Firma rodzinna z Mazowsza sprzedaje swój zakład produkcyjny w ciągu sześciu tygodni – bez utraty kontraktów, bez zwolnień kluczowych pracowników, bez wielomiesięcznego postępowania upadłościowego. Brzmi jak scenariusz z podręcznika? To właśnie pre-pack w polskim wydaniu. Instytucja przygotowanej likwidacji, uregulowana w Prawie upadłościowym, pozwala sprzedać przedsiębiorstwo lub jego zorganizowaną część inwestorowi wyłonionemu jeszcze przed ogłoszeniem upadłości.

Pre-pack (przygotowana likwidacja) to procedura, w której sąd upadłościowy zatwierdza sprzedaż przedsiębiorstwa dłużnika na warunkach ustalonych przed ogłoszeniem upadłości. Podstawę prawną stanowią art. 56a–56h Prawa upadłościowego, wprowadzone nowelizacją z 2016 roku. Cały proces – od złożenia wniosku do wydania postanowienia – może zamknąć się w 30 do 60 dni roboczych, co czyni go najszybszą ścieżką zbycia aktywów niewypłacalnego dłużnika.

Ten przewodnik omawia kolejno: warunki dopuszczalności pre-packu, harmonogram postępowania krok po kroku, typowe pułapki prawne oraz kwestie transgraniczne istotne dla inwestorów zagranicznych. Na końcu znajdą Państwo listę dokumentów i checklistę gotowości.

Czym jest pre-pack i kiedy można go zastosować?

Pre-pack to mechanizm, który łączy dwa etapy: negocjację warunków sprzedaży przed sądem oraz formalne postępowanie upadłościowe jako „opakowanie" dla transakcji. Sąd nie jest biernym notariuszem – weryfikuje, czy cena jest rynkowa i czy transakcja nie krzywdzi wierzycieli. Dlatego wniosek musi zawierać operat szacunkowy sporządzony przez biegłego.

Przepisy art. 56a–56h Prawa upadłościowego określają trzy warunki dopuszczalności. Po pierwsze, dłużnik musi być niewypłacalny lub zagrożony niewypłacalnością w rozumieniu art. 11 Prawa upadłościowego. Po drugie, wniosek składa się łącznie z wnioskiem o ogłoszenie upadłości lub po jego złożeniu. Po trzecie, cena zaproponowana przez nabywcę nie może być niższa od wartości rynkowej ustalonej przez biegłego sądowego.

Zarząd spółki z o.o. musi pamiętać, że obowiązek złożenia wniosku o upadłość powstaje w ciągu 30 dni od zaistnienia stanu niewypłacalności – zgodnie z art. 21 ust. 1 Prawa upadłościowego. Przekroczenie tego terminu otwiera drogę do odpowiedzialności osobistej członków zarządu na podstawie art. 299 § 1 k.s.h. Pre-pack nie zwalnia z tego obowiązku, lecz pozwala go wypełnić w sposób, który chroni wartość przedsiębiorstwa.

Krajowy Rejestr Sądowy (KRS) odgrywa tu rolę uzupełniającą – postanowienie sądu upadłościowego staje się podstawą do wpisu zmian właścicielskich. Urząd Skarbowy i Krajowa Administracja Skarbowa (KAS) pozostają wierzycielami w postępowaniu, lecz pre-pack może zapewnić im wyższy stopień zaspokojenia niż klasyczna likwidacja masy upadłości. W praktyce – wiele firm o tym zapomina – właśnie argument o wyższym zaspokojeniu wierzycieli publicznych przekonuje sądy do zatwierdzenia transakcji.

Jak wygląda harmonogram pre-packu krok po kroku?

Harmonogram pre-packu dzieli się na trzy fazy: przygotowawczą (do 8 tygodni), sądową (do 6 tygodni) oraz transakcyjną (do 2 tygodni od postanowienia). Łącznie – przy sprawnie przygotowanym wniosku – cały proces zamyka się w 14 do 16 tygodni. To znacznie mniej niż standardowe postępowanie upadłościowe, które w Polsce trwa przeciętnie od 2 do 4 lat.

Faza przygotowawcza obejmuje następujące działania:

  • Sporządzenie operatu szacunkowego przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części przez biegłego sądowego (koszt: od PLN 15,000 do PLN 80,000 zależnie od skali).
  • Identyfikację i wstępne negocjacje z potencjalnym nabywcą – inwestorem branżowym, funduszem lub podmiotem powiązanym.
  • Przygotowanie projektu umowy sprzedaży i due diligence po stronie nabywcy.
  • Złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości wraz z wnioskiem o zatwierdzenie warunków sprzedaży (art. 56a Prawa upadłościowego).

