Spółka budowlana z Mazowsza przegrała spór o 3,4 mln PLN – nie dlatego, że nie miała racji, lecz dlatego, że nie zakwestionowała w porę opinii biegłego. Sąd oparł wyrok niemal wyłącznie na tej opinii. Pełnomocnik złożył zastrzeżenia zbyt późno. Szansa na skuteczną obronę przepadła bezpowrotnie.
Biegli sądowi w polskim postępowaniu cywilnym pełnią funkcję pomocnika sądu – wydają opinie w sprawach wymagających wiadomości specjalnych. Podstawą ich powołania są przepisy Kodeksu postępowania cywilnego. W praktyce opinia biegłego często przesądza o wyniku sprawy, a strona, która nie reaguje aktywnie na każdym etapie, traci możliwość skutecznego wpływu na jej treść.
Ten alert wyjaśnia, kiedy biegły jest powoływany, jakie prawa przysługują stronom i co zrobić natychmiast, gdy opinia zagraża Państwa pozycji procesowej.
Kiedy sąd powołuje biegłego i kto za to płaci?
Sąd powołuje biegłego z urzędu lub na wniosek strony, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga wiadomości specjalnych – technicznych, finansowych, medycznych lub budowlanych. Decyzja należy do sądu. Strona może złożyć wniosek, ale nie może zmusić sądu do jego uwzględnienia.
Koszt opinii ponosi wnioskodawca lub – gdy sąd działa z urzędu – obie strony proporcjonalnie do wyniku sprawy. Zaliczkę na wynagrodzenie biegłego wpłaca się w terminie wyznaczonym przez sąd, zwykle 14 dni od postanowienia. Brak wpłaty może skutkować pominięciem dowodu. To ryzyko realne – w sprawach restrukturyzacyjnych i procesowych terminowe działanie decyduje o losie całego postępowania.
Wynagrodzenie biegłego waha się od kilku tysięcy do kilkudziesięciu tysięcy złotych, zależnie od zakresu opinii. W sprawach budowlanych lub wycenowych kwoty powyżej 30 000 PLN nie są rzadkością. Strona przegrywająca zwraca koszty biegłego przeciwnikowi – to dodatkowe ryzyko finansowe, o którym wiele firm zapomina na etapie kalkulacji sporu.
Biegły wpisany na listę prowadzoną przez prezesa sądu okręgowego korzysta z domniemania kompetencji. Sąd nie musi uzasadniać wyboru konkretnej osoby. Strona może jednak wnioskować o wyłączenie biegłego, jeśli zachodzą okoliczności budzące wątpliwości co do jego bezstronności – na przykład wcześniejsza współpraca z przeciwnikiem procesowym.
Jakie prawa przysługują stronom wobec opinii biegłego?
Opinia biegłego nie jest wyrokiem. Strona ma prawo do jej aktywnego kwestionowania – i powinna z tego prawa korzystać konsekwentnie. Bierność na tym etapie to jeden z najczęstszych błędów procesowych w polskich sporach sądowych.
Po doręczeniu opinii strona może złożyć zastrzeżenia i pytania do biegłego. Termin wyznacza sąd – najczęściej 14 lub 21 dni. Przekroczenie tego terminu oznacza utratę możliwości kwestionowania wniosków opinii w dalszym toku postępowania. Sąd Najwyższy wielokrotnie potwierdzał, że spóźnione zarzuty są pomijane.
Strona może wnioskować o:
- uzupełnienie opinii przez tego samego biegłego,
- wyjaśnienie niejasnych fragmentów na rozprawie,
- powołanie innego biegłego lub zespołu biegłych,
- dopuszczenie opinii prywatnej jako dowodu z dokumentu.
Opinia prywatna – zamówiona przez stronę poza postępowaniem – ma w Polsce ograniczoną moc dowodową. Sąd traktuje ją jako element stanowiska strony, nie jako pełnoprawny dowód. Mimo to dobrze przygotowana opinia prywatna skutecznie podważa wiarygodność opinii sądowej i zmusza sąd do powołania kolejnego biegłego. W praktyce – wiele firm o tym zapomina – to często jedyna droga do zmiany niekorzystnej opinii.
W sprawach z elementem arbitrażowym sytuacja jest odmienna. Trybunał arbitrażowy ma większą swobodę w ocenie dowodów, w tym opinii biegłych. Zapis na sąd polubowny, o którym mowa w art. 1154 k.p.c., może przewidywać własne zasady powoływania ekspertów. Wykonanie wyroku arbitrażowego w Polsce wymaga jednak spełnienia wymogów formalnych, a wady postępowania dowodowego mogą stanowić podstawę odmowy uznania.
Co zrobić teraz – lista działań z terminami
Jeśli Państwa spółka jest stroną postępowania, w którym powołano biegłego lub złożono wniosek o jego powołanie, poniższe działania powinny być podjęte niezwłocznie. Każdy dzień zwłoki zawęża przestrzeń procesową.
Sprawdź termin na zastrzeżenia. Jeśli opinia już wpłynęła, termin biegnie od doręczenia. Standardowo to 14–21 dni. Jeśli termin minął bez reakcji – skonsultuj się z pełnomocnikiem w ciągu 48 godzin, czy możliwe jest przywrócenie terminu.
