Firma z Mazowsza od trzech miesięcy nie reguluje zobowiązań wobec dostawców. Zarząd zwleka z decyzją, licząc na poprawę płynności. Tymczasem każdy kolejny dzień zwłoki zbliża członków zarządu do osobistej odpowiedzialności za długi spółki. Postępowanie upadłościowe ma ściśle określone etapy – i ściśle określone terminy, których przekroczenie bywa nieodwracalne.

Postępowanie upadłościowe w Polsce przebiega przez kilka obowiązkowych faz: złożenie wniosku, ogłoszenie upadłości przez sąd, wyznaczenie syndyka, likwidację masy upadłości i podział funduszów między wierzycieli. Podstawą prawną jest Prawo upadłościowe, a zarząd spółki z o.o. ma obowiązek złożenia wniosku w ciągu 30 dni od powstania stanu niewypłacalności – zgodnie z artykułem 21 ustęp 1 tej ustawy. Niedotrzymanie tego terminu otwiera wierzycielom drogę do osobistych roszczeń wobec członków zarządu.

Ten artykuł opisuje kolejne etapy postępowania upadłościowego – od momentu złożenia wniosku aż do jego zakończenia. Wskazujemy, gdzie najczęściej popełniane są błędy i jakie działania zarząd powinien podjąć natychmiast.

Kiedy zarząd musi złożyć wniosek o upadłość?

Obowiązek złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości powstaje z chwilą, gdy spółka staje się niewypłacalna. Prawo upadłościowe przewiduje dwa testy. Pierwszy – test płynności – uruchamia się, gdy spółka nie wykonuje wymagalnych zobowiązań pieniężnych przez ponad 3 miesiące (art. 11 ust. 1a). Drugi – test bilansowy – stosuje się, gdy zobowiązania przekraczają wartość aktywów przez ponad 24 miesiące (art. 11 ust. 2).

Od spełnienia któregokolwiek z tych warunków zarząd ma dokładnie 30 dni na złożenie wniosku do właściwego sądu rejonowego – wydziału gospodarczego. To twarda granica, nie termin instrukcyjny. Jej przekroczenie powoduje, że każdy wierzyciel może pozwać członka zarządu osobiście, na podstawie art. 299 § 1 k.s.h. Odpowiedzialność obejmuje całość długów spółki, nie tylko tę część, która powstała po terminie.

W praktyce – wiele zarządów odkrywa problem zbyt późno – bo nie monitoruje regularnie wskaźnika pokrycia zobowiązań. Dodatkowym ryzykiem jest odpowiedzialność podatkowa: zgodnie z art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej, członkowie zarządu odpowiadają solidarnie za zaległości podatkowe spółki, jeśli egzekucja z majątku spółki okazała się bezskuteczna. Urząd skarbowy i Zakład Ubezpieczeń Społecznych są w tej kolejce wierzycieli szczególnie aktywni.

Uważamy, że bezpieczniejszym rozwiązaniem jest wcześniejsze rozważenie restrukturyzacji – dostępnej już w fazie zagrożenia niewypłacalnością, zgodnie z art. 3 ust. 1 Prawa restrukturyzacyjnego. Restrukturyzacja daje zarządowi więcej czasu i chroni przed osobistą odpowiedzialnością.

Jakie są etapy postępowania po ogłoszeniu upadłości?

Po złożeniu wniosku sąd rejonowy – wydział gospodarczy ds. upadłościowych – bada, czy dłużnik spełnia przesłanki ogłoszenia upadłości. Postanowienie zapada zwykle w ciągu kilku tygodni, choć przy skomplikowanych sprawach termin ten może się wydłużyć. Z chwilą ogłoszenia upadłości zarząd traci prawo zarządu majątkiem spółki – przejmuje je syndyk wyznaczony przez sąd.

Postępowanie po ogłoszeniu upadłości obejmuje cztery główne fazy:

  • Sporządzenie listy wierzytelności – wierzyciele zgłaszają swoje roszczenia w terminie wskazanym w postanowieniu (zazwyczaj 30 dni od obwieszczenia w Monitorze Sądowym i Gospodarczym).
  • Inwentaryzacja i wycena masy upadłości – syndyk ustala, co wchodzi w skład majątku dłużnika i jaka jest jego wartość rynkowa.
  • Likwidacja masy upadłości – sprzedaż aktywów, najczęściej w drodze przetargu lub aukcji; alternatywnie możliwe jest zastosowanie procedury pre-pack, czyli przygotowanej likwidacji z wcześniej wybranym nabywcą.
  • Podział funduszów – syndyk sporządza plan podziału i przekazuje środki wierzycielom według ustawowej kolejności zaspokojenia.

Procedura pre-pack zasługuje na osobną uwagę. Pozwala ona na sprzedaż przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części w trybie przyspieszonym – nabywca jest wskazany już we wniosku o ogłoszenie upadłości. Dla wierzycieli oznacza to wyższą cenę sprzedaży i krótszy czas postępowania. Dla właściciela – możliwość zachowania ciągłości działalności pod nową strukturą prawną.

Spółka IT z Małopolski skorzystała z pre-packu jesienią 2024 r. Dzięki wcześniejszemu przygotowaniu dokumentacji i wskazaniu nabywcy, postępowanie zakończyło się w ciągu 4 miesięcy – zamiast standardowych 18–24 miesięcy. Wierzyciele odzyskali około 70% należności, co przy klasycznej likwidacji byłoby trudne do osiągnięcia.

