Biegły sądowy może zdecydować o wyniku sprawy. Jego opinia bywa jedynym dowodem, który przekona sąd – albo go nie przekona. W praktyce wiele firm traci spory nie dlatego, że nie miały racji, ale dlatego, że nie wiedziały, jak skutecznie wpłynąć na przebieg postępowania dowodowego z udziałem biegłego.

Biegli sądowi w polskim postępowaniu cywilnym działają na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego. Sąd powołuje biegłego z urzędu lub na wniosek strony, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga wiadomości specjalnych. Opinia biegłego nie jest dla sądu wiążąca, ale w praktyce sądy rzadko od niej odstępują bez wyraźnego powodu. Strona, która przegapi termin na zgłoszenie zastrzeżeń do opinii, traci prawo do ich podniesienia w dalszym toku sprawy.

Poniżej wyjaśniamy, co zmienia się w praktyce stosowania przepisów o biegłych, kogo dotyczą te zmiany i jakie działania należy podjąć bez zwłoki.

Co się zmienia w praktyce postępowań z udziałem biegłych?

Sądy coraz częściej powołują biegłych w sprawach gospodarczych – od wyceny przedsiębiorstw, przez szkody budowlane, po analizę dokumentacji finansowej. Równocześnie rośnie liczba spraw, w których strony kwestionują opinie biegłych zbyt późno lub w sposób nieskuteczny. Efekt jest prosty: przegrana sprawa, którą można było wygrać. To klasyczna utracona szansa.

Kluczowa zmiana dotyczy dyscypliny procesowej. Sądy coraz rygorystyczniej stosują przepisy o prekluzji dowodowej. Oznacza to, że zastrzeżenia do opinii biegłego trzeba zgłaszać w wyznaczonym terminie – zwykle 14 dni od doręczenia opinii. Po tym czasie sąd może pominąć spóźnione zarzuty. W sprawach przed KIO termin na odwołanie wynosi zaledwie 10 dni od dnia przekazania informacji o czynności zamawiającego.

Równolegle rośnie znaczenie prywatnych opinii biegłych. Strona może zlecić własną ekspertyzę i złożyć ją jako dowód z dokumentu prywatnego. Sąd nie jest nią związany, ale dobrze przygotowana opinia prywatna skutecznie podważa tezy biegłego sądowego. W sporach o wartości powyżej 75 000 PLN – czyli w sprawach rozpoznawanych w trybie postępowania gospodarczego – takie działanie bywa decydujące.

Kogo dotyczą te zasady i jakie są progi?

Przepisy o biegłych sądowych dotyczą każdego uczestnika postępowania cywilnego, karnego i administracyjnego. W praktyce największe znaczenie mają dla przedsiębiorców prowadzących spory gospodarcze, inwestorów budowlanych oraz podmiotów uczestniczących w postępowaniach przetargowych. Zabezpieczenie roszczeń na podstawie art. 730 k.p.c. jest możliwe już przed powołaniem biegłego – warto o tym pamiętać przy planowaniu strategii procesowej.

W postępowaniu gospodarczym strony mają obowiązek powołać wszystkie twierdzenia i dowody już w pierwszym piśmie procesowym. Dotyczy to również wniosków o powołanie biegłego. Spóźniony wniosek sąd pominie, chyba że strona uprawdopodobni, że nie mogła go zgłosić wcześniej. To twarda reguła, która eliminuje możliwość naprawienia błędu na późniejszym etapie.

Dla podmiotów działających w branżach regulowanych – finansowej, budowlanej, farmaceutycznej – opinia biegłego często decyduje o odpowiedzialności kontraktowej lub administracyjnej. W sprawach dotyczących naruszeń przepisów środowiskowych czy budowlanych biegły bywa jedynym łącznikiem między stanem faktycznym a normą prawną. Warto też wiedzieć, że zapis na sąd polubowny (art. 1154 k.p.c.) nie wyłącza możliwości powołania biegłego – arbitraż korzysta z tych samych mechanizmów eksperckich co sąd powszechny.

Firmy z ekspozycją na ryzyko sankcyjne – objęte zakresem polskiej ustawy sankcyjnej z 2022 r. – powinny uwzględnić rolę biegłych w ewentualnych postępowaniach wyjaśniających. Opinia eksperta z zakresu compliance lub wyceny aktywów może być kluczowym dowodem w sprawie o zamrożenie majątku.