Zweryfikuj kwalifikacje biegłego. Lista biegłych sądowych jest publiczna. Sprawdź specjalizację, doświadczenie i ewentualne powiązania z przeciwnikiem. Wniosek o wyłączenie biegłego składa się niezwłocznie po powzięciu wiadomości o podstawie wyłączenia – zwłoka dyskwalifikuje wniosek.
Przygotuj listę pytań do opinii. Pytania powinny być precyzyjne, techniczne i zmierzać do wykazania konkretnych błędów metodologicznych. Ogólna krytyka nie przekonuje sądu. Warto zaangażować własnego eksperta już na etapie analizy opinii – koszt konsultacji rzędu 3 000–5 000 PLN jest nieporównywalnie niższy niż koszt przegranego sporu.
Rozważ zabezpieczenie roszczeń. Jeśli wynik opinii zagraża Państwa pozycji finansowej, art. 730 k.p.c. daje możliwość złożenia wniosku o zabezpieczenie – pod warunkiem uprawdopodobnienia roszczenia i interesu prawnego. Wniosek można złożyć zarówno przed wszczęciem postępowania głównego, jak i w jego trakcie. W sprawach z zakresu zamówień publicznych pamiętaj o 10-dniowym terminie na odwołanie do KIO od czynności zamawiającego.
Działania do podjęcia w ciągu 7 dni od doręczenia opinii:
- analiza opinii z własnym ekspertem branżowym,
- weryfikacja kwalifikacji i bezstronności biegłego,
- przygotowanie zastrzeżeń i pytań do biegłego,
- ocena zasadności wniosku o powołanie innego biegłego,
- decyzja o ewentualnym zabezpieczeniu roszczeń.
Spółka IT z Małopolski wiosną 2025 r. odwróciła niekorzystną opinię biegłego właśnie dzięki terminowym zastrzeżeniom i zaangażowaniu własnego eksperta. Sąd powołał drugiego biegłego. Ostateczna opinia była diametralnie różna od pierwszej. Sprawa zakończyła się ugodą na warunkach zbliżonych do żądań pozwu.
Konkretna sytuacja procesowa Państwa spółki wymaga indywidualnej oceny. Opinia biegłego, której nie zakwestionowano w terminie, staje się fundamentem wyroku – a zmiana tego stanu rzeczy na etapie apelacji jest nieporównywalnie trudniejsza i kosztowna.
Jeśli Państwa spółka jest stroną postępowania z udziałem biegłego sądowego i termin na zastrzeżenia zbliża się lub już minął – przeprowadzimy analizę procesową, ocenimy możliwości kwestionowania opinii i przygotujemy strategię dalszego działania: info@kordeckipartners.com.
Często zadawane pytania
P: Czy strona może samodzielnie wybrać biegłego w postępowaniu sądowym?
O: Nie – wybór biegłego należy wyłącznie do sądu. Strona może złożyć wniosek o powołanie konkretnej osoby lub instytucji, ale sąd nie jest tym wnioskiem związany. Strona może natomiast wnioskować o wyłączenie biegłego, jeśli zachodzą uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności. Wniosek o wyłączenie należy złożyć niezwłocznie po powzięciu wiadomości o podstawie wyłączenia.
P: Czy opinia prywatna zastępuje opinię biegłego sądowego?
O: To częste nieporozumienie. Opinia prywatna nie jest dowodem z opinii biegłego w rozumieniu Kodeksu postępowania cywilnego – sąd traktuje ją jako część stanowiska strony. Jej wartość polega na tym, że może skutecznie podważyć wiarygodność opinii sądowej i skłonić sąd do powołania kolejnego biegłego. Warto ją przygotować, ale nie można liczyć, że zastąpi ona postępowanie dowodowe.
P: Ile kosztuje postępowanie z udziałem biegłego i kto ostatecznie ponosi te koszty?
O: Koszt opinii biegłego zależy od jej zakresu i specjalizacji – w sprawach budowlanych lub finansowych wynosi zwykle od 5 000 do ponad 30 000 PLN. Zaliczkę wpłaca strona wnioskująca lub – gdy sąd działa z urzędu – wskazana przez sąd strona. Po zakończeniu postępowania koszty biegłego obciążają stronę przegrywającą. Należy uwzględnić ten element już na etapie decyzji o wszczęciu sporu.
KORDECKI & Partners to kancelaria prawna z siedzibą w Warszawie i Krakowie, doradzająca klientom biznesowym w 30 jurysdykcjach. Zespół łączy doświadczenie w prawie polskim i międzynarodowym z praktycznym podejściem do sporów sądowych, arbitrażu i postępowań z udziałem biegłych sądowych. Pracujemy z polskimi przedsiębiorcami, inwestorami zagranicznymi i działami prawnymi korporacji. W sprawie Państwa sytuacji: info@kordeckipartners.com.
Zastrzeżenie: Niniejsza publikacja służy wyłącznie celom informacyjnym i nie stanowi porady prawnej. Informacje zawarte w materiale nie powinny być traktowane jako substytut profesjonalnej porady prawnej dostosowanej do konkretnych okoliczności. KORDECKI & Partners nie ponosi odpowiedzialności za działania podjęte lub zaniechane na podstawie treści tego materiału. W sprawie porady dotyczącej Państwa konkretnej sytuacji prosimy o kontakt: info@kordeckipartners.com.