Całe postępowanie upadłościowe trwa przeciętnie od 12 do 36 miesięcy, zależnie od wielkości masy upadłości i liczby wierzycieli. Sprawy z udziałem nieruchomości lub spornych wierzytelności wydłużają się znacząco. Szczegółowe informacje o tym, jak ubezpieczenie D&O chroni zarząd w trakcie postępowania, omawiamy w osobnym materiale.

Co zarząd powinien zrobić natychmiast?

Czas działa przeciwko zarządowi. Każdy tydzień zwłoki po przekroczeniu 30-dniowego terminu zwiększa zakres osobistej odpowiedzialności. Działania, które należy podjąć bez zwłoki, to:

  • Przeprowadzenie testu płynności i testu bilansowego – najlepiej z pomocą doradcy restrukturyzacyjnego lub prawnika.
  • Ocena, czy możliwe jest jeszcze postępowanie restrukturyzacyjne zamiast upadłościowego – restrukturyzacja chroni zarząd i daje szansę na kontynuację działalności.
  • Zabezpieczenie dokumentacji finansowej i korespondencji z wierzycielami – syndyk i sąd będą jej wymagać.
  • Weryfikacja, czy spółka nie narusza przepisów o ochronie danych osobowych – kwestię tę omawiamy szerzej w materiale o audycie RODO w polskich firmach, bo błędy compliance mogą komplikować postępowanie.

Producent z Podkarpacia zgłosił się do kancelarii latem 2024 r. – już po upływie 30-dniowego terminu. Analiza wykazała, że istniały przesłanki do złożenia wniosku o restrukturyzację dwa miesiące wcześniej. Ostatecznie zarząd stanął przed ryzykiem osobistej odpowiedzialności za zaległości wobec ZUS przekraczające 800 000 PLN.

Odpowiedzialność osobista zarządu jest nieodwracalna w tym sensie, że wierzyciel, który uzyska tytuł wykonawczy, może skierować egzekucję do majątku prywatnego członka zarządu – jego rachunków bankowych, nieruchomości, wynagrodzenia. Trzy ustawowe przesłanki zwolnienia z odpowiedzialności (terminowy wniosek, skuteczna restrukturyzacja, brak szkody wierzyciela) są trudne do wykazania po fakcie.

Konkretna sytuacja Państwa spółki wymaga indywidualnej oceny – zarówno co do momentu powstania stanu niewypłacalności, jak i dostępnych instrumentów ochrony zarządu. Zwłoka w tej ocenie może zamknąć drogę do restrukturyzacji i otworzyć drogę do roszczeń osobistych.

Jeśli Państwa spółka nie reguluje zobowiązań od ponad 3 miesięcy lub zobowiązania przekraczają wartość aktywów – przeprowadzimy analizę prawną sytuacji, ocenimy termin powstania stanu niewypłacalności i wskażemy dostępne ścieżki ochrony: info@kordeckipartners.com.

Często zadawane pytania

P: Czy złożenie wniosku o upadłość przez wierzyciela chroni zarząd przed odpowiedzialnością z artykułu 299 k.s.h.?

O: Nie. Ochrona przysługuje wyłącznie wtedy, gdy to zarząd złożył wniosek we właściwym czasie – czyli w ciągu 30 dni od powstania stanu niewypłacalności. Wniosek złożony przez wierzyciela po tym terminie nie zwalnia zarządu z odpowiedzialności. Sąd ocenia moment, w którym zarząd powinien był działać, a nie moment, w którym faktycznie złożono wniosek.

P: Ile kosztuje postępowanie upadłościowe i kto ponosi te koszty?

O: Opłata sądowa od wniosku o ogłoszenie upadłości wynosi 1 000 PLN. Koszty postępowania – wynagrodzenie syndyka, biegłych, ogłoszenia – pokrywane są z masy upadłości. Jeśli masa jest niewystarczająca, sąd może oddalić wniosek o ogłoszenie upadłości z uwagi na brak środków na pokrycie kosztów postępowania. W takim przypadku warto rozważyć wcześniejsze zabezpieczenie środków na ten cel.

P: Czy po ogłoszeniu upadłości można jeszcze przejść na restrukturyzację?

O: Co do zasady – nie. Po ogłoszeniu upadłości postępowanie toczy się według przepisów Prawa upadłościowego. Przejście na restrukturyzację jest możliwe wyłącznie przed ogłoszeniem upadłości. Dlatego ocena sytuacji spółki i wybór właściwej ścieżki muszą nastąpić jak najwcześniej – najlepiej już przy pierwszych sygnałach problemów z płynnością, a nie po wyczerpaniu wszystkich opcji.

KORDECKI & Partners to kancelaria prawna z siedzibą w Warszawie i Krakowie, doradzająca klientom biznesowym w 30 jurysdykcjach. Zespół łączy doświadczenie w prawie polskim i międzynarodowym z praktycznym podejściem do restrukturyzacji i postępowań upadłościowych. Pracujemy z polskimi przedsiębiorcami, inwestorami zagranicznymi i działami prawnymi korporacji. W sprawie Państwa sytuacji: info@kordeckipartners.com.

Zastrzeżenie: Niniejsza publikacja służy wyłącznie celom informacyjnym i nie stanowi porady prawnej. Informacje zawarte w materiale nie powinny być traktowane jako substytut profesjonalnej porady prawnej dostosowanej do konkretnych okoliczności. KORDECKI & Partners nie ponosi odpowiedzialności za działania podjęte lub zaniechane na podstawie treści tego materiału. W sprawie porady dotyczącej Państwa konkretnej sytuacji prosimy o kontakt: info@kordeckipartners.com.