Spółka z Małopolski – producent komponentów dla branży motoryzacyjnej – przez trzy kwartały notowała opóźnienia w płatnościach od głównego odbiorcy. Zarząd czekał. Gdy wreszcie zdecydował się działać, jedyne dostępne wyjście to było postępowanie upadłościowe. Restrukturyzacja zapobiegawcza – ta, która chroni majątek i daje czas na oddech – była już niedostępna. Okno się zamknęło.

Prawo restrukturyzacyjne przewiduje cztery tryby postępowania dostępne dla dłużnika zagrożonego niewypłacalnością lub już niewypłacalnego. Zgodnie z artykułem 2 ustawy Prawo restrukturyzacyjne są to: postępowanie o zatwierdzenie układu, przyspieszone postępowanie układowe, postępowanie układowe oraz postępowanie sanacyjne. Każdy tryb różni się progiem zadłużenia spornego, zakresem ochrony i czasem trwania – wybór właściwego musi nastąpić zanim minie 30-dniowy termin z artykułu 21 ustęp 1 Prawa upadłościowego.

Poniżej omawiamy każdy z czterech trybów, wskazujemy progi i terminy oraz wyjaśniamy, dlaczego zwlekanie zamienia szansę na restrukturyzację w przymus ogłoszenia upadłości.

Cztery tryby – czym się różnią i kiedy sięgnąć po każdy z nich?

Restrukturyzacja zapobiegawcza jest dostępna już na etapie zagrożenia niewypłacalnością – nie trzeba czekać, aż spółka faktycznie przestanie regulować zobowiązania. Artykuł 3 ustęp 1 Prawa restrukturyzacyjnego wprost wskazuje, że z postępowania może skorzystać dłużnik zagrożony niewypłacalnością. To fundamentalna różnica wobec upadłości.

Pierwszy tryb – postępowanie o zatwierdzenie układu (PZU) – jest najszybszy i najmniej inwazyjny. Dłużnik samodzielnie zbiera głosy wierzycieli przy pomocy licencjonowanego doradcy restrukturyzacyjnego. Sąd zatwierdza układ po jego przyjęciu. Warunek: wierzytelności sporne nie mogą przekraczać 15% sumy wierzytelności uprawnionych do głosowania. Czas trwania: zazwyczaj 3–4 miesiące.

Drugi tryb – przyspieszone postępowanie układowe (PPU) – angażuje sąd od początku, ale zachowuje sprawność. Próg sporności jest taki sam: poniżej 15%. Sąd wyznacza nadzorcę sądowego, dłużnik zachowuje zarząd własny. Postępowanie trwa zwykle 2–3 miesiące od otwarcia. To najczęściej wybierany tryb przez spółki z o.o. i spółki akcyjne w Polsce.

Trzeci tryb – postępowanie układowe – stosuje się, gdy wierzytelności sporne przekraczają 15%. Ochrona przed egzekucją jest szersza, ale procedura trwa dłużej – nawet 12 miesięcy. Zarząd własny dłużnika pozostaje, jednak nadzorca sądowy uzyskuje szersze uprawnienia kontrolne.

Czwarty tryb – postępowanie sanacyjne – jest najgłębszą interwencją. Zarządca przejmuje majątek dłużnika. Możliwe jest rozwiązywanie niekorzystnych umów, zwolnienia pracowników z obniżonym odprawami oraz sprzedaż składników majątkowych. To narzędzie dla spółek w głębokiej zapaści operacyjnej, gdzie sama restrukturyzacja zadłużenia nie wystarczy.

W praktyce – wiele firm o tym zapomina – wybór trybu determinuje zakres ochrony przed egzekucją komorniczą. PZU daje ochronę dopiero po zatwierdzeniu układu. PPU i postępowanie układowe chronią od dnia otwarcia postępowania przez sąd.

Kto jest zagrożony i jakie terminy są nieprzekraczalne?

Odpowiedzialność zarządu za zwłokę w złożeniu wniosku restrukturyzacyjnego lub upadłościowego to nie abstrakcja. Artykuł 299 § 1 k.s.h. przewiduje osobistą, solidarną odpowiedzialność członków zarządu za zobowiązania spółki, gdy egzekucja okaże się bezskuteczna. Artykuł 116 § 1 Ordynacji podatkowej rozciąga tę odpowiedzialność na zaległości podatkowe. Obie normy działają równolegle.

Termin na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości wynosi 30 dni od dnia, w którym spółka stała się niewypłacalna – wynika to z art. 21 ust. 1 Prawa upadłościowego. Domniemanie niewypłacalności powstaje już po 3 miesiącach opóźnienia w płatnościach (art. 11 ust. 1a Prawa upadłościowego). Restrukturyzacja otwarta przed upływem tego terminu skutecznie zawiesza bieg terminu upadłościowego i stanowi jedną z przesłanek egzoneracyjnych z art. 299 § 2 k.s.h.

Kto powinien działać natychmiast? Przede wszystkim:

  • spółki z opóźnieniami płatniczymi przekraczającymi 60 dni wobec co najmniej dwóch wierzycieli,
  • podmioty, których zobowiązania przekroczyły wartość aktywów w ostatnim bilansie,
  • firmy po utracie głównego kontraktu lub kluczowego odbiorcy,
  • spółki z toczącymi się postępowaniami egzekucyjnymi lub zajęciami rachunków.

