Spółka produkcyjna z Mazowsza – anonimizowana na potrzeby tej analizy – przez kilkanaście miesięcy radziła sobie z rosnącymi kosztami energii i opóźnieniami w łańcuchu dostaw. Zarząd zwlekał z decyzją. Kiedy trafił do nas, spółka miała 38 dni do utraty płynności. Nie musiało tak być.

Prawo restrukturyzacyjne przewiduje cztery tryby postępowania: postępowanie o zatwierdzenie układu, przyspieszone postępowanie układowe, postępowanie układowe i postępowanie sanacyjne. Każdy tryb jest dostępny dla dłużnika zagrożonego niewypłacalnością – zgodnie z artykułem 3 ustęp 1 ustawy Prawo restrukturyzacyjne – co oznacza, że nie trzeba czekać na faktyczną utratę płynności. Kluczowy jest czas: wniosek złożony w odpowiednim momencie chroni zarząd przed odpowiedzialnością osobistą z artykułu 299 paragrafu 1 k.s.h.

Poniżej przedstawiamy cztery etapy tej konkretnej sprawy: tło, wybór trybu, przebieg postępowania i wnioski, które można zastosować w innych firmach. To studium przypadku pokazuje, jak złożoność procedury można przekuć w przewagę – o ile działa się przed terminem 30 dni wynikającym z art. 21 ust. 1 Prawa upadłościowego.

Tło sprawy – dlaczego zarząd czekał za długo?

Spółka zatrudniała 140 osób. Produkowała komponenty metalowe dla branży motoryzacyjnej. Kluczowy odbiorca – firma z Niemiec – zredukował zamówienia o 60% w ciągu jednego kwartału. Przychody spadły gwałtownie, a zobowiązania wobec dostawców zaczęły narastać.

Zarząd przez kilka miesięcy finansował działalność kredytem kupieckim. Liczył na powrót zamówień. W praktyce – wiele firm o tym zapomina – zagrożenie niewypłacalnością pojawia się znacznie wcześniej, niż wykazuje to bilans. Zgodnie z art. 11 ust. 1a Prawa upadłościowego, już trzymiesięczne opóźnienie w spłacie zobowiązań tworzy domniemanie niewypłacalności. Spółka zbliżała się do tej granicy.

Dodatkowym ryzykiem była odpowiedzialność podatkowa. Na podstawie art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej, członkowie zarządu odpowiadają osobiście za zaległości podatkowe spółki, gdy egzekucja z jej majątku okaże się bezskuteczna. Urząd skarbowy prowadził już czynności sprawdzające. Czas działał przeciwko zarządowi.

Firma skontaktowała się z nami po tym, jak bank odmówił kolejnej linii kredytowej. To typowy moment – zbyt późny, ale jeszcze nie za późny. Mieliśmy 38 dni roboczych do momentu, w którym zarząd musiałby złożyć wniosek o upadłość lub ryzykować osobistą odpowiedzialnością z art. 299 § 1 k.s.h.

Jak wybrać właściwy tryb spośród czterech dostępnych?

Wybór trybu restrukturyzacji zależy od trzech zmiennych: skali zadłużenia, liczby wierzycieli oraz tego, czy spółka potrzebuje ochrony sądowej natychmiast. Każdy tryb ma inny próg wejścia i inne koszty czasowe.

Cztery dostępne ścieżki różnią się fundamentalnie:

  • Postępowanie o zatwierdzenie układu – pozasądowe, bez automatycznej ochrony przed egzekucją, odpowiednie gdy wierzyciele są skłonni do negocjacji
  • Przyspieszone postępowanie układowe – sądowe, ochrona przed egzekucją od dnia otwarcia, sporne wierzytelności do 15% całości
  • Postępowanie układowe – gdy sporne wierzytelności przekraczają 15%, dłuższy czas trwania
  • Postępowanie sanacyjne – najszersze uprawnienia restrukturyzacyjne, możliwość rozwiązania umów, ale zarząd traci część kontroli nad spółką

W analizowanej sprawie sporne wierzytelności stanowiły około 8% całości. To otwierało drogę do przyspieszonego postępowania układowego. Kluczowa zaleta: ochrona przed egzekucją wchodzi w życie z dniem wydania postanowienia o otwarciu postępowania. Dla spółki zagrożonej komornikiem to różnica między przetrwaniem a likwidacją.

