Spółka z siedzibą w Polsce chce połączyć się z podmiotem z Niemiec lub Niderlandów. Na papierze procedura wydaje się prosta. W praktyce – wiele firm odkrywa dopiero w połowie procesu, że dyrektywa UE o mobilności spółek zmieniła zasady gry w sposób, który wymaga przygotowania na długo przed złożeniem pierwszego wniosku do KRS.

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/2121 o mobilności transgranicznej spółek – wdrożona do polskiego prawa handlowego – wprowadza ujednoliconą procedurę transgranicznego połączenia, podziału i przekształcenia spółek kapitałowych w UE. Dotyczy przede wszystkim spółek z o.o. i spółek akcyjnych. Kluczowym terminem operacyjnym jest uzyskanie zaświadczenia o zgodności z prawem krajowym, bez którego rejestracja w państwie docelowym jest niemożliwa.

Ten alert wyjaśnia, co się zmieniło, kogo dotyczą nowe przepisy i jakie działania należy podjąć natychmiast – zanim transakcja M&A Polska wejdzie w fazę realizacji.

Co zmieniła dyrektywa UE o mobilności transgranicznej spółek?

Dyrektywa 2019/2121 zastąpiła fragmentaryczne regulacje krajowe jednolitym schematem proceduralnym. Obowiązuje we wszystkich państwach członkowskich UE. Polska implementowała ją przez nowelizację Kodeksu spółek handlowych – k.s.h. – w zakresie przepisów o połączeniach transgranicznych.

Najważniejsza zmiana to obowiązkowa kontrola antyabuzywna. KRS – lub inny właściwy organ rejestrowy – bada teraz, czy transgraniczne połączenie nie służy wyłącznie obejściu prawa podatkowego, ochrony wierzycieli lub praw pracowniczych. Kontrola może trwać do 3 miesięcy od złożenia kompletnego wniosku. To istotna nowość w porównaniu z poprzednim stanem prawnym.

Drugim filarem jest wzmocniona ochrona wspólników mniejszościowych. Każdy wspólnik sp. z o.o., który głosował przeciwko uchwale o połączeniu, może żądać odkupu udziałów po cenie rynkowej. Termin na złożenie takiego żądania wynosi 1 miesiąc od dnia podjęcia uchwały. W praktyce oznacza to konieczność przeprowadzenia rzetelnej wyceny przed głosowaniem – nie po nim.

Trzecia zmiana dotyczy ochrony wierzycieli. Wierzyciele, których wierzytelności powstały przed ogłoszeniem planu połączenia, mogą w ciągu 3 miesięcy od ogłoszenia żądać ustanowienia zabezpieczenia. Zarząd musi uwzględnić ten scenariusz w harmonogramie transakcji – pominięcie tego etapu skutkuje odpowiedzialnością osobistą na podstawie art. 299 § 1 k.s.h.

Warto też pamiętać o wymogach informacyjnych wobec pracowników. Plan połączenia musi zawierać szczegółowy opis skutków dla zatrudnienia. Związki zawodowe i rady pracowników mają prawo do opinii – a brak konsultacji może zablokować całą procedurę na etapie zaświadczenia.

Dla spółek prowadzących due diligence przed transakcją: nowe przepisy wydłużają minimalny czas realizacji połączenia transgranicznego do około 4–6 miesięcy w wariancie bezproblemowym. Przy komplikacjach proceduralnych – nawet do 12 miesięcy.

Konkretna sytuacja Państwa spółki może wymagać oceny, czy planowana struktura nie uruchomi kontroli antyabuzywnej – a to ryzyko, które trudno odwrócić po złożeniu wniosku do KRS.

Jeśli Państwa spółka planuje transgraniczne połączenie lub jest stroną transakcji M&A z elementem zagranicznym – przeprowadzimy analizę ryzyka proceduralnego i przygotujemy plan działania: info@kordeckipartners.com.

Kogo dotyczą nowe przepisy i jakie działania podjąć natychmiast?

Nowe przepisy dotyczą każdej spółki kapitałowej zarejestrowanej w Polsce – sp. z o.o. i S.A. – która uczestniczy w transgranicznym połączeniu z podmiotem z innego państwa UE. Minimalny kapitał zakładowy sp. z o.o. wynosi 5 000 PLN zgodnie z art. 154 § 1 k.s.h., ale próg ten nie ma znaczenia dla kwalifikacji do procedury transgranicznej – liczy się forma prawna, nie wielkość kapitału.

Szczególną uwagę powinny zwrócić trzy grupy podmiotów. Pierwsza to spółki przejmujące z siedzibą w Polsce, które będą musiały uzyskać zaświadczenie od polskiego KRS. Druga to spółki przejmowane, które – mimo że znikają po połączeniu – muszą wypełnić obowiązki informacyjne wobec wspólników i pracowników. Trzecia to holdingi restrukturyzujące struktury wewnątrzgrupowe: dyrektywa obejmuje również połączenia między spółkami powiązanymi.

Umowa wspólników – o ile istnieje – powinna zostać przeanalizowana przed uruchomieniem procedury. Klauzule drag-along, tag-along oraz prawa pierwszeństwa mogą kolidować z ustawowym prawem odkupu udziałów przez wspólników mniejszościowych. Konfliktu nie da się rozwiązać po podjęciu uchwały.