Faza sądowa zaczyna się od doręczenia wniosku sądowi upadłościowemu właściwemu według siedziby dłużnika. Sąd wyznacza tymczasowego nadzorcę sądowego lub syndyka. Następnie bada wniosek pod kątem formalnym i merytorycznym. Postanowienie o ogłoszeniu upadłości i zatwierdzeniu sprzedaży wydawane jest – w optymalnym wariancie – na jednym posiedzeniu. Sąd może jednak wyznaczyć termin wysłuchania wierzycieli, co wydłuża postępowanie o kolejne 2 do 4 tygodnie.

Faza transakcyjna to zawarcie umowy sprzedaży z nabywcą wskazanym we wniosku. Syndyk wykonuje postanowienie sądu. Nabywca przejmuje przedsiębiorstwo wolne od obciążeń hipotecznych i zastawów, które nie zostały uwzględnione w cenie – to jedna z największych zalet pre-packu w porównaniu z tradycyjną sprzedażą egzekucyjną.

Mikroprzedsiębiorstwo z Podkarpacia przeprowadziło pre-pack w sektorze spożywczym jesienią 2024 r. – od złożenia wniosku do przejęcia zakładu przez nowego właściciela minęło 11 tygodni. Zakład zatrudniał 47 osób, z których 44 przeszły do nabywcy na dotychczasowych warunkach zatrudnienia.

Dla porównania: uproszczone postępowanie układowe to alternatywa dla dłużników, którzy chcą zachować przedsiębiorstwo i restrukturyzować zobowiązania, a nie sprzedawać aktywa. Wybór między tymi ścieżkami zależy od analizy struktury wierzytelności i realnych widoków na dalsze prowadzenie działalności.

Jakie pułapki czyhają na dłużnika i nabywcę?

Pre-pack wygląda prosto na papierze. W praktyce generuje kilka ryzyk, które – jeśli nie zostaną zawczasu zaadresowane – mogą zablokować transakcję lub narazić uczestników na odpowiedzialność. Najpoważniejsze z nich dotyczą wyceny, struktury nabywcy i ryzyk pracowniczych.

Ryzyko zaniżenia ceny. Sąd odrzuci wniosek, jeśli uzna, że proponowana cena jest niższa od wartości rynkowej. Zdarza się, że operat szacunkowy przygotowany przez biegłego wybranego przez dłużnika odbiega od oceny sądu. Bezpieczniejszym rozwiązaniem jest zlecenie drugiej, niezależnej wyceny lub skorzystanie z biegłego z listy sądowej. Różnica między ceną a wartością rynkową nie powinna przekraczać 10–15% – taki margines sądy zazwyczaj akceptują.

Ryzyko powiązań nabywcy z dłużnikiem. Polskie prawo upadłościowe nie zakazuje wprost sprzedaży podmiotowi powiązanemu. Sądy jednak wnikliwie badają takie transakcje. Nabycie przez podmiot kontrolowany przez tego samego właściciela może zostać zakwestionowane jako działanie na szkodę wierzycieli. W takim przypadku syndyk może zaskarżyć umowę, a nabywca traci nabyte aktywa.

Ryzyko odpowiedzialności zarządu. Jeśli wniosek o upadłość złożono po upływie 30-dniowego terminu z art. 21 ust. 1 Prawa upadłościowego, pre-pack nie niweluje odpowiedzialności z art. 299 § 1 k.s.h. ani z art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej za zaległości podatkowe. Odpowiedzialność osobista zarządu za długi spółki pozostaje aktualna – i jest nieodwracalna, jeśli wierzyciel uzyska prawomocny wyrok.

Spółka technologiczna z Trójmiasta wiosną 2023 r. złożyła wniosek pre-pack z 6-tygodniowym opóźnieniem względem momentu utraty płynności. Sąd zatwierdził transakcję, lecz syndyk wystąpił z roszczeniem odszkodowawczym wobec dwóch członków zarządu na kwotę przekraczającą PLN 2,000,000. Sprawa nadal toczy się przed sądem okręgowym.

