Zakup udziałów w spółce zagranicznej oznacza przejęcie jej historii — zobowiązań, zastawów i sporów, które nie są widoczne w cenie transakcji. Wartość zabezpieczenia zależy od tego, co na tych udziałach już ciąży. Ustalenie tego wymaga weryfikacji w kilku rejestrach jednocześnie, a nie tylko w jednym.
Poniżej opisano, z jakich źródeł pochodzi obraz kolateralny udziałów, co każde z nich pokazuje, a gdzie łańcuch danych się urywa.
- Przedmiot weryfikacji
- Udziały w spółce zagranicznej jako potencjalne zabezpieczenie lub przedmiot transakcji. Weryfikacja obejmuje strukturę własnościową, obciążenia i zdolność do przeniesienia.
- Źródła danych
- Krajowy rejestr spółek, rejestr zastawów, rejestr postępowań upadłościowych i restrukturyzacyjnych, rejestry sankcyjne — każdy prowadzony odrębnie.
- Warunek dostępu
- Zależy od jurysdykcji: część rejestrów wymaga wykazania uzasadnionego interesu, część jest jawna, część — zamknięta dla wnioskodawców zagranicznych.
- Czego źródła nie pokazują
- Zastawów ustanowionych w innej jurysdykcji niż ta, gdzie spółka jest zarejestrowana. Pełny obraz wymaga weryfikacji w każdym kraju, w którym spółka ma majątek lub jest stroną umowy zastawniczej.
Struktura własnościowa: co pokazuje rejestr spółek
Rejestr spółek w jurysdykcji rejestracji jest pierwszym punktem weryfikacji. W większości systemów prawnych rejestr ujawnia listę wspólników lub akcjonariuszy, wysokość udziałów i datę ich nabycia. Niektóre jurysdykcje publikują te dane otwarcie i bezpłatnie. Inne wymagają złożenia wniosku, podania podstawy prawnej i — w przypadku wnioskodawcy zagranicznego — tłumaczenia przysięgłego lub apostille.
Rejestr pokazuje stan formalny na dzień wydruku lub wygenerowania wyciągu. Nie pokazuje, czy wspólnik jest związany umową wspólników ograniczającą przeniesienie udziałów. Takie umowy — shareholders' agreements, pactes d'actionnaires, Gesellschaftervereinbarungen — są dokumentami prywatnymi i nie podlegają rejestracji w większości jurysdykcji.
Zastawy na udziałach: dwa rejestry, nie jeden
Zastaw na udziałach może być ustanowiony w rejestrze zastawów prowadzonym przez sąd lub organ administracyjny w jurysdykcji rejestracji spółki. Może też być ujawniony w rejestrze prowadzonym w jurysdykcji zastawcy — czyli tam, gdzie zastawca ma siedzibę lub miejsce zamieszkania. Obie lokalizacje są prawnie możliwe. Weryfikacja tylko w jednej z nich nie daje pełnego obrazu.
W Polsce zastaw na udziałach może być wpisany do rejestru zastawów Ministra Sprawiedliwości. Zastaw skarbowy — wynikający z zaległości podatkowych — ujawnia odrębny rejestr prowadzony przez Ministra Finansów. Oba rejestry są odrębnymi bazami. Brak wpisu w jednym nie wyklucza wpisu w drugim.
W jurysdykcjach common law podobną funkcję pełnią rejestry charges — np. Companies House w Wielkiej Brytanii. W systemach prawa kontynentalnego mogą to być rejestry zastawów rejestrowych, rejestry hipotek ruchomości lub rejestry zabezpieczeń finansowych. Każdy działa na własnych zasadach dostępu i aktualności danych.
Postępowania upadłościowe i restrukturyzacyjne
Udziały w spółce, wobec której otwarto postępowanie upadłościowe, tracą swobodę dysponowania — ich przeniesienie może wymagać zgody syndyka lub sądu. Weryfikacja w rejestrze upadłości jest elementem oceny kolateralnej, nie opcją.
W Polsce postępowania otwarte od 1 grudnia 2021 r. są publikowane w Krajowym Rejestrze Zadłużonych (KRZ). Wcześniejsze sprawy były ogłaszane w Monitorze Sądowym i Gospodarczym (MSiG). Brak wpisu w KRZ nie wyklucza postępowania wszczętego przed tą datą — weryfikacja w MSiG pozostaje konieczna dla transakcji obejmujących spółki z dłuższą historią.
W innych jurysdykcjach funkcję tę pełnią odrębne rejestry: Insolvenzbekanntmachungen w Niemczech, Registro Público Concursal w Hiszpanii, BODACC we Francji. Każdy ma własne reguły przechowywania danych i usuwania wpisów po upływie ustawowych terminów.
Sankcje i listy ograniczeń
Wspólnik lub spółka objęta sankcjami unijnymi, brytyjskimi lub amerykańskimi nie może skutecznie przenieść udziałów na podmiot z jurysdykcji, która te sankcje stosuje. Weryfikacja na listach sankcyjnych jest elementem oceny kolateralnej — szczególnie gdy łańcuch własnościowy sięga jurysdykcji wysokiego ryzyka.