Lista działań, które należy podjąć przed złożeniem wniosku do KRS:

  • Przeprowadzenie due diligence obu spółek – ze szczególnym uwzględnieniem zobowiązań pracowniczych i podatkowych
  • Weryfikacja umowy wspólników pod kątem klauzul blokujących lub modyfikujących prawo odkupu
  • Zlecenie wyceny udziałów – niezbędnej dla wspólników mniejszościowych i wierzycieli
  • Przygotowanie planu połączenia z opisem skutków dla pracowników i wierzycieli
  • Zaplanowanie konsultacji ze związkami zawodowymi lub radą pracowników – minimum 30 dni przed głosowaniem

Spółki z grupy, które rozważają postępowanie restrukturyzacyjne lub upadłościowe równolegle z połączeniem transgranicznym, powinny wiedzieć, że otwarcie postępowania upadłościowego wobec jednej ze spółek uczestniczących zawiesza procedurę połączenia. To ryzyko nieodwracalne – dlatego sekwencja działań ma tu znaczenie absolutne.

Dla inwestorów zagranicznych wchodzących na rynek polski: procedura połączenia transgranicznego jest niezależna od ogólnych zasad zakładania spółki w Polsce. Jeśli planują Państwo strukturę holdingową od podstaw, pomocny będzie przewodnik krok po kroku dotyczący zakładania firmy w Polsce – jako punkt wyjścia przed analizą opcji transgranicznej.

Przy zawieraniu umów między sp. z o.o. a jej członkiem zarządu w trakcie procesu połączenia obowiązuje art. 210 § 1 k.s.h. – spółkę reprezentuje wówczas rada nadzorcza lub pełnomocnik powołany uchwałą zgromadzenia wspólników. Pominięcie tego wymogu prowadzi do nieważności czynności prawnej. W praktyce – wiele firm o tym zapomina właśnie przy podpisywaniu dokumentów transakcyjnych.

Konkretna sytuacja Państwa firmy wymaga oceny, czy struktura połączenia nie narazi zarządu na odpowiedzialność osobistą wobec wierzycieli lub pracowników – a konsekwencje takiego naruszenia są nieodwracalne.

Jeśli Państwa spółka uczestniczy w transgranicznym połączeniu lub planuje restrukturyzację wewnątrzgrupową z elementem unijnym – przeprowadzimy pełną analizę proceduralną, przygotujemy plan połączenia i będziemy reprezentować spółkę przed KRS: info@kordeckipartners.com.

Często zadawane pytania

P: Jak długo trwa transgraniczne połączenie spółek po wdrożeniu dyrektywy?

O: Minimalny czas realizacji wynosi około 4–6 miesięcy w wariancie bezproblemowym. Kontrola antyabuzywna przez KRS może trwać do 3 miesięcy. Jeśli organ rejestrowy stwierdzi ryzyko nadużycia, może odmówić wydania zaświadczenia – co praktycznie blokuje całą transakcję. Przy złożonych strukturach holdingowych należy planować co najmniej 9–12 miesięcy.

P: Czy dyrektywa o mobilności dotyczy również połączeń wewnątrzgrupowych między spółkami powiązanymi?

O: Tak – dyrektywa 2019/2121 obejmuje wszystkie transgraniczne połączenia spółek kapitałowych w UE, niezależnie od tego, czy łączące się podmioty są ze sobą powiązane kapitałowo. Powszechne przekonanie, że połączenia wewnątrzgrupowe podlegają uproszczonej procedurze, jest błędne. Obowiązki informacyjne wobec pracowników i wierzycieli obowiązują w pełnym zakresie.

P: Co grozi zarządowi, jeśli nie dopełni obowiązków wobec wierzycieli przy połączeniu transgranicznym?

O: Jeśli wierzyciel poniesie szkodę wskutek pominięcia procedury zabezpieczenia, zarząd może odpowiadać osobiście na podstawie artykułu 299 paragraf 1 Kodeksu spółek handlowych – solidarnie za zobowiązania spółki, gdy egzekucja z jej majątku okaże się bezskuteczna. Odpowiedzialność ta jest osobista i nieograniczona kwotowo. Jedyną skuteczną obroną jest wykazanie, że wierzyciel nie poniósł szkody.

KORDECKI & Partners to kancelaria prawna z siedzibą w Warszawie i Krakowie, doradzająca klientom biznesowym w 30 jurysdykcjach. Zespół łączy doświadczenie w prawie polskim i międzynarodowym z praktycznym podejściem do transakcji M&A, połączeń transgranicznych i restrukturyzacji korporacyjnych. Pracujemy z polskimi przedsiębiorcami, inwestorami zagranicznymi i działami prawnymi korporacji. W sprawie Państwa sytuacji: info@kordeckipartners.com.

Zastrzeżenie: Niniejsza publikacja służy wyłącznie celom informacyjnym i nie stanowi porady prawnej. Informacje zawarte w materiale nie powinny być traktowane jako substytut profesjonalnej porady prawnej dostosowanej do konkretnych okoliczności. KORDECKI & Partners nie ponosi odpowiedzialności za działania podjęte lub zaniechane na podstawie treści tego materiału. W sprawie porady dotyczącej Państwa konkretnej sytuacji prosimy o kontakt: info@kordeckipartners.com.