Postępowanie karne skarbowe wszczęte przez urząd skarbowy lub Krajową Administrację Skarbową (KAS) to nie jest abstrakcyjne zagrożenie. Dla prezesa spółki z o.o., który nie złożył w terminie deklaracji VAT albo dopuścił do zaległości podatkowych, może oznaczać osobistą odpowiedzialność karną – niezależnie od kondycji finansowej firmy.

Kodeks karny skarbowy (k.k.s.) przewiduje odpowiedzialność karną za przestępstwa i wykroczenia skarbowe popełnione przez osoby działające w imieniu podatnika. Próg oddzielający wykroczenie skarbowe od przestępstwa skarbowego wynosi w 2026 roku pięciokrotność minimalnego wynagrodzenia – czyli około 21 000 zł. Postępowanie może zakończyć się grzywną, a w poważniejszych przypadkach – pozbawieniem wolności do 5 lat.

Poniżej wyjaśniamy, kto jest narażony na odpowiedzialność z k.k.s., jakie działania obronne warto podjąć natychmiast oraz jak powiązać obronę karną skarbową z procedurami restrukturyzacyjnymi i upadłościowymi.

Kto odpowiada z k.k.s. i kiedy zaczyna się ryzyko?

Odpowiedzialność karną skarbową ponosi osoba fizyczna, która faktycznie zajmuje się sprawami finansowymi podatnika. Nie chodzi wyłącznie o formalnego prezesa – KAS i prokuratura badają, kto realnie podejmował decyzje. Członek zarządu, prokurent, główna księgowa, a nawet pełnomocnik podatkowy mogą znaleźć się w kręgu podejrzanych.

Ryzyko materializuje się w kilku typowych sytuacjach. Najczęstsze to: niezłożenie deklaracji podatkowej w terminie, nieujawnienie podstawy opodatkowania, wystawienie lub posługiwanie się fakturą nierzetelną oraz uszczuplenie należności publicznoprawnej. Każda z tych sytuacji może uruchomić postępowanie – najpierw kontrolę KAS, potem postępowanie przygotowawcze prowadzone przez urząd celno-skarbowy lub prokuraturę.

Osobna kwestia to zbieg odpowiedzialności. Członek zarządu spółki z o.o. może jednocześnie odpowiadać za długi spółki wobec wierzycieli na podstawie art. 299 § 1 k.s.h., za zaległości podatkowe na podstawie art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej oraz karnie skarbowo z k.k.s. To trzy niezależne reżimy. Obrona w jednym postępowaniu nie chroni automatycznie w pozostałych.

Firma produkcyjna z Podkarpacia – jesień 2024 r. – dowiedziała się o wszczęciu postępowania karnego skarbowego wobec prezesa dopiero z zawiadomienia o przeszukaniu siedziby. Wcześniejsza kontrola KAS nie zakończyła się żadnym protokołem wskazującym na ryzyko karne. Zaskoczenie było całkowite.

Jakie działania obronne podjąć natychmiast po wszczęciu postępowania?

Pierwsze 30 dni od uzyskania informacji o postępowaniu decydują o możliwościach obrony. W tym czasie można skorzystać z instytucji czynnego żalu (art. 16 k.k.s.) – jeśli postępowanie nie zostało jeszcze formalnie wszczęte wobec konkretnej osoby. Skuteczny czynny żal wyłącza karalność. Warunki są ścisłe: ujawnienie czynu, uiszczenie uszczuplonej należności w całości, brak wcześniejszego zawiadomienia organów.

Gdy postępowanie już trwa, priorytetem jest analiza materiału dowodowego i statusu procesowego. Podejrzany ma prawo do odmowy składania wyjaśnień – i z tego prawa warto korzystać do czasu pełnego zapoznania się z aktami. Organy skarbowe często liczą na spontaniczne wyjaśnienia złożone przed ustanowieniem obrońcy.

Równolegle należy ocenić sytuację spółki pod kątem restrukturyzacji lub upadłości. Złożenie wniosku o otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego albo wniosku upadłościowego w terminie 30 dni od zaistnienia stanu niewypłacalności (art. 21 ust. 1 Prawa upadłościowego) może stanowić argument odciążający w postępowaniu karnym skarbowym. Pokazuje, że zarząd działał odpowiedzialnie, a nie ukrywał problemów. Szczegółowy opis etapów postępowania upadłościowego znajdą Państwo w naszym przewodniku po postępowaniu upadłościowym.

