Firma produkcyjna z Mazowsza dostaje wypowiedzenie głównego kontraktu. Zarząd ma dwa tygodnie na decyzję: sprzedać przedsiębiorstwo w sposób kontrolowany albo wejść w klasyczną upadłość i patrzeć, jak wartość aktywów topnieje w oczach wierzycieli. Pre-pack – czyli przygotowana likwidacja – pozwala zachować tę wartość. Pytanie brzmi: czy Państwa spółka zdąży z przygotowaniem, zanim okno się zamknie.

Pre-pack (przygotowana likwidacja) to procedura upadłościowa uregulowana w art. 56a–56h Prawa upadłościowego, która umożliwia sprzedaż przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części z chwilą ogłoszenia upadłości. Sąd zatwierdza transakcję jednocześnie z postanowieniem o upadłości. Całość procesu – od złożenia wniosku do zawarcia umowy sprzedaży – może zamknąć się w 3–6 miesięcy, a nabywca przejmuje aktywa wolne od długów upadłego.

Poniżej omawiamy kolejno: podstawy prawne i warunki dopuszczalności, harmonogram krok po kroku, pułapki, na które warto być gotowym, wymiar transgraniczny oraz listę kontrolną dla zarządu rozważającego pre-pack jako narzędzie wyjścia z kryzysu.

Na czym polega pre-pack i kiedy jest dopuszczalny?

Pre-pack łączy dwie funkcje w jednym postępowaniu. Po pierwsze, chroni wartość operacyjną przedsiębiorstwa – pracownicy, kontrakty i relacje z klientami nie giną w wielomiesięcznym zarządzie masy upadłości. Po drugie, daje wierzycielom wyższe zaspokojenie niż likwidacja prowadzona przez syndyka od zera. Sąd Rejonowy właściwy dla siedziby dłużnika rozpatruje wniosek łącznie z wnioskiem o ogłoszenie upadłości.

Warunki dopuszczalności są trzy. Wniosek musi złożyć dłużnik lub wierzyciel uprawniony do złożenia wniosku o upadłość. Do wniosku należy dołączyć opis i oszacowanie składnika majątkowego sporządzone przez biegłego. Wreszcie, cena zaproponowana przez potencjalnego nabywcę nie może być niższa od wartości rynkowej ustalonej przez biegłego – chyba że zostanie wykazane, iż nikt inny nie zapłaci więcej.

W praktyce – wiele firm o tym zapomina – pre-pack wymaga przygotowania przed złożeniem wniosku. Oznacza to wstępne negocjacje z nabywcą, zamówienie wyceny i skompletowanie dokumentacji, zanim sprawa trafi do sądu. Czas działa przeciwko zarządowi: jeśli spółka jest już niewypłacalna w rozumieniu art. 11 ust. 1 Prawa upadłościowego, termin 30 dni na złożenie wniosku o upadłość z art. 21 ust. 1 biegnie bez przerwy.

Trzy sytuacje, w których pre-pack sprawdza się najlepiej:

  • przedsiębiorstwo ma wartościowe aktywa operacyjne, ale przytłaczające zobowiązania finansowe
  • istnieje konkretny nabywca strategiczny lub branżowy gotowy przejąć biznes jako całość
  • zachowanie ciągłości operacyjnej jest warunkiem utrzymania wartości (np. kontrakty długoterminowe, licencje, personel kluczowy)

Organ zatwierdzający transakcję to sąd upadłościowy – w praktyce wydziały gospodarcze sądów rejonowych w Warszawie, Krakowie, Poznaniu i Wrocławiu mają największe doświadczenie w tej procedurze. KRS odnotowuje zmianę właściciela po zawarciu umowy sprzedaży, a KAS weryfikuje rozliczenia podatkowe zbywcy. Warto pamiętać, że syndyk wyznaczony przez sąd ma obowiązek zawrzeć umowę sprzedaży w terminie 30 dni od ogłoszenia upadłości – jeśli tego nie zrobi, transakcja odpada.

