Firma budowlana z Podkarpacia otrzymała decyzję organu podatkowego. Zaległości VAT spółki sięgały 340 000 zł. Egzekucja z majątku spółki okazała się bezskuteczna. Urząd Skarbowy sięgnął po art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej – i skierował postępowanie bezpośrednio przeciwko członkowi zarządu. Prywatny majątek prezesa trafił pod zajęcie.

Artykuł 116 paragraf 1 Ordynacji podatkowej przewiduje solidarną odpowiedzialność członków zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za zaległości podatkowe spółki – w przypadku gdy egzekucja z jej majątku okazała się bezskuteczna. Odpowiedzialność obejmuje cały majątek osobisty zarządcy, bez ograniczenia kwotowego. Jedyną skuteczną ochroną jest terminowe złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub otwarcie restrukturyzacji – w terminie 30 dni od dnia wystąpienia przesłanek niewypłacalności.

Ten alert wyjaśnia, kiedy odpowiedzialność z art. 116 Ordynacji podatkowej powstaje, kto jest nią objęty i jakie działania zarząd musi podjąć natychmiast, by zachować prawo do obrony.

Kiedy Urząd Skarbowy sięga po majątek zarządu?

Mechanizm z art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej jest lustrzanym odbiciem odpowiedzialności z art. 299 § 1 k.s.h. Oba przepisy działają na tej samej zasadzie: bezskuteczność egzekucji z majątku spółki otwiera drogę do majątku osobistego zarządu. Różnica polega na tym, że art. 116 dotyczy wyłącznie zaległości podatkowych – VAT, CIT, PIT, ZUS i innych należności publicznoprawnych.

Urząd Skarbowy (KAS) nie musi udowadniać winy zarządcy. Wystarczy wykazać, że egzekucja wobec spółki była bezskuteczna. Ciężar dowodu przechodzi na członka zarządu – to on musi udowodnić, że złożył wniosek o upadłość w terminie albo że wierzyciel nie poniósł szkody. W praktyce – wiele firm o tym zapomina – organ podatkowy wszczyna postępowanie z urzędu, bez ostrzeżenia.

Odpowiedzialność obejmuje zaległości powstałe w czasie pełnienia funkcji. Nie ma znaczenia, czy zarządca wiedział o konkretnym zobowiązaniu. Liczy się sam fakt sprawowania funkcji w momencie, gdy zaległość powstała. Dotyczy to zarówno zarządu jednoosobowego, jak i wieloosobowego – każdy członek odpowiada solidarnie za całość.

Warto pamiętać o jednym wyjątku: prokurenci i likwidatorzy podlegają analogicznym regulacjom. Odpowiedzialność nie kończy się z chwilą rezygnacji, jeśli zaległość powstała wcześniej.

Kto jest zagrożony i jakie działania podjąć w ciągu 30 dni?

Odpowiedzialność z art. 116 Ordynacji podatkowej grozi każdemu członkowi zarządu spółki z o.o., który pełnił funkcję w momencie powstania zaległości. Próg wejścia jest niski – wystarczy jeden niezapłacony podatek i bezskuteczna egzekucja. Nie istnieje minimalna kwota zaległości, od której przepis zaczyna działać.

Kluczowym instrumentem obrony jest terminowe złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości. Zgodnie z art. 21 ust. 1 Prawa upadłościowego, zarząd ma na to 30 dni od dnia, w którym wystąpiły przesłanki niewypłacalności. Przekroczenie tego terminu zamyka drogę do najważniejszej linii obrony. Skutki są nieodwracalne – żadne późniejsze działanie nie przywróci utraconego prawa do zwolnienia z odpowiedzialności.

Alternatywą jest otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego. Prawo restrukturyzacyjne przewiduje cztery ścieżki – od postępowania o zatwierdzenie układu po postępowanie sanacyjne. Każda z nich, jeśli wszczęta w terminie, może stanowić podstawę do uwolnienia się od odpowiedzialności osobistej. Szczegółowe omówienie mechanizmów obrony w ramach art. 116 Ordynacji znajdą Państwo w naszej wcześniejszej analizie.

Co zarząd powinien zrobić natychmiast:

  • Zweryfikować datę wystąpienia pierwszych przesłanek niewypłacalności – to wyznacza bieg 30-dniowego terminu.
  • Sprawdzić, czy zaległości podatkowe spółki są ujawnione w KRS lub systemach KAS.
  • Ocenić, czy spółka spełnia test przepływów pieniężnych (art. 11 ust. 1 Prawa upadłościowego) i test bilansowy (art. 11 ust. 2 – zobowiązania przekraczające aktywa przez ponad 24 miesiące).
  • Rozważyć pre-pack jako formę sprzedaży przedsiębiorstwa w ramach upadłości – pozwala zachować wartość biznesu przy jednoczesnym uruchomieniu procedury ochronnej.
  • Skonsultować z doradcą restrukturyzacyjnym, czy możliwe jest złożenie uproszczonego wniosku o restrukturyzację zamiast upadłości.

