Transakcja M&A, która nie przeszła przez UOKiK, może zostać uznana za nieważną – a jej uczestnicy narażają się na karę do 10% rocznego obrotu. To nie jest ryzyko teoretyczne. Polskie organy antymonopolowe coraz aktywniej weryfikują, czy strony transakcji prawidłowo oceniły obowiązek zgłoszenia. Błędna ocena progów – albo pominięcie harmonogramu – zamyka drogę do zamknięcia transakcji i generuje nieodwracalne skutki prawne.

Kontrola koncentracji przez Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK) obejmuje transakcje spełniające ustawowe progi obrotu. Obowiązek zgłoszenia powstaje przed zamknięciem transakcji – nie po jej zawarciu. Termin na wydanie decyzji przez UOKiK wynosi co do zasady 1 miesiąc w fazie I i 4 miesiące w fazie II postępowania.

Ten alert wyjaśnia, które transakcje wymagają zgłoszenia, jakie progi obrotowe je wyzwalają i jak wygląda harmonogram postępowania. Wskazujemy też, gdzie najczęściej popełniane są błędy – i co zrobić, zanim podpiszesz umowę.

Jakie progi obrotu wyzwalają obowiązek zgłoszenia koncentracji?

Obowiązek zgłoszenia koncentracji do UOKiK powstaje, gdy transakcja spełnia progi określone w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów. Przepisy wskazują dwa alternatywne zestawy kryteriów. Wystarczy spełnienie jednego z nich, aby zgłoszenie stało się obowiązkowe.

Pierwszy próg – krajowy – dotyczy transakcji, w których łączny obrót wszystkich uczestników koncentracji na terytorium Polski przekroczył w poprzednim roku obrotowym 1 miliard złotych. Drugi próg – globalny – obejmuje sytuacje, gdy łączny obrót światowy uczestników przekroczył 50 milionów euro, a jednocześnie obrót na terytorium Polski co najmniej dwóch z nich przekroczył 10 milionów euro każdego. Oba progi liczone są łącznie dla całej grupy kapitałowej – nie tylko dla bezpośrednich stron transakcji.

W praktyce – wiele firm o tym zapomina – do obliczenia obrotu wlicza się spółki powiązane: spółki-matki, spółki-córki i podmioty kontrolowane pośrednio. Nabycie udziałów w małej sp. z o.o. przez dużą grupę kapitałową może więc uruchomić obowiązek zgłoszenia, nawet jeśli sama przejmowana spółka ma obrót poniżej progu. Weryfikacja struktury właścicielskiej w KRS i due diligence grupy kapitałowej to absolutna podstawa przed oceną obowiązku zgłoszenia.

Poza progami krajowymi i unijnymi istnieje jeszcze wymiar europejski. Jeśli transakcja spełnia progi rozporządzenia WE nr 139/2004 (łączny obrót światowy powyżej 5 miliardów euro lub łączny obrót w UE powyżej 250 milionów euro), właściwa staje się Komisja Europejska – nie UOKiK. Zasada „one-stop-shop" oznacza, że zgłoszenie do KE zwalnia z obowiązku zgłoszenia do krajowych organów. Jednak nie wszystkie transakcje z wymiarem unijnym trafiają do KE – stąd konieczność precyzyjnej analizy przed każdą transakcją M&A Polska.

  • Próg krajowy: łączny obrót uczestników w Polsce powyżej 1 mld PLN
  • Próg globalny: obrót światowy powyżej 50 mln EUR + obrót w Polsce co najmniej dwóch uczestników powyżej 10 mln EUR każdego
  • Obrót liczony dla całej grupy kapitałowej, nie tylko stron transakcji
  • Próg unijny (KE): obrót światowy powyżej 5 mld EUR – wyłącza właściwość UOKiK

Uważamy, że bezpieczniejszym rozwiązaniem jest przeprowadzenie analizy obowiązku zgłoszenia już na etapie term sheet – nie po podpisaniu umowy. Błąd na tym etapie oznacza ryzyko odpowiedzialności osobistej zarządu i nieważność transakcji.