Jak wygląda harmonogram pre-packu krok po kroku?

Harmonogram pre-packu dzieli się na trzy fazy: przygotowawczą (przed sądem), sądową (postępowanie) i transakcyjną (po ogłoszeniu upadłości). Każda faza ma twarde terminy. Przekroczenie któregokolwiek z nich może oznaczać utratę nabywcy lub odmowę zatwierdzenia przez sąd – a to zamknięcie drogi do kontrolowanego wyjścia.

Faza 1 – Przygotowanie (4–12 tygodni przed złożeniem wniosku). Zarząd identyfikuje potencjalnych nabywców i prowadzi wstępne negocjacje. Równolegle zamawia wycenę biegłego – w praktyce trwa to 3–6 tygodni. Kancelaria przygotowuje projekt umowy sprzedaży i komplet dokumentów do wniosku. Na tym etapie kluczowe jest ustalenie, czy sprzedaż obejmie całe przedsiębiorstwo czy jego zorganizowaną część (ZCP).

Faza 2 – Postępowanie sądowe (4–8 tygodni). Wniosek o zatwierdzenie warunków sprzedaży składa się łącznie z wnioskiem o ogłoszenie upadłości. Sąd wyznacza tymczasowego nadzorcę sądowego lub doradcę restrukturyzacyjnego do weryfikacji wyceny. Następnie wyznacza posiedzenie – zazwyczaj w ciągu 2–4 tygodni od złożenia wniosku. Jeśli sąd zatwierdza warunki sprzedaży, ogłasza jednocześnie upadłość dłużnika.

Faza 3 – Transakcja (do 30 dni od ogłoszenia upadłości). Syndyk zawiera umowę sprzedaży z nabywcą wskazanym we wniosku. Cena wchodzi do masy upadłości i służy zaspokojeniu wierzycieli. Nabywca przejmuje aktywa wolne od zobowiązań upadłego – z wyjątkiem obciążeń, które strony wyraźnie przejęły w umowie. Wpis do KRS następuje po zawarciu umowy.

Całkowity harmonogram od pierwszego spotkania z doradcą do zamknięcia transakcji to zazwyczaj 3–6 miesięcy. Dla porównania – klasyczna upadłość likwidacyjna trwa w Polsce średnio 2–4 lata. Różnica w wartości odzysku dla wierzycieli bywa kilkudziesięcioprocentowa.

Uważamy, że bezpieczniejszym rozwiązaniem jest uruchomienie fazy przygotowawczej zanim spółka przekroczy progi niewypłacalności. Wtedy zarząd działa z pozycji siły, a nie przymusu.

Konretna sytuacja Państwa firmy wymaga oceny, czy okno pre-packowe jest jeszcze otwarte. Zwlekanie ma nieodwracalne konsekwencje: po upływie 30-dniowego terminu z art. 21 ust. 1 Prawa upadłościowego odpowiedzialność osobista członków zarządu na podstawie art. 299 § 1 k.s.h. staje się realnym ryzykiem. Jeśli Państwa spółka traci płynność i ma potencjalnego nabywcę – przeprowadzimy analizę dopuszczalności pre-packu i przygotujemy wniosek: info@kordeckipartners.com.

Jakie pułapki czyhają na zarząd planujący pre-pack?

Pre-pack jest narzędziem precyzyjnym. Błędy popełnione na etapie przygotowania trudno naprawić po złożeniu wniosku. Najczęstsze pułapki to zaniżona wycena, nieprawidłowa kwalifikacja przedmiotu sprzedaży i nieuwzględnienie roszczeń pracowniczych.

