Postępowanie karne skarbowe wszczęte przez Urząd Celno-Skarbowy lub prokuraturę to sytuacja, w której czas działa przeciwko zarządowi. Pierwsze 48 godzin od zatrzymania lub doręczenia postanowienia o przedstawieniu zarzutów decydują o kształcie całej obrony. Błędy popełnione na tym etapie są trudne – często niemożliwe – do naprawienia.

Kodeks karny skarbowy (KKS) przewiduje odpowiedzialność karną za przestępstwa i wykroczenia skarbowe popełnione w związku z obowiązkami podatkowymi, celnymi i dewizowymi. Odpowiedzialność ponosi nie tylko spółka, lecz przede wszystkim osoby fizyczne – członkowie zarządu, główni księgowi, pełnomocnicy podatkowi. Kary sięgają wielokrotności minimalnego wynagrodzenia, a w sprawach o uszczuplenie podatku powyżej pięciokrotności progu ustawowego grozi pozbawienie wolności do 5 lat.

Ten alert wyjaśnia, kto jest narażony na odpowiedzialność z KKS, jakie progi ustawowe uruchamiają odpowiedzialność karną (a nie tylko wykroczeniową), oraz jakie działania należy podjąć natychmiast po wszczęciu postępowania.

Kto odpowiada i jakie progi uruchamiają KKS?

Kodeks karny skarbowy rozróżnia wykroczenia skarbowe i przestępstwa skarbowe. Granica leży przy kwocie uszczuplenia: jeśli wartość uszczuplonej lub narażonej na uszczuplenie należności publicznoprawnej przekracza pięciokrotność minimalnego wynagrodzenia (w 2026 r. – 5 × 4 666 zł = 23 330 zł), czyn kwalifikuje się jako przestępstwo skarbowe. Poniżej tej kwoty – wykroczenie. Różnica jest zasadnicza: przestępstwo skarbowe grozi karą pozbawienia wolności, a skazanie wpisywane jest do Krajowego Rejestru Karnego.

Odpowiedzialność z KKS ponoszą osoby fizyczne, które faktycznie zajmowały się sprawami finansowymi podmiotu. Urząd Skarbowy i Urząd Celno-Skarbowy (KAS) sięgają po art. 9 § 3 KKS, który pozwala pociągnąć do odpowiedzialności osobę działającą w imieniu lub na rzecz podatnika – nawet bez formalnego tytułu prawnego. Oznacza to, że faktyczny zarządca spółki, prokurent lub główny księgowy mogą zostać oskarżeni niezależnie od tego, czy figurują w KRS.

Równolegle działa art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej: jeśli egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna, członkowie zarządu odpowiadają solidarnie za zaległości podatkowe całym swoim majątkiem osobistym. To odpowiedzialność cywilnoprawna – ale postępowanie karne skarbowe i podatkowe toczą się jednocześnie, wzajemnie się zasilając dowodowo.

W praktyce – wiele firm o tym zapomina – organy KAS wszczynają kontrolę podatkową, a następnie przekazują materiały do wydziału karnego skarbowego. Osoba, która składała wyjaśnienia jako strona kontroli, nagle staje się podejrzaną w postępowaniu przygotowawczym. Zeznania złożone bez pouczenia o prawie do odmowy mogą być użyte przeciwko niej.

Jakie działania podjąć natychmiast po wszczęciu postępowania?

Wszczęcie postępowania karnego skarbowego – czy to przez doręczenie postanowienia o przedstawieniu zarzutów, czy przez zatrzymanie – uruchamia bieg terminów procesowych. Obrońca musi przystąpić do sprawy najszybciej jak to możliwe. Każda zwłoka zawęża pole manewru.

Pierwszym krokiem jest analiza, czy spółka lub jej zarząd mogą skorzystać z czynnego żalu (art. 16 KKS). Instytucja ta wyłącza karalność, jeśli sprawca zawiadomi organ o popełnieniu czynu i uiści uszczuploną należność – zanim organ sam się o tym dowie. Termin jest bezwzględny: czynny żal złożony po wszczęciu postępowania przygotowawczego nie wywołuje skutku. Dlatego 30 dni od momentu, w którym zarząd dowiedział się o nieprawidłowości, to okno, którego nie wolno przegapić.

Drugim krokiem jest ocena sytuacji finansowej spółki pod kątem prawa restrukturyzacyjnego i upadłościowego. Jeśli spółka jest niewypłacalna lub zagrożona niewypłacalnością, art. 21 ust. 1 Prawa upadłościowego nakazuje złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości w ciągu 30 dni od powstania stanu niewypłacalności. Terminowe złożenie wniosku stanowi jedną z przesłanek uwolnienia się od odpowiedzialności z art. 299 § 1 k.s.h. – a pośrednio osłabia też tezę oskarżenia o działaniu na szkodę wierzycieli.

Warto rozważyć również uproszczone postępowanie układowe jako narzędzie restrukturyzacyjne. Jego otwarcie zawiesza egzekucję i może ograniczyć zakres szkody, którą organy ścigania przypisują zarządowi.