Ryzyko pracownicze. Nabycie przedsiębiorstwa w trybie pre-packu może – ale nie musi – uruchomić art. 231 Kodeksu pracy (przejście zakładu pracy). Sądy i doktryna nie są tu jednomyślne. Nabywca powinien z wyprzedzeniem uzgodnić z syndykiem i doradcą prawnym, które umowy o pracę przechodzą automatycznie, a które wymagają odrębnych czynności.

Jak pre-pack wygląda z perspektywy inwestora zagranicznego?

Dla inwestora z Niemiec, Francji lub spoza Unii Europejskiej pre-pack w Polsce oznacza jedno: szybkie nabycie aktywów operacyjnych po cenie rynkowej, z ograniczoną ekspozycją na długi zbywcy. To atrakcyjna oferta – pod warunkiem że inwestor rozumie specyfikę polskiego postępowania upadłościowego i nie próbuje przenieść na grunt polski schematów znanych z rynku angielskiego czy niemieckiego.

Kluczowa różnica wobec modelu angielskiego: w Polsce to sąd zatwierdza transakcję, a nie administrator niewypłacalności działający na podstawie umowy. Oznacza to, że harmonogram zależy od obłożenia sądu upadłościowego. Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy – najczęstszy właściwy sąd dla dużych podmiotów – rozpatruje wnioski w terminie od 4 do 10 tygodni od złożenia kompletu dokumentów.

Inwestor zagraniczny nabywający przedsiębiorstwo w pre-packu musi uwzględnić kilka dodatkowych kwestii. Po pierwsze, jeśli nabywca jest podmiotem spoza EOG i nabywa aktywa o wartości przekraczającej progi ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców, konieczne jest zezwolenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. Po drugie, transakcja może wymagać zgłoszenia do Prezesa UOKiK, jeśli łączny obrót stron przekracza progi ustawowe. Po trzecie, struktury holdingowe z udziałem funduszy private equity powinny zbadać konsekwencje podatkowe nabycia – w szczególności w zakresie podatku od czynności cywilnoprawnych (PCC) oraz VAT od nabycia zorganizowanej części przedsiębiorstwa.

Rozporządzenie Rady (UE) 2015/848 w sprawie postępowania upadłościowego reguluje uznawanie polskiego postępowania w innych państwach UE. Postanowienie polskiego sądu upadłościowego jest uznawane automatycznie we wszystkich państwach członkowskich. Dla nabywcy z siedzibą w Niemczech lub Francji oznacza to, że aktywa zlokalizowane za granicą mogą zostać objęte transakcją bez odrębnych postępowań zagranicznych – o ile COMI (centrum głównych interesów dłużnika) znajduje się w Polsce.

Więcej o porównaniu ścieżek wyjścia z inwestycji – w tym o likwidacji sp. z o.o. jako alternatywie dla pre-packu w przypadku spółek bez istotnych wierzycieli zewnętrznych.

Checklist: co przygotować przed złożeniem wniosku pre-pack?

Przygotowanie wniosku pre-pack to projekt, który wymaga koordynacji doradcy prawnego, doradcy finansowego i zarządu. Brak jednego dokumentu może wstrzymać postępowanie na kilka tygodni. Poniżej pięć elementów, które muszą być gotowe przed złożeniem wniosku.

  • Operat szacunkowy sporządzony przez biegłego z listy sądowej lub uznanego rzeczoznawcę majątkowego – aktualny na dzień złożenia wniosku (nie starszy niż 3 miesiące).
  • Projekt umowy sprzedaży z nabywcą, zawierający cenę, przedmiot transakcji (przedsiębiorstwo lub ZCP), termin zawarcia umowy przyrzeczonej oraz ewentualne warunki zawieszające.
  • Dokumentacja finansowa dłużnika: sprawozdania finansowe za ostatnie 2 lata, aktualne saldo zadłużenia wobec wierzycieli, wykaz obciążeń rzeczowych (hipoteki, zastawy rejestrowe).
  • Analiza stanu niewypłacalności: data zaistnienia przesłanek z art. 11 Prawa upadłościowego, uzasadnienie terminowości złożenia wniosku (ochrona przed zarzutem z art. 21 ust. 1).
  • Zgoda nabywcy w formie pisemnego oświadczenia o zobowiązaniu do nabycia przedsiębiorstwa na warunkach wskazanych w operacie, wraz z dowodem finansowania (promesa kredytowa, wyciąg z rachunku).