Pułapka 1: Zaniżona wycena. Sąd odmówi zatwierdzenia transakcji, jeśli cena jest niższa od wartości rynkowej bez przekonującego uzasadnienia. W praktyce – zwłaszcza przy wycenie przedsiębiorstw z branży technologicznej lub usługowej – różnice między metodami wyceny sięgają 30–50%. Warto zamówić dwie niezależne wyceny i wybrać metodę, którą najłatwiej obronić przed sądem.

Pułapka 2: Błędna kwalifikacja ZCP. Jeśli przedmiot sprzedaży nie spełnia kryteriów zorganizowanej części przedsiębiorstwa w rozumieniu przepisów podatkowych, transakcja może rodzić nieoczekiwane skutki VAT i PCC. KAS może zakwestionować kwalifikację po fakcie. Dlatego przed złożeniem wniosku należy uzyskać interpretację podatkową lub co najmniej opinię doradcy podatkowego.

Pułapka 3: Roszczenia pracownicze. Przejście zakładu pracy na nabywcę w trybie art. 231 Kodeksu pracy – zasada automatycznego przejścia praw i obowiązków – może nie nastąpić automatycznie w pre-packu, jeśli transakcja jest strukturyzowana jako nabycie aktywów, a nie przedsiębiorstwa. Pracownicy mogą mieć roszczenia wobec zbywcy (masy upadłości) i nabywcy jednocześnie. Nierozwiązanie tej kwestii przed transakcją potrafi zablokować jej zamknięcie.

Pułapka 4: Odpowiedzialność zarządu za opóźnienie. Zgodnie z art. 299 § 1 k.s.h., jeśli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, wierzyciele mogą dochodzić roszczeń bezpośrednio od członków zarządu. Równolegle art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej przewiduje odpowiedzialność za zaległości podatkowe spółki. Obrona wymaga wykazania, że wniosek o upadłość złożono we właściwym czasie – albo że wdrożono postępowanie restrukturyzacyjne. Pre-pack spóźniony o miesiąc może nie wystarczyć jako tarcza.

Spółka IT z Trójmiasta uruchomiła pre-pack wiosną 2024 r. Zarząd zidentyfikował nabywcę branżowego trzy miesiące przed złożeniem wniosku, zamówił wycenę metodą DCF i uzyskał interpretację podatkową potwierdzającą kwalifikację ZCP. Sąd zatwierdził warunki sprzedaży na pierwszym posiedzeniu. Pracownicy przeszli do nabywcy bez sporu. Wierzyciele odzyskali około 60% wierzytelności – w porównaniu do szacowanego odzysku poniżej 20% w klasycznej upadłości.

Czy pre-pack działa w transakcjach transgranicznych?

Pre-pack z elementem transgranicznym to coraz częstsza sytuacja w Polsce. Zagraniczny inwestor przejmuje polską spółkę operacyjną, polska holding wchodzi w skład grupy z siedzibą w Niemczech lub Holandii, albo wierzyciel jest funduszem z siedzibą poza UE. Każdy z tych przypadków wymaga dodatkowej analizy.

Podstawowym instrumentem jest rozporządzenie Rady (UE) 2015/848 w sprawie postępowania upadłościowego (EIR Recast). Reguluje ono jurysdykcję, uznawanie i prawo właściwe dla postępowań upadłościowych w UE. Kluczowe pojęcie to COMI (Centre of Main Interests) – główny ośrodek podstawowej działalności dłużnika. Jeśli COMI spółki znajduje się w Polsce, polskie postępowanie jest postępowaniem głównym i jest automatycznie uznawane w pozostałych państwach członkowskich UE.

Dla niemieckiego inwestora przejmującego polskie aktywa w pre-packu oznacza to, że umowa zawarta przez syndyka jest skuteczna w Niemczech bez dodatkowego postępowania o uznanie. To istotna przewaga nad transakcjami przeprowadzanymi poza procedurą upadłościową, gdzie przeniesienie własności nieruchomości lub udziałów może wymagać odrębnych czynności rejestracyjnych w każdej jurysdykcji.