Warto też pamiętać o instrumencie pre-pack – przygotowanej likwidacji w ramach upadłości. To nie jest restrukturyzacja w ścisłym sensie, ale pozwala zachować przedsiębiorstwo jako całość przy jednoczesnym oddłużeniu. Dla inwestorów wchodzących na rynek polski – w tym podmiotów z Niemiec i Ukrainy obsługiwanych przez nasze desks – pre-pack bywa atrakcyjniejszy niż klasyczne postępowanie sanacyjne. Więcej o aspektach procesowych inwestycji w polskie aktywa znajdą Państwo w analizie dotyczącej sporów budowlanych i adjudykacji w polskim kontrakcie FIDIC, a pełny przebieg postępowania upadłościowego opisujemy w materiale postępowanie upadłościowe – etapy od wniosku do zakończenia.

Konkretna sytuacja Państwa spółki wymaga oceny, który tryb jest jeszcze dostępny. Każdy tydzień zwłoki może nieodwracalnie zamknąć drogę do restrukturyzacji i otworzyć wyłącznie ścieżkę upadłościową.

Jeśli Państwa spółka odnotowuje opóźnienia płatnicze przekraczające 60 dni lub zobowiązania zbliżają się do wartości aktywów – przeprowadzimy analizę dostępnych trybów, ocenimy próg sporności wierzytelności i przygotujemy wniosek w terminie chroniącym zarząd przed odpowiedzialnością osobistą: info@kordeckipartners.com.

Co przygotować przed złożeniem wniosku restrukturyzacyjnego?

Doradca restrukturyzacyjny i sąd będą wymagać dokumentacji finansowej i operacyjnej. Brak kompletnych danych wydłuża postępowanie i może skutkować odmową otwarcia. Poniżej lista dokumentów niezbędnych na etapie wstępnym:

  • bilans i rachunek zysków i strat za ostatnie 2 lata obrotowe,
  • aktualne zestawienie wierzytelności z podziałem na sporne i bezsporne,
  • lista umów długoterminowych z kluczowymi kontrahentami,
  • harmonogram wymagalnych zobowiązań na najbliższe 6 miesięcy,
  • aktualny odpis z KRS i umowa spółki.

Spółka IT z Trójmiasta, która wiosną 2024 r. otworzyła przyspieszone postępowanie układowe, zdołała zatwierdzić układ w ciągu 11 tygodni – właśnie dlatego, że dokumentacja była gotowa przed złożeniem wniosku. Nadzorca sądowy mógł od razu przystąpić do weryfikacji wierzytelności.

Uważamy, że bezpieczniejszym rozwiązaniem jest przygotowanie dokumentacji równolegle z pierwszą analizą wypłacalności – nie dopiero po decyzji o wyborze trybu. Czas potrzebny na zebranie danych pochłania zazwyczaj 2–3 tygodnie, które przy 30-dniowym terminie upadłościowym mogą być decydujące.

Często zadawane pytania

P: Czy spółka musi być już niewypłacalna, żeby otworzyć restrukturyzację?

O: Nie. Artykuł 3 ustęp 1 ustawy Prawo restrukturyzacyjne wprost dopuszcza wszczęcie postępowania wobec dłużnika zagrożonego niewypłacalnością. Wcześniejsze działanie daje dostęp do wszystkich czterech trybów i chroni zarząd przed odpowiedzialnością z artykułu 299 paragraf 1 Kodeksu spółek handlowych.

P: Ile kosztuje otwarcie przyspieszonego postępowania układowego?

O: Opłata sądowa od wniosku wynosi 1 000 zł. Do tego dochodzi wynagrodzenie licencjonowanego doradcy restrukturyzacyjnego – zwykle od 15 000 do 50 000 zł netto w zależności od skali zadłużenia i liczby wierzycieli. Koszty te są znacznie niższe niż potencjalna odpowiedzialność osobista zarządu za zobowiązania spółki.

P: Czy otwarcie restrukturyzacji wstrzymuje egzekucję komorniczą?

O: W przypadku przyspieszonego postępowania układowego i postępowania układowego – tak, z dniem otwarcia postępowania przez sąd. Postępowanie o zatwierdzenie układu nie daje automatycznej ochrony egzekucyjnej przed zatwierdzeniem układu, choć dłużnik może wnioskować o zabezpieczenie w trybie artykułu 730 Kodeksu postępowania cywilnego.

KORDECKI & Partners to kancelaria prawna z siedzibą w Warszawie i Krakowie, doradzająca klientom biznesowym w 30 jurysdykcjach. Zespół łączy doświadczenie w prawie polskim i międzynarodowym z praktycznym podejściem do restrukturyzacji, postępowań upadłościowych i ochrony zarządu przed odpowiedzialnością osobistą. Pracujemy z polskimi przedsiębiorcami, inwestorami zagranicznymi i działami prawnymi korporacji. W sprawie Państwa sytuacji: info@kordeckipartners.com.

Zastrzeżenie: Niniejsza publikacja służy wyłącznie celom informacyjnym i nie stanowi porady prawnej. Informacje zawarte w materiale nie powinny być traktowane jako substytut profesjonalnej porady prawnej dostosowanej do konkretnych okoliczności. KORDECKI & Partners nie ponosi odpowiedzialności za działania podjęte lub zaniechane na podstawie treści tego materiału. W sprawie porady dotyczącej Państwa konkretnej sytuacji prosimy o kontakt: info@kordeckipartners.com.