Lista działań do podjęcia w pierwszym tygodniu:

  • Zabezpieczenie dokumentacji finansowej i korespondencji z organami podatkowymi
  • Ocena możliwości złożenia czynnego żalu – przed upływem 30-dniowego okna
  • Weryfikacja, czy spółka spełnia przesłanki niewypłacalności z art. 11 ust. 1 Prawa upadłościowego
  • Ustanowienie obrońcy z wyboru – nie czekając na wyznaczenie z urzędu
  • Analiza, które osoby fizyczne mogą być objęte zarzutami na podstawie art. 9 § 3 KKS

Firma produkcyjna z Podkarpacia stanęła jesienią 2024 r. przed zarzutem uszczuplenia VAT na kwotę przekraczającą 180 000 zł. Dzięki szybkiemu złożeniu czynnego żalu i jednoczesnej spłacie zaległości postępowanie karne skarbowe zostało umorzone w ciągu 6 tygodni. Koszty obrony były wielokrotnie niższe niż potencjalna grzywna i koszty procesu.

Dla porównania – spółka IT z Trójmiasta, która zwlekała z reakcją przez ponad 60 dni, straciła możliwość skorzystania z czynnego żalu. Postępowanie przygotowawcze trwa do dziś, a prezes zarządu odpowiada z wolnej stopy.

Konkretna sytuacja Państwa firmy wymaga natychmiastowej oceny – zwłoka zamyka drogę do czynnego żalu i może prowadzić do nieodwracalnych skutków w postaci skazania i wpisu do KRK. Każdy dzień bez obrońcy to dzień, w którym organy ścigania budują sprawę bez kontrargumentów.

Jeśli Państwa spółka lub jej zarząd otrzymali postanowienie o przedstawieniu zarzutów z KKS, lub jeśli trwa kontrola KAS, która może przerodzić się w postępowanie karne skarbowe – przeprowadzimy analizę ekspozycji karnej, ocenimy możliwość czynnego żalu i skoordynujemy działania restrukturyzacyjne: info@kordeckipartners.com.

Często zadawane pytania

P: Czy złożenie wniosku restrukturyzacyjnego chroni zarząd przed odpowiedzialnością karną skarbową?

O: Restrukturyzacja nie wyłącza odpowiedzialności karnej skarbowej bezpośrednio. Jednak terminowe otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego – zgodnie z artykułem 21 ustęp 1 Prawa upadłościowego – ogranicza zakres szkody przypisywanej zarządowi i może osłabić tezę o działaniu na szkodę wierzycieli. Sąd karny bierze pod uwagę działania naprawcze podjęte przez zarząd.

P: Jakie są koszty obrony w sprawie karnej skarbowej i czy warto angażować adwokata na wczesnym etapie?

O: Koszty obrony zależą od stopnia skomplikowania sprawy i wartości uszczuplenia. W sprawach o przestępstwo skarbowe powyżej progu 23 330 zł (2026 r.) angażowanie obrońcy od pierwszego przesłuchania jest bezwzględnie uzasadnione. Honorarium adwokackie jest wielokrotnie niższe niż potencjalna grzywna, która w sprawach o uszczuplenie powyżej 100 000 zł może sięgać kilkuset tysięcy złotych.

P: Czy główny księgowy może zostać pociągnięty do odpowiedzialności zamiast – albo obok – prezesa zarządu?

O: Tak. Artykuł 9 paragraf 3 Kodeksu karnego skarbowego pozwala organom ścigania przypisać odpowiedzialność każdej osobie, która faktycznie zajmowała się sprawami finansowymi podatnika. Główny księgowy, dyrektor finansowy, a nawet zewnętrzne biuro rachunkowe mogą być objęci zarzutami równolegle z zarządem. Zakres odpowiedzialności zależy od zakresu faktycznych uprawnień i wiedzy danej osoby.

KORDECKI & Partners to kancelaria prawna z siedzibą w Warszawie i Krakowie, doradzająca klientom biznesowym w 30 jurysdykcjach. Zespół łączy doświadczenie w prawie polskim i międzynarodowym z praktycznym podejściem do restrukturyzacji, obrony karnej skarbowej i ochrony majątku zarządu. Pracujemy z polskimi przedsiębiorcami, inwestorami zagranicznymi i działami prawnymi korporacji. W sprawie Państwa sytuacji: info@kordeckipartners.com.

Zastrzeżenie: Niniejsza publikacja służy wyłącznie celom informacyjnym i nie stanowi porady prawnej. Informacje zawarte w materiale nie powinny być traktowane jako substytut profesjonalnej porady prawnej dostosowanej do konkretnych okoliczności. KORDECKI & Partners nie ponosi odpowiedzialności za działania podjęte lub zaniechane na podstawie treści tego materiału. W sprawie porady dotyczącej Państwa konkretnej sytuacji prosimy o kontakt: info@kordeckipartners.com.