Komplikacje pojawiają się, gdy nabywca jest podmiotem spoza UE – na przykład funduszem z Wielkiej Brytanii lub USA. Wówczas uznanie transakcji w jurysdykcji nabywcy wymaga odrębnej analizy prawa lokalnego. W przypadku aktywów podlegających sankcjom (art. 7 polskiej ustawy sankcyjnej z 15 kwietnia 2022 r.) konieczna jest weryfikacja, czy nabywca lub jego beneficjenci rzeczywiści nie figurują na listach sankcyjnych. KAS i CRBR są pierwszymi punktami weryfikacji.

Zatrudnienie pracowników posiadających zezwolenia na pracę – szczególnie obywateli Ukrainy i krajów WNP – wymaga oceny, czy przejście zakładu pracy do nabywcy nie powoduje wygaśnięcia dotychczasowych zezwoleń. Więcej o zezwoleniach na pracę dla cudzoziemców w Polsce można znaleźć w naszym opracowaniu: Zatrudnianie cudzoziemców w Polsce – kompletny proces.

Spółka logistyczna z kapitałem niderlandzkim przeprowadziła pre-pack latem 2023 r. Głównym wyzwaniem było skoordynowanie polskiego postępowania upadłościowego z holenderskim postępowaniem o uznanie wobec tamtejszego wierzyciela hipotecznego. Dzięki EIR Recast uznanie nastąpiło automatycznie. Transakcja zamknęła się w 4 miesiące od pierwszego kontaktu z doradzającą kancelarią.

Lista kontrolna: co zarząd powinien sprawdzić przed uruchomieniem pre-packu?

Pre-pack wymaga gotowości operacyjnej i prawnej zanim wniosek trafi do sądu. Poniższa lista kontrolna pozwala ocenić, czy Państwa spółka jest na właściwym etapie przygotowania. Każda niezrealizowana pozycja to potencjalny powód odmowy zatwierdzenia przez sąd lub utrata nabywcy.

  • Analiza wypłacalności: czy spółka spełnia przesłanki niewypłacalności z art. 11 ust. 1 lub ust. 2 Prawa upadłościowego? Czy termin 30 dni z art. 21 ust. 1 jeszcze nie upłynął?
  • Wycena biegłego: czy sporządzono opis i oszacowanie składnika majątkowego przez uprawnionego biegłego? Czy wycena jest aktualna (nie starsza niż 3 miesiące)?
  • Nabywca i projekt umowy: czy zidentyfikowano nabywcę gotowego zapłacić cenę nie niższą od wyceny? Czy sporządzono projekt umowy sprzedaży?
  • Kwestie pracownicze: czy ustalono, jak przejście zakładu wpłynie na zatrudnienie i zezwolenia na pracę cudzoziemców?
  • Weryfikacja podatkowa: czy uzyskano potwierdzenie kwalifikacji przedmiotu sprzedaży jako ZCP lub całego przedsiębiorstwa dla celów VAT i PCC?

Zarząd powinien równolegle sprawdzić zakres swojej potencjalnej odpowiedzialności osobistej. Polecamy w tym zakresie nasz artykuł o odpowiedzialności polskiego zarządu: Ubezpieczenie D&O – co powinien wiedzieć polski zarząd.

Trzy scenariusze biznesowe, w których lista kontrolna wygląda inaczej:

Producent przemysłowy: kluczowe są maszyny i nieruchomości – wycena rzeczoznawcy majątkowego, weryfikacja obciążeń hipotecznych, analiza umów dzierżawy. Termin krytyczny: 6–8 tygodni na wycenę.

Spółka IT/SaaS: wartość tkwi w kodzie, umowach z klientami i zespole – wycena metodą DCF lub porównawczą, analiza licencji i umów SaaS pod kątem klauzul change-of-control, zabezpieczenie kluczowych pracowników.