Spółka technologiczna z Mazowsza – wiosna 2025 r. – uniknęła skazania prezesa dzięki temu, że w ciągu 3 tygodni od wszczęcia postępowania karnego skarbowego złożyła wniosek o otwarcie przyspieszonego postępowania układowego. Sąd karny uwzględnił tę okoliczność jako dowód braku zamiaru uszczuplenia należności.

Lista działań do podjęcia w pierwszym miesiącu:

  • Ustalenie statusu procesowego – podejrzany, świadek czy osoba, której postępowanie nie dotyczy bezpośrednio
  • Weryfikacja, czy możliwy jest jeszcze czynny żal z art. 16 k.k.s.
  • Zabezpieczenie dokumentacji finansowej i korespondencji z organami podatkowymi
  • Ocena kondycji spółki pod kątem przesłanek restrukturyzacji lub upadłości
  • Ustanowienie obrońcy z wyboru przed pierwszym przesłuchaniem

Warto też sprawdzić, czy spółka posiada nieruchomości, które mogą być objęte zabezpieczeniem majątkowym w toku postępowania. Kwestie związane z nieruchomościami w kontekście postępowań sądowych omawia nasza praktyka nieruchomościowa.

Konkretna sytuacja Państwa spółki – zbieg odpowiedzialności z k.k.s., art. 299 k.s.h. i Ordynacji podatkowej – wymaga natychmiastowej oceny prawnej. Zwłoka zamyka drogę do czynnego żalu i ogranicza możliwości obrony w sposób nieodwracalny.

Jeśli Państwa spółka otrzymała zawiadomienie o wszczęciu postępowania karnego skarbowego lub trwa kontrola KAS z ryzykiem odpowiedzialności osobistej zarządu – przeprowadzimy analizę statusu procesowego, ocenimy możliwość czynnego żalu i skoordynujemy obronę ze ścieżką restrukturyzacyjną: info@kordeckipartners.com.

Często zadawane pytania

P: Czy złożenie wniosku o upadłość chroni przed odpowiedzialnością karną skarbową?

O: Złożenie wniosku upadłościowego w terminie 30 dni od zaistnienia stanu niewypłacalności, zgodnie z artykułem 21 ustęp 1 Prawa upadłościowego, nie wyłącza automatycznie odpowiedzialności karnej skarbowej. Może jednak stanowić istotny argument w obronie, wskazując na brak zamiaru uszczuplenia należności publicznoprawnej. Każdy przypadek wymaga indywidualnej oceny.

P: Jaki jest próg między wykroczeniem a przestępstwem skarbowym w 2026 roku?

O: Granicą jest pięciokrotność minimalnego wynagrodzenia za pracę, co w 2026 roku wynosi około 21 000 zł. Czyn, który powoduje uszczuplenie należności publicznoprawnej poniżej tego progu, kwalifikowany jest jako wykroczenie skarbowe. Powyżej progu mamy do czynienia z przestępstwem skarbowym, zagrożonym surowszymi sankcjami, w tym pozbawieniem wolności.

P: Czy główna księgowa może odpowiadać z k.k.s. zamiast prezesa zarządu?

O: Tak. Kodeks karny skarbowy przewiduje odpowiedzialność osoby, która faktycznie zajmuje się sprawami finansowymi podatnika – niezależnie od formalnej funkcji. Główna księgowa, prokurent lub pełnomocnik podatkowy mogą ponosić odpowiedzialność samodzielnie lub obok członków zarządu. Organy ścigania badają rzeczywisty podział obowiązków, a nie wyłącznie strukturę formalną.

KORDECKI & Partners to kancelaria prawna z siedzibą w Warszawie i Krakowie, doradzająca klientom biznesowym w 30 jurysdykcjach. Zespół łączy doświadczenie w prawie polskim i międzynarodowym z praktycznym podejściem do restrukturyzacji, obrony w sprawach karnych skarbowych i postępowań upadłościowych. Pracujemy z polskimi przedsiębiorcami, inwestorami zagranicznymi i działami prawnymi korporacji. W sprawie Państwa sytuacji: info@kordeckipartners.com.

Zastrzeżenie: Niniejsza publikacja służy wyłącznie celom informacyjnym i nie stanowi porady prawnej. Informacje zawarte w materiale nie powinny być traktowane jako substytut profesjonalnej porady prawnej dostosowanej do konkretnych okoliczności. KORDECKI & Partners nie ponosi odpowiedzialności za działania podjęte lub zaniechane na podstawie treści tego materiału. W sprawie porady dotyczącej Państwa konkretnej sytuacji prosimy o kontakt: info@kordeckipartners.com.