płynnością – przeprowadzimy analizę ryzyka zarządu, ocenimy termin złożenia wniosku i wskażemy optymalną ścieżkę restrukturyzacyjną: info@kordeckipartners.com.

KORDECKI & Partners to kancelaria prawna z siedzibą w Warszawie i Krakowie, doradzająca klientom biznesowym w 30 jurysdykcjach. Zespół łączy doświadczenie w prawie polskim i międzynarodowym z praktycznym podejściem do restrukturyzacji, postępowań upadłościowych i obrony w sprawach karnych gospodarczych. Pracujemy z polskimi przedsiębiorcami, inwestorami zagranicznymi i działami prawnymi korporacji. W sprawie Państwa sytuacji: info@kordeckipartners.com.

Zastrzeżenie: Niniejsza publikacja służy wyłącznie celom informacyjnym i nie stanowi porady prawnej. Informacje zawarte w materiale nie powinny być traktowane jako substytut profesjonalnej porady prawnej dostosowanej do konkretnych okoliczności. KORDECKI & Partners nie ponosi odpowiedzialności za działania podjęte lub zaniechane na podstawie treści tego materiału. W sprawie porady dotyczącej Państwa konkretnej sytuacji prosimy o kontakt: info@kordeckipartners.com.