Zagraniczny inwestor przejmujący polskie aktywa: weryfikacja COMI, analiza EIR Recast, ocena skutków transakcji w jurysdykcji macierzystej, weryfikacja sankcyjna nabywcy i jego beneficjentów rzeczywistych w CRBR.

Konkretna sytuacja Państwa firmy wymaga oceny, czy każda pozycja listy kontrolnej jest zrealizowana – zanim wniosek trafi do sądu. Nieodwracalną konsekwencją pominięcia którejkolwiek pozycji może być odmowa zatwierdzenia transakcji i utrata nabywcy. Jeśli Państwa spółka rozważa pre-pack i chce wiedzieć, ile czasu pozostało – przeprowadzimy analizę gotowości, przygotujemy dokumentację i będziemy reprezentować Państwa przed sądem upadłościowym: info@kordeckipartners.com.

Często zadawane pytania

P: Czy pre-pack chroni zarząd przed odpowiedzialnością osobistą z artykułu 299 k.s.h.?

O: Pre-pack złożony we właściwym czasie – czyli w ciągu 30 dni od powstania stanu niewypłacalności – może stanowić podstawę obrony z artykułu 299 paragraf 2 k.s.h., który wymaga wykazania, że wniosek o upadłość złożono terminowo. Sama procedura pre-packu nie zwalnia jednak automatycznie z odpowiedzialności, jeśli wniosek był spóźniony. Równolegle artykuł 116 paragraf 1 Ordynacji podatkowej przewiduje odpowiedzialność za zaległości podatkowe – tu obrona jest analogiczna. Kluczowy jest dowód daty powstania stanu niewypłacalności.

P: Ile kosztuje przeprowadzenie pre-packu i jak długo trwa?

O: Koszty dzielą się na sądowe (wpis od wniosku o ogłoszenie upadłości – zazwyczaj 1 000 PLN), wynagrodzenie biegłego (od kilku do kilkudziesięciu tysięcy złotych zależnie od złożoności wyceny) oraz honorarium doradcy restrukturyzacyjnego i kancelarii prawnej. Całkowity koszt obsługi prawnej i doradczej waha się od 50 000 do 200 000 PLN dla transakcji o wartości 5–50 mln PLN. Harmonogram: 3–6 miesięcy od pierwszego kontaktu do zamknięcia transakcji, przy sprawnym przygotowaniu fazy 1.

P: Czy nabywca w pre-packu odpowiada za długi upadłego?

O: Co do zasady nie. Nabycie aktywów w pre-packu następuje wolne od zobowiązań upadłego – to jedna z głównych zalet tej procedury. Wyjątki dotyczą obciążeń, które strony wyraźnie przejęły w umowie, oraz – w pewnych okolicznościach – zobowiązań pracowniczych wynikających z przejścia zakładu pracy. Nabywca powinien jednak przeprowadzić due diligence, aby wykluczyć ukryte roszczenia, w szczególności podatkowe i środowiskowe.

KORDECKI & Partners to kancelaria prawna z siedzibą w Warszawie i Krakowie, doradzająca klientom biznesowym w 30 jurysdykcjach. Zespół łączy doświadczenie w prawie polskim i międzynarodowym z praktycznym podejściem do restrukturyzacji, prawa upadłościowego i obrony w sprawach karnych gospodarczych. Pracujemy z polskimi przedsiębiorcami, inwestorami zagranicznymi i działami prawnymi korporacji. W sprawie Państwa sytuacji: info@kordeckipartners.com.

Zastrzeżenie: Niniejsza publikacja służy wyłącznie celom informacyjnym i nie stanowi porady prawnej. Informacje zawarte w materiale nie powinny być traktowane jako substytut profesjonalnej porady prawnej dostosowanej do konkretnych okoliczności. KORDECKI & Partners nie ponosi odpowiedzialności za działania podjęte lub zaniechane na podstawie treści tego materiału. W sprawie porady dotyczącej Państwa konkretnej sytuacji prosimy o kontakt: info@kordeckipartners.com.