Odrzuciliśmy postępowanie sanacyjne – mimo jego elastyczności – ponieważ spółka miała stabilny rdzeń operacyjny. Zarząd chciał zachować kontrolę. Postępowanie sanacyjne powierza zarząd majątkiem zarządcy. W tym przypadku byłoby to zbędne ryzyko.

Dla porównania: firma IT z Małopolski, którą obsługiwaliśmy latem 2024 r., wybrała postępowanie o zatwierdzenie układu. Miała czterech wierzycieli i żadnych spornych wierzytelności. Cały proces zamknął się w 90 dni bez udziału sądu w fazie negocjacji. Dwa różne tryby, dwa różne rezultaty – oba prawidłowe dla swoich okoliczności.

Przebieg postępowania – od wniosku do zatwierdzenia układu

Złożenie wniosku o otwarcie przyspieszonego postępowania układowego zajęło nam 11 dni roboczych od pierwszego spotkania. To możliwe, gdy dokumentacja finansowa jest kompletna. Sąd wydał postanowienie o otwarciu postępowania w ciągu kolejnych 14 dni. Łącznie: 25 dni od momentu zlecenia do uzyskania ochrony.

Nadzorca sądowy – wyznaczony przez sąd – przystąpił do weryfikacji listy wierzytelności. Spółka miała 47 wierzycieli. Największym był bank z wierzytelnością stanowiącą 34% całości zadłużenia. Bez jego zgody układ nie przeszedłby – wymagana większość to 2/3 sumy wierzytelności głosujących wierzycieli.

Negocjacje z bankiem trwały trzy tygodnie. Bank zgodził się na konwersję części długu na udziały i rozłożenie pozostałości na 48 rat. Pozostali wierzyciele zaakceptowali redukcję o 30% i spłatę w ciągu 36 miesięcy. Zgromadzenie wierzycieli odbyło się w 87. dniu od otwarcia postępowania.

Układ zatwierdzono prawomocnie po 4 miesiącach od złożenia wniosku. Spółka zachowała 140 miejsc pracy. Zarząd uniknął odpowiedzialności osobistej. Więcej o samych trybach restrukturyzacji zapobiegawczej znajdą Państwo w naszym przewodniku, który omawia każde postępowanie krok po kroku.

Warto odnotować jeden szczegół proceduralny. Równolegle prowadziliśmy analizę due diligence środowiskowego nieruchomości zakładu produkcyjnego – spółka planowała zbycie jednej z hal jako element finansowania układu. Analiza środowiskowa wpłynęła na wycenę i ostatecznie zdecydowała o tym, że hala nie weszła do masy układowej.

Jakie wnioski wyciągnąć z tej sprawy?

Trzy lekcje z tej sprawy mają zastosowanie w każdej firmie zagrożonej niewypłacalnością. Pierwsza: czas zgłoszenia decyduje o dostępnych opcjach. Zarząd, który czeka na pewność kryzysu, traci najlepsze tryby restrukturyzacji. Zagrożenie niewypłacalnością – nie sama niewypłacalność – jest wystarczającą przesłanką do otwarcia postępowania zgodnie z art. 3 ust. 1 Prawa restrukturyzacyjnego.

Druga lekcja: wybór trybu to decyzja strategiczna, nie techniczna. Postępowanie sanacyjne daje największe narzędzia, ale odbiera zarządowi kontrolę. Przyspieszone postępowanie układowe chroni szybko, ale wymaga niskiego udziału spornych wierzytelności. Ocena tych parametrów powinna nastąpić w ciągu pierwszych 48 godzin od decyzji o restrukturyzacji.

Trzecia lekcja dotyczy odpowiedzialności osobistej. Art. 299 § 1 k.s.h. i art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej to realne zagrożenie dla każdego członka zarządu, który zwleka ze złożeniem wniosku. Obrona z art. 299 § 2 k.s.h. – terminowe złożenie wniosku o upadłość lub otwarcie restrukturyzacji – jest dostępna tylko wtedy, gdy zarząd działa przed upływem 30-dniowego terminu z art. 21 ust. 1 Prawa upadłościowego.