Co zrobić teraz – lista działań

Poniżej lista konkretnych kroków, które warto podjąć przed wszczęciem lub w trakcie postępowania z udziałem biegłego:

  • Sprawdź termin na zgłoszenie zastrzeżeń do opinii – standardowo 14 dni od doręczenia, ale sąd może go skrócić postanowieniem.
  • Rozważ zlecenie prywatnej opinii eksperckiej przed pierwszą rozprawą – to wzmacnia pozycję procesową i pozwala precyzyjnie sformułować pytania do biegłego sądowego.
  • W postępowaniu gospodarczym złóż wniosek o powołanie biegłego już w pozwie lub odpowiedzi na pozew – spóźniony wniosek zostanie pominięty.
  • Przy sporach z elementem arbitrażowym zweryfikuj, czy klauzula arbitrażowa obejmuje możliwość powołania biegłego przez trybunał.
  • Jeśli sprawa dotyczy zamówień publicznych, pamiętaj o 10-dniowym terminie na odwołanie do KIO.

Spółka z branży budowlanej z Mazowsza przegrała w 2024 r. spór o 2,3 mln PLN wyłącznie dlatego, że nie zakwestionowała metodologii wyceny szkody w terminie. Biegły zastosował błędną stopę dyskontową, ale sąd uznał zarzuty za spóźnione. Analogiczna sytuacja spotkała firmę IT z Trójmiasta – biegły z zakresu oprogramowania wydał opinię opartą na nieaktualnych standardach rynkowych, a strona nie złożyła wniosku o powołanie innego biegłego w terminie wyznaczonym przez sąd.

Podmioty objęte obowiązkami raportowania niefinansowego – w tym te wchodzące w zakres dyrektywy CSRD w Polsce – powinny uwzględnić ryzyko sporów z biegłymi rewidentami i ekspertami ESG w swojej strategii zarządzania ryzykiem prawnym.

Konkretna sytuacja Państwa spółki wymaga oceny przed wszczęciem postępowania dowodowego. Błąd na etapie powołania biegłego lub spóźnione zastrzeżenia do opinii zamykają drogę do skutecznej obrony na późniejszych etapach – a tej utraconej szansy nie można odzyskać.

Jeśli Państwa spółka stoi przed sporem, w którym konieczne będzie powołanie biegłego, lub chcą Państwo zakwestionować istniejącą opinię – przeprowadzimy analizę akt, ocenimy terminy procesowe i dobierzemy właściwego eksperta: info@kordeckipartners.com.

Często zadawane pytania

P: Czy strona może samodzielnie wybrać biegłego sądowego?

O: Nie. Biegłego sądowego powołuje sąd z listy prowadzonej przez prezesa sądu okręgowego. Strona może jedynie wskazać kandydata lub zgłosić zastrzeżenia co do osoby biegłego – na przykład z powodu konfliktu interesów. Strona może natomiast zlecić prywatną opinię ekspercką i złożyć ją jako dowód z dokumentu prywatnego.

P: Ile kosztuje powołanie biegłego i kto za to płaci?

O: Wynagrodzenie biegłego sądowego ustala sąd na podstawie stawek rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości. W praktyce koszt opinii w sprawach gospodarczych wynosi od kilku do kilkudziesięciu tysięcy złotych. Zaliczkę wpłaca strona wnioskująca o powołanie biegłego. Ostatecznie koszty ponosi strona przegrywająca sprawę.

P: Czy można żądać powołania innego biegłego, jeśli opinia jest wadliwa?

O: Tak, ale tylko jeśli strona wykaże konkretne wady opinii – niekompletność, wewnętrzną sprzeczność lub oparcie na błędnych założeniach. Samo niezadowolenie z wniosków opinii nie jest podstawą do powołania kolejnego biegłego. Wniosek należy złożyć niezwłocznie po zapoznaniu się z opinią, najlepiej wraz z prywatną ekspertyzą wskazującą na błędy metodologiczne.

KORDECKI & Partners to kancelaria prawna z siedzibą w Warszawie i Krakowie, doradzająca klientom biznesowym w 30 jurysdykcjach. Zespół łączy doświadczenie w prawie polskim i międzynarodowym z praktycznym podejściem do sporów sądowych, arbitrażu i postępowań z udziałem biegłych. Pracujemy z polskimi przedsiębiorcami, inwestorami zagranicznymi i działami prawnymi korporacji. W sprawie Państwa sytuacji: info@kordeckipartners.com.

Zastrzeżenie: Niniejsza publikacja służy wyłącznie celom informacyjnym i nie stanowi porady prawnej. Informacje zawarte w materiale nie powinny być traktowane jako substytut profesjonalnej porady prawnej dostosowanej do konkretnych okoliczności. KORDECKI & Partners nie ponosi odpowiedzialności za działania podjęte lub zaniechane na podstawie treści tego materiału. W sprawie porady dotyczącej Państwa konkretnej sytuacji prosimy o kontakt: info@kordeckipartners.com.