Listy sankcyjne są jawne i aktualizowane w czasie rzeczywistym. Weryfikacja obejmuje: rejestr sankcji UE (EUR-Lex), OFAC SDN List, UK Financial Sanctions List oraz listy krajowe, jeśli jurysdykcja rejestracji spółki je prowadzi.
Beneficjent rzeczywisty: gdzie łańcuch się urywa
Po wyroku TSUE w sprawie C-37/20 rejestry beneficjentów rzeczywistych w większości państw UE nie są dostępne publicznie bez wykazania uzasadnionego interesu. Dostęp wymaga złożenia wniosku, podania podstawy i — w wielu jurysdykcjach — akceptacji przez organ prowadzący rejestr.
W Polsce Centralny Rejestr Beneficjentów Rzeczywistych (CRBR) jest jawny. Tryb dostępu i zakres danych podlegają weryfikacji lokalnego doradcy przed każdym zleceniem. W innych jurysdykcjach UE dostęp jest ograniczony lub zamknięty. Weryfikacja beneficjenta rzeczywistego przez rejestr publiczny nie jest możliwa we wszystkich jurysdykcjach objętych raportem.
Granica tego, co pozwalają źródła
Rejestry publiczne pokazują stan formalny na dzień wyciągu. Nie pokazują obciążeń ustanowionych w innej jurysdykcji niż ta, w której prowadzony jest dany rejestr. Zastaw zarejestrowany za granicą jest niewidoczny w krajowym rejestrze zastawów — i odwrotnie.
Umowy wspólników ograniczające przeniesienie udziałów nie są rejestrowane. Rejestr potwierdza, kto jest wspólnikiem i jaką ma liczbę udziałów — nie potwierdza, czy wspólnik może tymi udziałami swobodnie rozporządzać.
Rejestry upadłości pokazują postępowania otwarte. Nie pokazują złożonych wniosków, które nie zostały jeszcze rozpoznane. Brak wpisu nie jest dowodem braku postępowania — jest dowodem braku ogłoszenia na dzień weryfikacji.
Granica tego, co pozwalają źródła, jest podana przed płatnością. Raport opisuje, co zostało ustalone, z jakich źródeł i na jakim poziomie pewności — oraz gdzie łańcuch weryfikacji się urywa i dlaczego.
Gdzie źródła się rozchodzą
Rozbieżność między stanem w rejestrze spółek a stanem w rejestrze zastawów jest typowym sygnałem ostrzegawczym. Rejestr spółek może pokazywać wspólnika bez obciążeń. Rejestr zastawów — zastaw ustanowiony na tych samych udziałach, wpisany w innym trybie lub w innej jurysdykcji.
Rozbieżność między datą nabycia udziałów a datą wpisu zastawu może wskazywać na zabezpieczenie ustanowione przed formalnym przejściem własności. To nie jest błąd rejestrów — to jest informacja, którą rejestr dostarcza tylko wtedy, gdy oba są weryfikowane łącznie.
Najczęstsze pytania
Czy rejestr spółek potwierdza brak zastawu na udziałach?
Nie. Rejestr spółek ujawnia strukturę własnościową, nie obciążenia. Zastaw na udziałach jest wpisywany do odrębnego rejestru — zastawów lub charges — prowadzonego przez inny organ. Weryfikacja wymaga sprawdzenia obu.
Czy brak wpisu w KRZ oznacza, że spółka nie jest w upadłości?
Nie w pełni. KRZ obejmuje postępowania otwarte od 1 grudnia 2021 r. Wcześniejsze sprawy były ogłaszane w MSiG. Ponadto rejestr nie pokazuje wniosków złożonych, lecz jeszcze nierozpoznanych. Brak wpisu potwierdza brak ogłoszenia na dzień weryfikacji — nie brak postępowania.
Jak uzyskać dostęp do rejestru beneficjentów w innym państwie UE?
Po wyroku TSUE C-37/20 dostęp do rejestrów UBO w większości państw UE wymaga wykazania uzasadnionego interesu i złożenia wniosku do organu prowadzącego rejestr. Tryb i zakres danych różnią się między jurysdykcjami. Weryfikacja odbywa się przed każdym zleceniem.
Czy umowa wspólników jest widoczna w rejestrze?
Zazwyczaj nie. Umowy wspólników są dokumentami prywatnymi. W niektórych jurysdykcjach ich istnienie może być ujawnione w statucie lub umowie spółki złożonej do rejestru — ale treść ograniczeń w obrocie udziałami pozostaje poza zasięgiem rejestrów publicznych.
Zastrzeżenie: Niniejszy raport stanowi zestawienie faktów z rejestrów urzędowych i źródeł publicznych. Ma charakter wyłącznie informacyjny, nie stanowi porady prawnej i nie zawiera oceny prawnej ustalonych faktów. KORDECKI & Partners nie ponosi odpowiedzialności za działania podjęte lub zaniechane na podstawie tego materiału. W sprawie konkretnej sytuacji prosimy o kontakt: info@kordeckipartners.com.