Mikroprzedsiębiorcy z sektora usług IT z Mazowsza, którzy wiosną 2024 r. złożyli wnioski restrukturyzacyjne w ciągu 21 dni od ujawnienia zaległości, uniknęli postępowania z art. 116 Ordynacji. Spółki handlowe z Wielkopolski, które zwlekały ponad 45 dni, straciły możliwość powołania się na terminowe złożenie wniosku – i odpowiadały całym majątkiem osobistym zarządu.

Odpowiedzialność zarządu nie jest abstrakcją. Obejmuje nieruchomości, rachunki bankowe i udziały w innych spółkach – wszystko, co należy do zarządcy prywatnie. Zagadnienie to łączy się bezpośrednio z ryzykami omawianymi w kontekście umów deweloperskich i struktury prawnej projektów, gdzie odpowiedzialność osobista zarządu pojawia się równie często.

Konkretna sytuacja Państwa spółki wymaga natychmiastowej oceny – zwłaszcza gdy zaległości podatkowe narastają, a termin 30 dni może już biec. Zaniechanie działania w tym momencie ma skutki nieodwracalne: osobista odpowiedzialność majątkowa zarządu staje się faktem, a nie ryzykiem.

Jeśli Państwa spółka ma zaległości podatkowe lub egzekucja z jej majątku może okazać się bezskuteczna – przeprowadzimy analizę przesłanek odpowiedzialności z art. 116 Ordynacji, ocenimy termin złożenia wniosku i dobierzemy właściwą ścieżkę ochrony: info@kordeckipartners.com.

Często zadawane pytania

P: Czy rezygnacja z funkcji członka zarządu chroni przed odpowiedzialnością z artykułu 116 Ordynacji podatkowej?

O: Nie. Rezygnacja nie usuwa odpowiedzialności za zaległości, które powstały w czasie pełnienia funkcji. Organ podatkowy ocenia, czy zarządca sprawował funkcję w momencie, gdy zobowiązanie podatkowe stało się wymagalne. Rezygnacja złożona po powstaniu zaległości nie stanowi podstawy do zwolnienia z odpowiedzialności.

P: Ile czasu ma zarząd na złożenie wniosku o upadłość, by skutecznie bronić się przed artykułem 116 Ordynacji?

O: Artykuł 21 ustęp 1 Prawa upadłościowego przewiduje termin 30 dni od dnia wystąpienia przesłanek niewypłacalności. Termin ten jest nieprzekraczalny. Złożenie wniosku po jego upływie nie daje podstawy do zwolnienia z odpowiedzialności osobistej – nawet jeśli wniosek zostanie rozpoznany pozytywnie.

P: Czy odpowiedzialność z artykułu 116 Ordynacji obejmuje tylko VAT, czy również inne zaległości?

O: Przepis obejmuje wszystkie zaległości podatkowe spółki – VAT, CIT, PIT pobierany jako płatnik, a także należności ZUS i inne daniny publiczne traktowane jak podatki. Nie istnieje próg kwotowy. Każda zaległość, przy spełnieniu pozostałych przesłanek, może uruchomić odpowiedzialność osobistą zarządu.

KORDECKI & Partners to kancelaria prawna z siedzibą w Warszawie i Krakowie, doradzająca klientom biznesowym w 30 jurysdykcjach. Zespół łączy doświadczenie w prawie polskim i międzynarodowym z praktycznym podejściem do restrukturyzacji, prawa upadłościowego i obrony zarządu przed odpowiedzialnością osobistą. Pracujemy z polskimi przedsiębiorcami, inwestorami zagranicznymi i działami prawnymi korporacji. W sprawie Państwa sytuacji: info@kordeckipartners.com.

Zastrzeżenie: Niniejsza publikacja służy wyłącznie celom informacyjnym i nie stanowi porady prawnej. Informacje zawarte w materiale nie powinny być traktowane jako substytut profesjonalnej porady prawnej dostosowanej do konkretnych okoliczności. KORDECKI & Partners nie ponosi odpowiedzialności za działania podjęte lub zaniechane na podstawie treści tego materiału. W sprawie porady dotyczącej Państwa konkretnej sytuacji prosimy o kontakt: info@kordeckipartners.com.