Przygotuj te dokumenty przed pierwszym spotkaniem z doradcą restrukturyzacyjnym:

  • lista wierzycieli z kwotami i datami wymagalności
  • bilans i rachunek wyników za ostatnie 12 miesięcy
  • harmonogram zobowiązań na najbliższe 6 miesięcy
  • umowy z kluczowymi kontrahentami i kredytodawcami
  • dokumentacja spornych wierzytelności (jeśli istnieją)

Konkretna sytuacja Państwa spółki wymaga indywidualnej oceny trybu i terminu działania. Zwłoka w wyborze właściwego postępowania może nieodwracalnie zamknąć dostęp do ochrony przed egzekucją i osobistej tarczy dla zarządu.

Jeśli Państwa spółka wykazuje opóźnienia w spłacie zobowiązań przekraczające 60 dni lub przychody spadły o więcej niż 30% rok do roku – przeprowadzimy wstępną ocenę trybu restrukturyzacji, analizę ryzyka osobistego zarządu i harmonogram działań: info@kordeckipartners.com.

Często zadawane pytania

P: Czy restrukturyzacja zapobiegawcza jest dostępna, gdy spółka jest już niewypłacalna?

O: Tak. Artykuł 3 ustęp 1 ustawy Prawo restrukturyzacyjne dopuszcza otwarcie każdego z czterech trybów zarówno wobec dłużnika zagrożonego niewypłacalnością, jak i już niewypłacalnego. Różnica polega na tym, że przy stwierdzonej niewypłacalności zarząd musi działać wyjątkowo szybko – termin 30 dni z artykułu 21 ustęp 1 Prawa upadłościowego biegnie od momentu zaistnienia stanu niewypłacalności, a nie od złożenia wniosku.

P: Ile kosztuje przyspieszone postępowanie układowe i jak długo trwa?

O: Koszty sądowe to zazwyczaj kilka tysięcy złotych opłaty wstępnej, ale głównym kosztem jest wynagrodzenie nadzorcy sądowego – zależne od wielkości masy układowej. W sprawach średnich spółek (zobowiązania od 5 do 50 mln zł) całkowity koszt postępowania mieści się zwykle w przedziale od 80 000 do 250 000 zł. Czas trwania: od 3 do 6 miesięcy od otwarcia do zatwierdzenia układu przy sprawnym przebiegu.

P: Czy zarząd zachowuje kontrolę nad spółką w trakcie restrukturyzacji?

O: W przyśpieszonym postępowaniu układowym i postępowaniu układowym zarząd co do zasady zachowuje prawo do zarządzania spółką – pod nadzorem nadzorcy sądowego. Czynności przekraczające zwykły zarząd wymagają zgody nadzorcy. Dopiero postępowanie sanacyjne powierza zarząd majątkiem zarządcy, co oznacza faktyczne odsunięcie dotychczasowego zarządu od decyzji operacyjnych.

KORDECKI & Partners to kancelaria prawna z siedzibą w Warszawie i Krakowie, doradzająca klientom biznesowym w 30 jurysdykcjach. Zespół łączy doświadczenie w prawie polskim i międzynarodowym z praktycznym podejściem do restrukturyzacji, prawa upadłościowego i ochrony zarządu przed odpowiedzialnością osobistą. Pracujemy z polskimi przedsiębiorcami, inwestorami zagranicznymi i działami prawnymi korporacji. W sprawie Państwa sytuacji: info@kordeckipartners.com.

Zastrzeżenie: Niniejsza publikacja służy wyłącznie celom informacyjnym i nie stanowi porady prawnej. Informacje zawarte w materiale nie powinny być traktowane jako substytut profesjonalnej porady prawnej dostosowanej do konkretnych okoliczności. KORDECKI & Partners nie ponosi odpowiedzialności za działania podjęte lub zaniechane na podstawie treści tego materiału. W sprawie porady dotyczącej Państwa konkretnej sytuacji prosimy o kontakt: info@kordeckipartners.com.