Przy transakcjach z udziałem inwestorów zagranicznych wchodzących na rynek polski warto też sprawdzić, czy spółka przejmowana posiada aktywa lub kontrakty z sektora regulowanego. Dla podmiotów z sektora finansowego właściwy może być dodatkowo KNF, a nie wyłącznie UOKiK.

Konkretna sytuacja Państwa firmy wymaga indywidualnej oceny progów obrotu. Błędna kwalifikacja – w obie strony – niesie nieodwracalne konsekwencje: albo nieważność transakcji, albo zbędne opóźnienie zamknięcia. Jeśli Państwa spółka planuje przejęcie lub jest przedmiotem akwizycji i łączny obrót grupy kapitałowej może przekroczyć wskazane progi – przeprowadzimy analizę obowiązku zgłoszenia i przygotujemy wniosek do UOKiK: info@kordeckipartners.com.

Jak wygląda harmonogram postępowania przed UOKiK i jakie są terminy?

Postępowanie przed UOKiK przebiega w dwóch fazach. Faza I trwa 1 miesiąc od dnia złożenia kompletnego wniosku. Jeśli UOKiK nie stwierdzi poważnych wątpliwości co do zgodności koncentracji z przepisami, wydaje decyzję zezwalającą. Faza II uruchamiana jest, gdy organ uzna, że koncentracja może istotnie ograniczyć konkurencję – trwa wówczas do 4 miesięcy dodatkowych.

Termin biegnie od dnia złożenia kompletnego wniosku. W praktyce UOKiK często wzywa do uzupełnienia braków formalnych – i termin zaczyna biec od nowa po ich usunięciu. Dobrze przygotowany wniosek skraca postępowanie o kilka tygodni. Wniosek musi zawierać m.in. opis struktury właścicielskiej uczestników, dane finansowe za ostatnie trzy lata, opis rynków właściwych i analizę skutków koncentracji.

Harmonogram transakcji M&A musi uwzględniać czas na postępowanie. Zamknięcie transakcji (closing) przed uzyskaniem decyzji UOKiK jest zabronione – narusza zakaz uprzedniej realizacji koncentracji (tzw. gun-jumping). Kara za gun-jumping może sięgnąć 10% rocznego obrotu przedsiębiorcy. Firma z Mazowsza, która zamknęła przejęcie regionalnej sieci dystrybucji jesienią 2023 r. bez oczekiwania na decyzję, zapłaciła karę przekraczającą kilka milionów złotych – i musiała przeprowadzić postępowanie naprawcze.

Zgłoszenie koncentracji powinno nastąpić niezwłocznie po podpisaniu wiążącej umowy, ogłoszeniu publicznej oferty przejęcia lub nabyciu kontroli w inny sposób. Ustawa nie wyznacza sztywnego terminu na złożenie wniosku po zawarciu umowy – ale im szybciej, tym lepiej, bo termin na decyzję biegnie dopiero od złożenia kompletnego wniosku. Przy transakcjach z elementem zagranicznym, gdzie konieczne są równoległe zgłoszenia w kilku jurysdykcjach, harmonogram należy planować z wyprzedzeniem co najmniej 3–6 miesięcy przed planowanym closingiem.

Co przygotować przed złożeniem wniosku do UOKiK:

  • Dane finansowe uczestników za ostatnie 3 lata obrotowe (obrót globalny i krajowy)
  • Schemat struktury właścicielskiej całej grupy kapitałowej (weryfikacja w KRS)
  • Opis rynków właściwych i udziałów rynkowych uczestników
  • Projekt umowy lub dokumenty potwierdzające nabycie kontroli
  • Analiza potencjalnych skutków koncentracji dla konkurencji

Warto też pamiętać o umowie wspólników lub shareholders' agreement – jej postanowienia mogą samodzielnie kreować kontrolę w rozumieniu prawa antymonopolowego, nawet bez nabycia większościowego pakietu udziałów. Taka sytuacja wymaga osobnej oceny prawnej. Przy zakładaniu nowej spółki przez kilka podmiotów, rejestracja sp. z o.o. przez S24 jest możliwa w 24 godziny – ale obowiązek zgłoszenia koncentracji do UOKiK może pojawić się już na etapie tworzenia joint venture.