Decyzja o wyborze ścieżki restrukturyzacyjnej zależy od konkretnej sytuacji. Poniżej orientacyjna matryca decyzyjna:

Pre-pack – gdy dłużnik jest faktycznie niewypłacalny, istnieje inwestor gotowy do przejęcia, a wartość przedsiębiorstwa szybko się deprecjonuje. Czas: 14–16 tygodni. Koszt doradztwa: PLN 80,000–250,000.

Uproszczone postępowanie układowe – gdy dłużnik jest zagrożony niewypłacalnością, ma realne widoki na restrukturyzację i wierzyciele skłonni są do negocjacji. Czas: 4–6 miesięcy. Koszt: PLN 30,000–120,000.

Likwidacja sp. z o.o. – gdy spółka nie ma istotnych wierzycieli zewnętrznych, a właściciel chce zakończyć działalność w sposób kontrolowany. Czas: 6–18 miesięcy.

Konkretna sytuacja Państwa spółki może wymagać kombinacji tych instrumentów. Wybór nieodpowiedniej ścieżki na tym etapie zamyka drogę do ochrony wartości przedsiębiorstwa i może mieć nieodwracalne skutki dla zarządu.

Jeśli Państwa spółka stoi przed ryzykiem niewypłacalności lub rozważają Państwo pre-pack jako narzędzie sprzedaży aktywów – przeprowadzimy wstępną analizę opcji restrukturyzacyjnych i przygotujemy harmonogram działań: info@kordeckipartners.com.

Często zadawane pytania

P: Czy pre-pack jest możliwy, gdy spółka ma zaległości podatkowe wobec KAS?

O: Tak. Zaległości podatkowe nie wykluczają pre-packu – Krajowa Administracja Skarbowa staje się wierzycielem w postępowaniu upadłościowym i jest zaspokajana z ceny uzyskanej od nabywcy. Warto jednak pamiętać, że artykuł 116 paragraf 1 Ordynacji podatkowej pozwala KAS dochodzić zaległości bezpośrednio od członków zarządu, jeśli egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna. Pre-pack nie usuwa tej odpowiedzialności automatycznie – konieczna jest analiza, czy wniosek złożono w terminie.

P: Czy nabywca w pre-packu przejmuje zobowiązania pracownicze?

O: To jedno z najczęstszych nieporozumień. Nabycie przedsiębiorstwa w trybie pre-packu nie zawsze uruchamia artykuł 231 Kodeksu pracy o automatycznym przejściu zakładu pracy. Sądy i doktryna nie zajmują tu jednolitego stanowiska. W praktyce nabywca powinien z wyprzedzeniem uzgodnić z syndykiem, które stosunki pracy przechodzą, a które wymagają odrębnych umów. Brak tej analizy może narazić nabywcę na roszczenia pracownicze po zamknięciu transakcji.

P: Ile kosztuje przeprowadzenie pre-packu i kto ponosi te koszty?

O: Główne składniki kosztów to: operat szacunkowy (PLN 15,000–80,000), wynagrodzenie syndyka (ustalane przez sąd, zazwyczaj 1–3% wartości transakcji), koszty sądowe (wpis od wniosku o upadłość wynosi PLN 1,000) oraz koszty doradztwa prawnego i finansowego (PLN 60,000–200,000 przy transakcjach średniej wielkości). Koszty postępowania obciążają masę upadłości, natomiast koszty przygotowania wniosku – dłużnika lub nabywcę, zależnie od ustaleń stron.

KORDECKI & Partners to kancelaria prawna z siedzibą w Warszawie i Krakowie, doradzająca klientom biznesowym w 30 jurysdykcjach. Zespół łączy doświadczenie w prawie polskim i międzynarodowym z praktycznym podejściem do restrukturyzacji, prawa upadłościowego i obrony w sprawach karnych gospodarczych. Pracujemy z polskimi przedsiębiorcami, inwestorami zagranicznymi i działami prawnymi korporacji. W sprawie Państwa sytuacji: info@kordeckipartners.com.

Zastrzeżenie: Niniejsza publikacja służy wyłącznie celom informacyjnym i nie stanowi porady prawnej. Informacje zawarte w materiale nie powinny być traktowane jako substytut profesjonalnej porady prawnej dostosowanej do konkretnych okoliczności. KORDECKI & Partners nie ponosi odpowiedzialności za działania podjęte lub zaniechane na podstawie treści tego materiału. W sprawie porady dotyczącej Państwa konkretnej sytuacji prosimy o kontakt: info@kordeckipartners.com.