Przy transakcjach z udziałem obywateli lub podmiotów spoza UE należy też sprawdzić, czy wymagane jest zezwolenie na pobyt lub inne zgody administracyjne. Zagadnienie to omawia nasz materiał o zezwoleniu na pobyt czasowy – harmonogramie i wymaganiach.

Konkretna sytuacja Państwa firmy wymaga precyzyjnego zaplanowania harmonogramu transakcji. Opóźnienie lub pominięcie zgłoszenia grozi karą do 10% rocznego obrotu i nieodwracalnym skutkiem w postaci nieważności transakcji. Jeśli Państwa spółka planuje zamknięcie transakcji w ciągu najbliższych 3–6 miesięcy i nie jest pewna, czy obowiązek zgłoszenia do UOKiK powstał – przeprowadzimy analizę progów, przygotujemy wniosek i będziemy reprezentować Państwa w postępowaniu: info@kordeckipartners.com.

Często zadawane pytania

P: Czy każde nabycie udziałów w spółce wymaga zgłoszenia do UOKiK?

O: Nie. Obowiązek zgłoszenia powstaje wyłącznie wtedy, gdy transakcja spełnia ustawowe progi obrotu i prowadzi do nabycia lub wzmocnienia kontroli nad innym przedsiębiorcą. Nabycie mniejszościowego pakietu udziałów bez wpływu na zarządzanie spółką zazwyczaj nie wyzwala obowiązku zgłoszenia. Ocena wymaga jednak analizy konkretnej struktury transakcji i postanowień umowy wspólników.

P: Ile kosztuje postępowanie przed UOKiK i jak długo trwa w praktyce?

O: Opłata za złożenie wniosku o wszczęcie postępowania antymonopolowego wynosi 15 000 złotych. Faza I trwa do 1 miesiąca, faza II – do 4 miesięcy, jednak czas biegnie od złożenia kompletnego wniosku. W praktyce, przy dobrze przygotowanej dokumentacji, większość transakcji uzyskuje decyzję w fazie I – czyli w ciągu 4–6 tygodni od złożenia wniosku. Transakcje złożone lub dotyczące skoncentrowanych rynków mogą trafić do fazy II i wymagać dodatkowych negocjacji z UOKiK.

P: Czy można zamknąć transakcję przed decyzją UOKiK, jeśli strony są pewne, że zgoda zostanie wydana?

O: Nie. Zakaz uprzedniej realizacji koncentracji (gun-jumping) obowiązuje bezwzględnie – niezależnie od tego, jak pewne jest udzielenie zgody. Zamknięcie transakcji przed decyzją UOKiK stanowi naruszenie prawa antymonopolowego i grozi karą do 10% rocznego obrotu. Artykuł 299 paragraf 1 Kodeksu spółek handlowych może dodatkowo uruchomić odpowiedzialność osobistą członków zarządu, jeśli naruszenie wyrządzi spółce szkodę.

KORDECKI & Partners to kancelaria prawna z siedzibą w Warszawie i Krakowie, doradzająca klientom biznesowym w 30 jurysdykcjach. Zespół łączy doświadczenie w prawie polskim i międzynarodowym z praktycznym podejściem do transakcji M&A, kontroli koncentracji i prawa korporacyjnego. Pracujemy z polskimi przedsiębiorcami, inwestorami zagranicznymi i działami prawnymi korporacji. W sprawie Państwa sytuacji: info@kordeckipartners.com.

Zastrzeżenie: Niniejsza publikacja służy wyłącznie celom informacyjnym i nie stanowi porady prawnej. Informacje zawarte w materiale nie powinny być traktowane jako substytut profesjonalnej porady prawnej dostosowanej do konkretnych okoliczności. KORDECKI & Partners nie ponosi odpowiedzialności za działania podjęte lub zaniechane na podstawie treści tego materiału. W sprawie porady dotyczącej Państwa konkretnej sytuacji prosimy o kontakt: info@kordeckipartners.com.